Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 sierpnia 2023 r. (data nadania) R.P. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem z 19 grudnia 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym. Skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego orzeczenia, który sąd ten postanowieniem z 16 stycznia 2023 r. (sygn. akt […]) odrzucił jako niedopuszczalny.
Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 7 lutego 2023 r. (sygn. akt […]) odrzucił apelację skarżącej jako nieopłaconą. Na orzeczenie to skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Apelacyjny w W. oddalił postanowieniem z 5 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to, doręczone pełnomocnikowi skarżącej 10 sierpnia 2023 r., wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 12 stycznia 2024 r. (doręczonym 22 stycznia 2024 r.) skarżącą wezwano do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć (wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, w szczególności postanowień Sądu Apelacyjnego w W. z 7 lutego 2023 r. (sygn. akt […]) i Sądu Apelacyjnego w W. z 5 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]); 2) udokumentowanie daty doręczenia skarżącej orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne (doręczenie np. poświadczonej za zgodność z oryginałem koperty, w której doręczone zostało to orzeczenie, wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki lub elektronicznego potwierdzenia odbioru). W piśmie z 22 stycznia 2024 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do powyższego wezwania.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 października 2024 r. (doręczonym 18 października 2024 r.) skarżącą wezwano do usunięcia braku formalnego skargi przez udokumentowanie daty doręczenia jej postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt […]. W piśmie z 18 października 2024 r. (data nadania) skarżąca usunęła wskazany brak.
W ocenie skarżącej „[z]askarżane uregulowanie uniemożliwia jakąkolwiek weryfikację postanowienia w sprawie zwolnienia od kosztów, wydanego po raz pierwszy przez sąd apelacyjny, co (…) stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania” (s. 10 skargi). „Skoro (…) kwestia kosztów postępowania sądowego ma istotne znaczenie dla praktycznej realizacji prawa do sądu, wydane w tym przedmiocie orzeczenia dotykają istoty tego prawa” (s. 12 skargi).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
- 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznego rozpoznania, ponieważ:
- a) została sporządzona przez pełnomocnika, który przedłożył pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącej (art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK), 11
- b) od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z 5 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]), wskazanego jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie przysługuje zwyczajny środek zaskarżenia, a skarżąca poinformowała, że nie wniosła od niego także nadzwyczajnego środka zaskarżenia (art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK), 12
- c) dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK (ostateczne orzeczenie doręczono pełnomocnikowi skarżącej 10 sierpnia 2023 r., zaś skargę konstytucyjną wniesiono 31 sierpnia 2023 r.), 13
- d) określony został przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK), 14
- e) wskazano, które konstytucyjne wolności i prawa oraz w jaki sposób – zdaniem skarżącej – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), 15
- f) przedstawiono uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
- 3. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK ani nie jest oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
Jednocześnie należy zauważyć, że zakwestionowany w niniejszej skardze przepis był już przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Trybunałem. W wyroku z 8 maja 2024 r., sygn. akt SK 59/21 (OTK ZU nr 46/A/2024) Trybunał orzekł, że art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia zaskarżenie postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od apelacji wydanego przez sąd drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2, art. 78, art. 176 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ocena, czy w związku z tym wyrokiem w niniejszej sprawie zachodzi ujemna przesłanka procesowa ne bis in idem wykracza jednak poza zakres wstępnej kontroli.
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.