Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 listopada 2020 r. (data nadania) M.F., J.F., A.F. oraz M.F. (dalej: skarżący), reprezentowani przez pełnomocnika z wyboru, wystąpili z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z 22 listopada 2019 r. (sygn. akt […]) zasądzono od skarżących (pozwanych solidarnie) na rzecz powoda J.F. kwotę 29 964,79 zł, powiększoną o stosowne odsetki oraz koszty procesu.
Postanowieniem Sądu Okręgowego w G. III Wydział Cywilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy) z 27 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) oddalono wniosek skarżących o zwolnienie ich od opłaty od apelacji.
Postanowieniem Sądu Okręgowego z 12 maja 2020 r. (sygn. akt jw.) odrzucono wniosek skarżących o sporządzenie pisemnego uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z 27 lutego 2020 r. oraz odrzucono apelację pozwanych. Uzasadnienie oparto o następujące okoliczności.
Przesłanki dopuszczalności zażalenia na postanowienia sądu drugiej instancji określa art. 394 2 § 1 i § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.), który nie przewiduje zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Natomiast zgodnie z art. 357 § 2 1 k.p.c., stosowanym w postępowaniu zażaleniowym na zasadzie art. 397 § 3 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlega ono zaskarżeniu. Skoro więc postanowienie o oddaleniu wniosku o zwolnienie od opłaty od apelacji było niezaskarżalne, to wniosek o jego uzasadnienie – jako niedopuszczalny – podlega odrzuceniu.
Ponadto, zdaniem Sądu Okręgowego uiszczenie opłaty sądowej od apelacji nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżących.
Od tego postanowienia skarżący wnieśli zażalenie.
Postanowieniem Sądu Okręgowego z 25 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]; dalej; postanowienie Sądu Okręgowego z 25 sierpnia 2020 r.) zażalenie oddalono i orzeczono o kosztach postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu sąd przypomniał, że art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) zwalnia sąd z obowiązku wzywania do uiszczenia opłat sądowych w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego. Sąd nie uwzględnił również wniosku skarżących o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż wyrokiem z 31 marca 2009 r. w sprawie o sygn. SK 19/08 (OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 394 2 k.p.c. jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem sądu wykładnia ta koresponduje również z uzasadnieniem wyroku Sądu Najwyższego z 13 lutego 2015 r. (sygn. akt II Cz 96/14; LEX/el nr 521757519).
Postanowienie Sądu Okręgowego z 25 sierpnia 2020 r. wskazane zostało przez skarżących jako ostateczne orzeczenie wydane w sprawie objętej wniesioną skargą w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393).
- 2. Pismem z 4 maja 2021 r. (data nadania) skarżący wykonali zarządzenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2021 r. wzywające ich do usunięcia braków formalnych skargi, przez:
- 1) jednoznaczne wskazanie ostatecznego rozstrzygnięcia, w związku, z którym została złożona skarga konstytucyjna;
- 2) podanie i udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego zgodnie z punktem 1 niniejszego zarządzenia;
- 3) doręczenie:
- a) odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem postanowień Sądu Okręgowego w G. z: 11
‒ 27 lutego 2020 r. (sygn. akt […]), 12
‒ 25 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]), 13
b) jednego odpisu pełnomocnictwa szczególnego udzielonego pełnomocnikowi przez skarżącego Michała Fojcika do sporządzenia i wniesienia w jego imieniu skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania go w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym.
3. Kwestionowanym w skardze konstytucyjnej przepisom skarżący zarzucili, iż stanowiąc podstawę ostatecznego orzeczenia, uniemożliwiły im zaskarżenie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, doprowadzając do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji).
Skarga zawiera również argumenty wskazujące, że mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 31 marca 2009 r. (sygn. SK 19/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29) w sprawie nie zachodzi ujemna przesłanka procesowa w postaci zbędności wydania orzeczenia z uwagi na odmienność zakresu zaskarżenia i argumentów uzasadniających zarzut niekonstytucyjności.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia wymogi określone w tej ustawie oraz czy nie jest oczywiście bezzasadna. Co do zasady na tym etapie postępowania Trybunał nie bada natomiast skargi pod kątem pozostałych przesłanek niedopuszczalności orzekania.
- 2. Badana skarga konstytucyjna spełnia wymogi formalne określone w ustawie oraz nie jest oczywiście bezzasadna.
Skarga konstytucyjna została złożona przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem skarżących z wyboru (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK).
Skarżący wyczerpali przysługującą im drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okręgowego z 25 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) stanowiło ostateczne orzeczenie o wskazanych w skardze wolnościach lub prawach skarżących (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK).
Udokumentowana została data doręczenia tego orzeczenia (art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK), od którego – jak oświadczył pełnomocnik – nie wniesiono nadzwyczajnego środka zaskarżenia (art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK). W skardze przedstawiono stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK) oraz określono kwestionowany przepis aktu normatywnego, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżących określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domagają się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Skarga zawiera również wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżących oraz w jaki sposób – ich zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżących, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
3. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że badana skarga spełnia wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. Dlatego na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK, skardze konstytucyjnej należało nadać dalszy bieg.