Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 5 października 2022 r., sygn. akt Ts 25/21

Uzasadnienie

1. 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 stycznia 2021 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności:
2. 1) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
3. 2) art. 398 23 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie wyrażenia „jako sąd drugiej instancji” z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
4. 3) art. 217 § 3 k.p.c. w zakresie zwrotu „lub okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione” z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
5. 2. Postanowieniem z 5 października 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 18 października 2022 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Wskazał, co następuje:
6. 1) art. 77 § 9 p.u.s.p. nie miał zastosowania w sprawie, z której wynika złożona skarga, w związku z czym w zakresie, w jakim dotyczy tego przepisu, nie spełnia przesłanek określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK);
7. 2) w zakresie, w jakim skarga dotyczyła art. 77 § 1 p.u.s.p. – została złożona z przekroczeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, jako że za orzeczenie, którym ostatecznie rozstrzygnięto w przedmiocie dopuszczenia do orzekania sędzi delegowanej na podstawie niniejszego przepisu, należy uznać postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z 27 lutego 2019 r. (dalej:

postanowienie z 27 lutego 2019 r.), doręczone skarżącemu 7 marca 2019 r.;

3) skarżący nie usunął braku skargi konstytucyjnej wskazanego w punkcie 4 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 26 października 2021 r., tj. w zakresie, w jakim skarga dotyczy nieobowiązującego art. 217 § 3 k.p.c. Trybunał podniósł również, że argumentacja skarżącego odnosiła się do stosowania powyższego przepisu, nie zaś jego normatywnej treści;

4) argumenty skarżącego odnoszące się do niekonstytucyjności uprawnień referendarza sądowego w zakresie zwolnienia strony postępowania z kosztów sądowych mają charakter abstrakcyjny. W sprawie skarżącego referendarz sądowy przesądzał bowiem w przedmiocie przyznania pomocy prawnej, opierając się na art. 123 § 3 k.p.c., którego niekonstytucyjności skarżący nie podnosi ani nie uzasadnia;

5) skarżący nie usunął braku formalnego wskazanego w punkcie 1b zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 26 października 2021 r., tj. w zakresie, w jakim skarga odnosi się do art. 398 23 k.p.c. W piśmie z 26 października 2021 r., odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżący powtórzył treść skargi konstytucyjnej.

Trybunał wskazał też na wyrok z 20 listopada 2019 r. (sygn. SK 6/18, OTK ZU A/2019, poz. 62), którym orzekł, że art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r. jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji w zakresie, w jakim wskazuje, że sąd rozpoznający skargę na postanowienie referendarza sądowego działa jako sąd drugiej instancji.

3. Pełnomocnik skarżącego zażaleniem wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 26 października 2022 r. (data nadania) odniósł się do niektórych podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze wskazanych w punkcie 2 niniejszego postanowienia, podnosząc, że:

12 – postanowienie z 27 lutego 2019 r. nie narusza samo w sobie żadnego z praw chronionych konstytucyjnie oraz nie miało wówczas jeszcze żadnego skutku w postaci naruszenia tych praw;

13 – skarżący był uprawniony do podniesienia okoliczności faktycznych, jakie doprowadziły do zastosowania zaskarżonego art. 217 § 3 k.p.c. oraz wskazania jego wykładni w jednostkowej konkretnej sprawie;

14 – art. 398 23 k.p.c. w brzmieniu, w jakim został zaskarżony – nie był jeszcze przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK).

2. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej należy złożyć w terminie 7 dni od daty jego doręczenia (art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK). Jak wynika z pocztowego potwierdzenia odbioru, postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 5 października 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze zostało odebrane w urzędzie pocztowym 18 października 2022 r. Termin wniesienia zażalenia upłynął więc 25 października 2022 r. Skoro zażalenie zostało nadane do Trybunału Konstytucyjnego 26 października 2022 r., stwierdzić należy, że wniesione zostało po terminie wskazanym w przepisach u.o.t.p.TK. Jest to podstawa pozostawienia zażalenia skarżącego bez rozpoznania na podstawie art. 61 ust. 6 u.o.t.p.TK.

Trybunał podnosi jednocześnie, że nie zachodzą przesłanki przywrócenia uchybionego terminu. Zgodnie z art. 168 § 1 i art. 169 § 1-3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. 1805, ze zm.) w związku z art. 36 u.o.t.p.TK jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, Trybunał na jej wniosek postanawia o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi, uprawdopodobniając okoliczności uzasadniające wniosek. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej.

Trybunał stwierdza, że skarżący nie złożył dotychczas stosownego wniosku, a tym samym również nie wykazał niemożności dotrzymania terminu wniesienia środka odwoławczego, wynikającej z przyczyn od niego niezależnych (zob. postanowienie z 1 grudnia 2010 r. sygn. Ts 73/09, OTK ZU 6/B/2010, poz. 437).

1. 3. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do uzasadnienia złożonego zażalenia, Trybunał stwierdził, że istnieją podstawy jego nieuwzględnienia.
2. 3.1. Mając na uwadze podstawę odmowy nadania biegu skardze w zakresie art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) skarżący podniósł, że z gramatycznej treści art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK wynika, iż ustrojodawca nie uzależnił prawa do złożenia skargi konstytucyjnej od uzyskania ostatecznego orzeczenia w sprawie wpadkowej z udziałem zaskarżonej normy prawnej, ale od uzyskania rozstrzygnięcia orzekającego ostatecznie o prawach strony. Następnie wyraził opinię, że jego prawo do właściwego sądu wynikające z art. 45 Konstytucji zostało ukształtowane nie postanowieniem z 27 lutego 2019 r. rozstrzygającym na wniosek skarżącego w przedmiocie podstaw do wyłączenia sędzi delegowanej do pełnienia swych obowiązków, ale wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]), który został wydany z udziałem tej sędzi.

Trybunał podnosi, że ocena ostateczności rozstrzygnięć wpadkowych jest dokonywana a casu ad casum, jako że różnią się one od siebie pod względem ich związku z orzeczeniem merytorycznym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 lipca 2012 r. w sprawie o sygn. SK 26/10, OTK ZU 7/A/2012, poz. 89). Po dokonaniu analizy sprawy, z której wynika niniejsza skarga konstytucyjna, mając na uwadze przedmiot i uzasadnienie postawionych przez skarżącego zarzutów, w postanowieniu z 5 października 2022 r. Trybunał stwierdził, że w przedmiocie nieistnienia podstaw do wyłączenia sędzi delegowanej do pełnienia swych obowiązków, do którego to delegowania odnoszą się zarzuty skarżącego – orzeczono postanowieniem z 27 lutego 2019 r.

Należy podnieść, że w zażaleniu skarżący nie przedstawił żadnych argumentów przeczących powyższemu. W szczególności nie podjął dyskursu w zakresie ewentualnego rzutowania postanowienia z 27 lutego 2019 r. na treść rozstrzygnięcia merytorycznego w jego sprawie, w sposób, który prowadziłby do naruszenia jego konstytucyjnych praw o charakterze materialnym. Tym samym Trybunał podtrzymuje stanowisko zajęte w postanowieniu o odmowie nadania biegu skardze w tym zakresie.

1. 3.2. Trybunał Konstytucyjny zauważa następnie, że w uzasadnieniu zażalenia skarżący nie odniósł się do wszystkich podstaw odmowy nadania skardze biegu. W konsekwencji nie można uznać za skuteczne zażalenia (por. postanowienie TK z 31 października 2011 r., sygn. Ts 306/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 381) w odniesieniu do:
2. a) art. 77 § 9 p.u.s.p. (zob. podstawę odmowy wskazaną w punkcie 2.2 postanowienia TK z 5 października 2022 r.), 24
3. b) art. 217 § 3 k.p.c. (zob. pkt 4 zarządzenia sędziego TK z 26 października 2021 r. oraz podstawę odmowy wskazaną w punkcie 3.1 postanowienia TK z 5 października 2022 r.), 25
4. c) art. 398 23 k.p.c. (zob. podstawy odmowy wskazane w pkt 4.3, 4.4 oraz 4.6 postanowienia TK z 5 października 2022 r.).

1. 3.3. Z treści uzasadnienia złożonego zażalenia wnioskować także można, że intencją skarżącego jest usunięcie tym pismem procesowym braków formalnych określonych w pkt 1b i 4 zarządzenia sędziego TK z 26 października 2021 r. Trybunał przypomina, że zażalenie może być procesowo skuteczne tylko w takim zakresie, w jakim odnosi się do podstaw odmowy nadania biegu wskazanych w postanowieniu Trybunału. Ewentualne usunięcie braku należy uznać za dokonane z przekroczeniem wyznaczonego do tego 7-dniowego terminu wynikającego z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.

Postanowienie

z dnia 5 października 2022 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

1. 1) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, ze zm.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2. 2) art. 398 23 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie zwrotu „jako sąd drugiej instancji”, z art. 10 ust. 2, art. 10 ust 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
3. 3) art. 217 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 269, ze zm.) w zakresie zwrotu „lub okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 stycznia 2021 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 5 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) oddalił w całości powództwo skarżącego przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego.

Postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z 19 grudnia 2018 r. (sygn. akt […]) został oddalony wniosek skarżącego o wyłączenie sędzi orzekającej w powyższej sprawie. Na postanowienie to skarżący złożył zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem z 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […]).

Następnie skarżący wniósł apelację od orzeczenia Sądu Okręgowego z 5 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]), która została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]). Od tego wyroku pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 4 listopada 2019 r. Sąd Apelacyjny zwolnił powoda od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2000 zł i oddalił wniosek co do pozostałej części kosztów. Skarżący nie wniósł wymaganej części opłaty.

W związku z powyższym Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 6 grudnia 2019 r. (sygn. akt […], […]) odrzucił skargę kasacyjną. Zażalenie skarżącego na orzeczenie Sądu Apelacyjnego z 6 grudnia 2019 r. zostało uchylone przez Sąd Najwyższy postanowieniem z 17 września 2020 r. (sygn. akt […]), pozostawiającym jednocześnie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Sąd Najwyższy postanowieniem z 27 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […]) odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 25 kwietnia 2019 r. oraz zasądził od skarżącego zwrot kosztów postępowania na rzecz Skarbu Państwa.

Wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został oddalony postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w T. z 25 września 2020 r. (sygn. akt […]). Zażalenie na rozstrzygnięcie referendarza zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 24 listopada 2020 r. (sygn. akt […]).

Skarżący wniósł o uznanie, że niezgodne z Konstytucją jest: delegowanie dowolnego sędziego do orzekania w dowolnym sądzie zgodnie z potrzebami wymiaru sprawiedliwości, a tym samym dopuszczenie do orzekania w sądzie wyższej instancji sędziego, który posiadał nominację do orzekania w sądzie niższej instancji i na podstawie art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, ze zm.; dalej: p.u.s.p.); pozostawienie decyzji w tym zakresie innemu organowi niż Prezydent; dopuszczenie do orzekania referendarza sądowego na podstawie art. 398 23 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) oraz wprowadzenie mechanizmu pozwalającego na przyspieszenie postępowania, który zezwala sądowi, w ocenie skarżącego jedynie dla zwłoki, na dowolną ocenę tego, jaki dowód został powołany i arbitralne pominięcie go – na podstawie zaskarżonego art. 217 § 3 k.p.c. 8

Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2021 r. (doręczonym 6 kwietnia 2021 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez: doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym wraz z czterema kopiami; jednoznaczne wskazanie jednego ostatecznego orzeczenia, w związku z którym złożona została skarga, doręczenie odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem wyroków Sądu Okręgowego w W. z 5 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) wraz z czytelnym uzasadnieniem, Sądu Apelacyjnego w W. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]), postanowień Sądu Apelacyjnego w W. z 19 grudnia 2018 r. oraz 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […]), referendarza sądowego z 25 września 2020 r. (sygn. akt […]) oraz Sądu Rejonowego w T. z 24 listopada 2020 r. (sygn. akt […]), a także kopii koperty, w której dostarczone zostało ostateczne rozstrzygnięcie wskazane zgodnie z punktem 1 zarządzenia, oraz podanie, czy od ostatecznego rozstrzygnięcia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.

Skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia pismem z 12 kwietnia 2021 r. (data nadania). Stwierdził przede wszystkim, że dla zakresu zaskarżenia – art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. oraz art. 217 § 3 k.p.c. – ostatecznym orzeczeniem był wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]), zaś dla oceny konstytucyjności art. 398 23 k.p.c. było to postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 24 listopada 2020 r. (sygn. akt […]). Zdaniem skarżącego obydwa orzeczenia dotyczą jednej sprawy.

Ponadto skarżący poinformował, że od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]) wniesiono nadzwyczajny środek zaskarżenia.

Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 30 września 2021 r. (doręczonym 19 października 2021 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z: a) następujących przepisów Konstytucji: art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji zostały naruszone i w jaki sposób, przez art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. a także uzasadnienie powyższych zarzutów z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie, a także b) wskazanie, które wolności lub prawa wynikające z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 zostały naruszone i w jaki sposób, przez art. 398 23 k.p.c., a także uzasadnienie powyższych zarzutów z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie; 2) wykazanie, że wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną w zakresie nieobowiązującego art. 217 § 3 k.p.c. jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw i wolności; 3) doprecyzowanie, na jakiej podstawie prawnej sędzia Sądu Okręgowego orzekająca 25 kwietnia 2019 r. w Sądzie Apelacyjnym w W. została delegowana do orzekania w sprawie o sygn. akt […]; 4) doręczenie odpisu lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z 6 grudnia 2019 r. (sygn. akt […], […]) o odrzuceniu skargi konstytucyjnej od wyroku tego sądu z 25 kwietnia 2019 r. wraz z uzasadnieniem.

Skarżący odniósł się do powyższego pismem z 26 października 2021 r. (data nadania).

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione zostało od spełnienia przez skarżącego szeregu przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).

2. W odniesieniu do przedmiotu zaskarżenia, jakim jest art. 77 § 1 i § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, ze zm.; dalej: p.u.s.p.), Trybunał ustalił, co następuje.

2.1. Pismem z 12 kwietnia 2021 r. (data nadania) skarżący poinformował, że w zakresie, w jakim skarga dotyczy art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. oraz art. 217 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), ostatecznym orzeczeniem kształtującym jego prawa i wolności na podstawie powyższych przepisów był wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z 25 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]). Zapadł on w wyniku apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 5 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]), którym oddalono powództwo skarżącego przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Trybunału Konstytucyjnego o wypłatę odszkodowania.

Trybunał zauważa, że skarżący odrębnym wnioskiem zainicjował postępowanie w sprawie wyłączenia od orzekania w jego sprawie sędzi A.S. W konsekwencji postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z 19 grudnia 2018 r. (sygn. akt […]) oddalono wniosek skarżącego.

Sąd uznał, że nie ma podstaw do wyłączenia sędzi, która została delegowana do pełnienia swych obowiązków. Skarżący złożył zażalenie na powyższe orzeczenie, które zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z 27 lutego 2019 r. (sygn. […]). Orzeczenie to jest prawomocne. Powyższe wskazuje, że orzeczeniem, którym ostatecznie rozstrzygnięto zarzuty w zakresie wyłączenia sędziego wskazanego imiennie przez skarżącego – jest postanowienie Sądu Apelacyjnego z 27 lutego 2019 r. 18

2.2. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego z 27 lutego 2019 r. delegacja sędzi orzekającej w sprawie skarżącego została dokonana przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 77 § 1 p.u.s.p. W odniesieniu zaś do art. 77 § 9 p.u.s.p.

nie zostały więc spełnione przesłanki określone w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK.

1. 2.3. Należy także podnieść niezależną od powyższego podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze w zakresie przepisów określających możliwe tryby delegacji sędziego w sprawie skarżącego. Działając w trybie roboczym Trybunał ustalił, że skarżący postanowienie Sądu Apelacyjnego z 27 lutego 2019 r. otrzymał 7 marca 2019 r. Oznacza to, że w powyższym zakresie skarga została złożona z przekroczeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, a w konsekwencji, należy odmówić jej nadania dalszego biegu w oparciu o art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.
2. 3. Mając na uwadze treść nadesłanych pism procesowych w odniesieniu do art. 217 § 3 k.p.c., Trybunał stwierdza, jak poniżej:
3. 3.1. W pierwszej kolejności trzeba podnieść, że zaskarżony art. 217 § 3 k.p.c. został uchylony ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469), która weszła w życie 7 listopada 2019 r. 22

Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK, umarza postępowanie, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał, chyba że wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw i wolności. W związku z powyższym, zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 września 2021 r. skarżący został wezwany m.in. do wykazania, że wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną w zakresie nieobowiązującego art. 217 § 3 k.p.c. jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw i wolności.

Skarżący w piśmie z 26 października 2021 r. (data nadania) w odpowiedzi na to zarządzenie wykazał konieczność wydania orzeczenia TK ze względu na ochronę konstytucyjnych praw i wolności względem innego, niż powyżej wskazany, zaskarżonego przepisu, tj. art. 398 23 k.p.c. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do konieczności orzekania przez Trybunał w zakresie nieobowiązującego art. 217 § 3 k.p.c. W konsekwencji należy uznać, że nie usunięto braku skargi konstytucyjnej wskazanego w pkt 4 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 26 października 2021 r. 23

Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarga dotyczy art. 217 § 3 k.p.c. 24

1. 3.2. W drugiej kolejności Trybunał podnosi, że zarzuty niekonstytucyjności art. 217 § 3 k.p.c. odnoszą się do stosowania przepisu w określonych okolicznościach. Mając na uwadze zarówno uzasadnienie skargi, jak i uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego wskazanego jako ostateczny – należy uznać, że skarżący odmiennie ocenia określone fakty jako ważne dla sprawy. Jest to więc zarzut dotyczący stosowania przepisu, nie zaś jego normatywnej treści. W związku z treścią art. 79 ust. 1 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny nie podejmuje kontroli konstytucyjności stosowania prawa (zob. wyrok TK z 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101). Biorąc pod uwagę, że Trybunał Konstytucyjny nie posiada kompetencji do kontroli prawidłowości postępowania sądu orzekającego w sprawie oraz słuszności zastosowania przez niego wskazanych w skardze przepisów, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK przyjąć należy, że takie sformułowanie zarzutów uzasadnia odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej (zob. postanowienie TK z 28 lipca 2004 r., sygn. Ts 1/04, OTK ZU nr 5/B/2004, poz. 280).
2. 4. Ustosunkowując się do złożonej skargi w zakresie art. 398 23 k.p.c. Trybunał podnosi, co następuje:
3. 4.1. W zgodzie z określonym w skardze zakresem zaskarżenia, przepis ten został zakwestionowany w następującym brzmieniu: „Sąd rozpoznaje skargę [na orzeczenie referendarza sądowego] w składzie jednego sędziego jako sądu drugiej instancji”.

1. 4.2. Uzasadniając zarzut niezgodności z Konstytucją powyższej normy skarżący podnosi, że o prawie do zwolnienia od kosztów sądowych lub pomocy prawnej z urzędu decydują osoby nie mające statusu niezawisłego i bezstronnego sądu w rozumieniu Konstytucji.

Zdaniem skarżącego naruszone zostało jego prawo do właściwego sądu w rozumieniu art. 45 ust. Konstytucji (s. 14-15 skargi konstytucyjnej oraz s. 5 pisma procesowego z 26 października 2021 r.). Skarżący podniósł, że art. 10 ust. 2 Konstytucji stanowi, iż wymiar sprawiedliwości sprawują sądy. Dodał, że niezgodne z art. 176 ust. 1 Konstytucji jest zastępowanie postępowania dwuinstancyjnego formą postępowania dwuetapowego w tej samej instancji sądu, gdzie rolę sądu pierwszej instancji pełni osoba, która nie ma żadnych cech bezstronnego i niezawisłego sądu (s. 5 pisma procesowego z 26 października 2021 r.).

4.3. Trybunał zauważa, że postanowienia: referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w T. z 25 września 2020 r. (sygn. akt […]) oraz Sądu Rejonowego w T. z 24 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) przesądzają tylko w zakresie przyznania pomocy prawnej skarżącemu.

Oznacza to, że argumenty skarżącego odnoszące się do niekonstytucyjności uprawnień referendarza sądowego w zakresie zwolnienia strony postępowania od kosztów sądowych mają charakter abstrakcyjny. Stoi to w sprzeczności z charakterem skargi konstytucyjnej, która jest środkiem zaskarżenia in concreto (art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p TK). W związku z powyższym Trybunał może odnieść się jedynie do zarzutów odnoszących się do przedmiotu postępowania, z którego wynika złożona skarga konstytucyjna.

4.4. Trybunał podnosi, że zakwestionowana norma prawna nie jest źródłem uprawnień referendarza do orzekania w przedmiocie przyznawania pomocy prawnej z urzędu. Podstawę do tego stanowi natomiast art. 123 § 3 k.p.c., który jednak nie został wskazany w skardze. W części, w której przedstawione zarzuty nie odnoszą się de facto do zaskarżonego przepisu, skarga nie spełnia wymogu wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt. 3 u.o.t.p.TK. Jest to podstawa do odmowy nadania biegu skardze w oparciu o art. 61 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK.

4.5. Nawiązując do zarzutów dotyczących dwuinstancyjności postępowania należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny rozpoznając pięć skarg konstytucyjnych skarżącego połączonych do wspólnego rozpoznania pod sygnaturą SK 6/18, wyrokiem z 20 listopada 2019 r. (OTK ZU A/2019, poz. 62) orzekł, że art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c., w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r., jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji w zakresie, w jakim wskazuje, że sąd rozpoznający skargę na postanowienie referendarza sądowego działa jako sąd drugiej instancji.

Trybunał zauważa, że zakwestionowana w niniejszej sprawie norma wskazana zakresowym zaskarżeniem art. 398 23 k.p.c. zawiera regulację identyczną, co § 2 tego przepisu w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r., zaś sformułowane zarzuty pokrywają się z zarzutami analizowanymi przez Trybunał w sprawie o sygn. SK 6/18. W związku z tym rozstrzygnięcia podjęte przez Trybunał w powyższej sprawie pozostają aktualne również względem rozpatrywanej skargi konstytucyjnej.

W wyroku w sprawie o sygn. SK 6/18 Trybunał podniósł m.in., że wymaganie, by wobec referendarzy sądowych stosować standard należny sędziom (niezawisłość i niezależność) nie ma podstaw konstytucyjnych. Co więcej, badany przepis zapewnia kontrolę wszystkich rozstrzygnięć podejmowanych przez referendarzy sądowych – w tym dotyczących zasadności wniesienia skargi konstytucyjnej – dokonywaną przez sądy rejonowe, na zasadach określonych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Oznacza to, że skargę w zakresie art. 398 23 k.p.c. należy również uznać za bezzasadną i odmówić nadania jej biegu na postawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK (zob. postanowienia z: 29 stycznia 2021 r., sygn. Ts 74/20, OTK ZU B/2021 poz. 97; 28 lipca 2020 r., sygn. Ts 10/20, OTK ZU B/2020, poz. 363; 13 października 2021 r. i 16 marca 2022 r., sygn. Ts 113/21, OTK ZU B/2022, poz. 107 i 108).

4.6. Trybunał stwierdza także, że skarżący nie usunął braku wskazanego w pkt 1b zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 września 2021 r. Został on bowiem wezwany do wskazania, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. Konstytucji zostały naruszone i w jaki sposób przez art. 398 23 k.p.c., a także uzasadnienie powyższych zarzutów z powołaniem argumentów na ich poparcie.

Jest to podstawą do odmowy nadania biegu skardze na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.

TK.

Skarżący, odnosząc się do powyższego zarządzenia pismem z 26 października 2021 r., co do zasady powtórzył treść uzasadnienia skargi konstytucyjnej (tj. odniesienie do art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji), przytaczając dodatkowo jedynie treść art. 10 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji z treści przedstawionych pism można wywnioskować jedynie, że skarżący uważa wskazany przepis za niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 oraz art. 10 ust. 2 Konstytucji. W związku z tym przestawiona przez skarżącego argumentacja nie odzwierciedla zakresu zaskarżenia art. 398 23 k.p.c. wskazanego w petitum skargi. W szczególności brakuje wyodrębnienia argumentów odnoszących się do wzorców związkowych, uzasadnienia sposobu naruszenia wolności lub praw wynikających ze wskazanych przepisów konstytucyjnych oraz odniesienia do przywołanego w petitum art. 2 Konstytucji.

Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1-3 u.o.t.p.TK – postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 39

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.