Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 lutego 2018 r. (data nadania) […] Sp. z o.o. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpiła o stwierdzenie, że art. 28 ust. 4 w związku z art. 28 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.; dalej: u.o.k.k.) w brzmieniu obowiązującym do 18 stycznia 2015 r. w zakresie, w jakim „nie przewiduje dla przedsiębiorców, którzy już zaprzestali stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumenta, wyłączenia wydania decyzji uznającej danej praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumenta oraz nie wyłącza nałożenia kary przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za dopuszczenie się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów”, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji.
Zdaniem skarżącej zaskarżone przez nią przepisy, przez to że pomijają wyłączenie nakładania kar administracyjnych w stosunku do podmiotów, które – tak jak ona – w trakcie postępowania przed Prezesem UOKiK zaprzestały stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, naruszają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji) w związku z prawem do ochrony własności i innych praw majątkowych oraz równej ochrony prawnej tych praw (art. 64 ust. 2 Konstytucji), a także zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji).
Postanowieniem z 3 września 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 10 września 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu stwierdziwszy, że nie spełnia ona podstawowego warunku określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Trybunał ustalił, że zakwestionowany w skardze art. 28 ust. 4 w związku z art. 28 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.o.k.k. nie był podstawą orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji.
W zażaleniu złożonym 17 września 2020 r. (data nadania) skarżąca zakwestionowała postanowienie Trybunału w całości. Wniosła o jego zmianę przez nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Według skarżącej zakwestionowany przepis był podstawą wskazanego jako ostateczne orzeczenie, wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]), „ze względu na pominięcie ustawodawcze”, którym jest obarczony. W jego uzasadnieniu sąd „wyraźnie wskazał” na niemożność zastosowania tego przepisu ze względu na to, że skarżąca nie wystąpiła do Prezesa UOKiK o wydanie decyzji zobowiązującej. W dalszej części zażalenia skarżąca powtórzyła wywody przedstawione w skardze. Odwoławszy się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego dowodziła, że pominięcie ustawodawcze może być przedmiotem oceny sądu konstytucyjnego.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. Przesłanką podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnięcia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej było stwierdzenie, że zakwestionowane w niej przepisy nie wykazują kwalifikacji, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Przypomnieć należy, że stanowi ją wykazanie, iż przepisy te stanowiły podstawę prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. W tym zakresie Trybunał Konstytucyjny przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że art. 28 ust. 4 w związku z art. 28 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.; dalej: u.o.k.k.) nie były podstawą ani decyzji Prezesa UOKiK, ani orzeczeń sądów badających zgodność tej decyzji z obowiązującym prawem. Ocenę tę należy uznać za uprawnioną i uzasadnioną.
3. W związku z zarzutami sformułowanymi w zażaleniu Trybunał zwraca uwagę na konieczność rozróżnienia sytuacji, w której określone przepisy wyznaczają merytoryczną treść podejmowanego przez sąd rozstrzygnięcia od tej, w której unormowania prawne (także ich brak) stanowią pewien element stanu faktycznego, ocenianego przez pryzmat innych przepisów, właśnie będących podstawą prawną mającego zapaść orzeczenia. Trzeba jednoznacznie stwierdzić, że tylko pierwsza ze wskazanych wyżej sytuacji pozwala na zakwalifikowanie określonych regulacji prawnych jako podstawy prawnej, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W drugiej, pomimo uwzględnienia przez organ wydający rozstrzygnięcie faktu obowiązywania, a także posiadania pewnej treści normatywnej przez określone przepisy prawne, nie mogą być one uznane za podstawę prawną orzeczenia (zob. postanowienia TK z 27 kwietnia 2007 r., sygn. Ts 81/06, OTK ZU nr 2/B/2007, poz. 93 oraz z 23 listopada 2017 r., sygn. Ts 56/17, OTK ZU B/2017, poz. 284).
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie, w związku z którą sformułowano skargę konstytucyjną, zakwestionowane w skardze art. 28 ust. 4 w związku z art. 28 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 u.o.k.k. nie mogą być uznane za podstawę wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]). Wprawdzie w uzasadnieniu sąd zauważył, że skarżąca nie skorzystała z przewidzianej w art. 28 u.o.k.k. procedury, to jednak uczynił to w odpowiedzi na sformułowany w apelacji zarzut naruszenia przepisów procesowych, a nie konkretnie art. 28 u.o.k.k. Skarżąca zarzuciła bowiem naruszenie art. 227, art. 217 § 2 i art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.), polegające na pominięciu uwzględnienia załączonych do odwołania decyzji wydanych przez Prezesa UOKiK, w których organ ten nie wymierzył przedsiębiorstwom energetycznym kary pieniężnej, chociaż zobowiązały się one jedynie do zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.
Sąd wprawdzie podzielił powyższy zarzut, ale uznał przy tym, że uchybienie to „nie miało istotnego wpływu na treść zaskarżonego wyroku”. W związku z tym zakwestionowany w skardze art. 28 u.o.k.k. determinował status prawny skarżącej w ten sposób, że wprawdzie wzięty został przez sąd pod uwagę, ale tylko jako element stanu faktycznego, w jakim znalazła się skarżąca. Pomiędzy tym przepisem, a orzeczeniem, które m.in. oddala apelację, nie zachodzi stosowny związek warunkujący możliwość inicjacji konkretnej kontroli konstytucyjności.
Na marginesie powyższych uwag należy zauważyć, że wszystkie wskazane przez skarżącą orzeczenia Trybunału, mające dowodzić zasadności zarzutów sformułowanych w zażaleniu, zostały wydane w ramach abstrakcyjnej kontroli norm.
3. Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że w postanowieniu z 3 września 2020 r. zasadnie uznał, że analizowana skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. W związku z tym – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – Trybunał prawidłowo odmówił nadania dalszego biegu skardze.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 3 września 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. w sprawie zgodności:
art. 28 ust. 4 w związku z art. 28 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 18 stycznia 2015 r. w zakresie, w jakim „nie przewiduje dla przedsiębiorców, którzy już zaprzestali stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, wyłączenia wydania decyzji uznającej danej praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumenta oraz nie wyłącza nałożenia kary przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za dopuszczenie się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 lutego 2018 r. (data nadania) […] Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego.
W decyzji z 5 grudnia 2011 r. (znak: […]) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK) uznał – określone w decyzji – działania skarżącej za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) i stwierdził ich zaniechanie od 1 września 2011 r. (pkt I ppkt 2 oraz pkt II ppkt 1 i 2a) i od 26 września 2011 r. (pkt I ppkt 1 oraz pkt II ppkt 2b). Ponadto Prezes UOKiK nałożył na skarżącą kary pieniężne w wysokościach określonych w tej decyzji (pkt III ppkt 1-4).
Wyrokiem z 25 października 2013 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej:
Sąd Okręgowy w Warszawie) oddalił odwołanie skarżącej od powyższej decyzji Prezesa UOKiK. Z kolei wyrokiem z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny w Warszawie), rozpoznawszy apelację skarżącej, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w ten sposób, że: uchylił pkt I ppkt 1 i 2 oraz pkt III ppkt 1 i 2 decyzji Prezesa UOKiK, a także zmienił pkt III ppkt 3 tego aktu przez obniżenie wysokości kary. W pozostałej części apelację oddalił.
Orzeczenie to zostało skarżącej doręczone 14 listopada 2017 r. 4
Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Sprawa została wpisana do repertorium pod sygnaturą akt […], a następnie przeniesiona do […], co Trybunał ustalił z urzędu.
W zarządzeniu z 24 kwietnia 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 7 maja 2018 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi przez doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także do reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz czterech egzemplarzy skargi konstytucyjnej. Skarżąca została także zobowiązana do udokumentowania daty doręczenia wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie VI Wydział Cywilny z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]). Pismem procesowym z 14 maja 2018 r. skarżąca wykonała zarządzenie.
Zdaniem skarżącej zaskarżone przez nią przepisy, przez to że pomijają wyłączenie nakładania kar administracyjnych w stosunku do podmiotów, które – tak jak ona – w trakcie postępowania przed Prezesem UOKiK zaprzestały stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, naruszają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji) w związku z prawem do ochrony własności i innych praw majątkowych oraz równej ochrony prawnej tych praw (art. 64 ust. 2 Konstytucji), a także zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji).
W związku z postępowaniem kasacyjnym Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 5 czerwca 2018 r. zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy.
Postanowieniem z 14 czerwca 2019 r. (sygn. […]) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, w związku z tym Trybunał podjął zawieszone postępowanie.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań.
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.
Naruszenie swych praw skarżąca wiąże z ostateczną decyzją Prezesa UOKiK z 5 grudnia 2011 r. (nr […]) utrzymaną w mocy (w zakresie pkt II i III) wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]). Trybunał zwraca uwagę na to, że w powołanej decyzji Prezes UOKiK, po przeprowadzeniu postępowania wszczętego ex officio, uznał działanie skarżącej (opisane w tej decyzji) za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.; dalej: u.o.k.k.) i stwierdził jej zaniechanie od 1 i od 26 września 2011 r. Nałożył na skarżącą także karę pieniężną, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.k. Decyzja ta została więc wydana m.in. na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 i art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.k.
W postępowaniu zakończonym decyzją Prezesa UOKiK nie rozpatrywano natomiast tego, czy w sprawie zachodzą przesłanki do wydania tzw. decyzji zobowiązującej, statuowanej w art. 28 u.o.k.k., ponieważ, jak zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie, skarżąca nie skorzystała z przewidzianej w tym przepisie procedury, która pozwalałaby organowi antymonopolowemu wydać decyzję nakładającą na nią obowiązek wykonania zobowiązań podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, co pozwoliłoby uniknąć kary pieniężnej.
W związku z tym Trybunał stwierdza, że zaskarżony art. 28 ust. 4 w związku z art. 28 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.o.k.k. nie był podstawą orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. To zaś oznacza, że rozpatrywana skarga nie spełnia podstawowego warunku określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Okoliczność ta jest podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 16
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.