Prosto w prawo Skróty klawiszowe⌘KCtrl KPrzejdź do przepisu, ustawy albo sygnatury/Pole pytania albo wyszukiwania na stronie← →Poprzedni i następny artykuł albo strona listyCKopiuj przypis; z zaznaczonym tekstem cytat z przypisemLKopiuj linkFUkryj albo pokaż spis treści ustawyEscZamknij panel, menu albo okno?Lista skrótów Dla profesjonalistyPro
Spis treści, przepisy i wyszukiwarka

Powołane przepisy 3

Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 2 lutego 2016 r., sygn. akt Ts 166/15

Metryka

Wydany
9 czerwca 2016 r.
Sąd
Trybunał Konstytucyjny
Skład
Piotr Tuleja przewodniczący
Stanisław Rymar
Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz sprawozdawca
Rozpoznanie
na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 2 lutego 2016 r. odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej A.W.
Publikacja
OTK ZU B/2016, poz. 416

Sentencja

postanawia:

  1. nie uwzględnić zażalenia.

Uzasadnienie:

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 kwietnia 2015 r. (data nadania) A.W. (dalej: skarżąca) kwestionuje zgodność art. 58 pkt 12 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U.2015.615, ze zm.; dalej:

prawo o adwokaturze) w zw. z art. 231 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U.88.553, ze zm.; dalej: kk) z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Skarga konstytucyjna została wniesiona na podstawie następującego stanu faktycznego. Pismem z listopada 2014 r. skarżąca złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 231 § 2 kk przez Naczelną Radę Adwokacką (dalej: NRA) polegającego na przekroczeniu uprawnień przez podjęcie uchwały nr 55/2012 z dnia 19 listopada 2011 r. w sprawie „Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej”.

Postanowieniem z listopada 2014 r. asesor Prokuratury Rejonowej w W. odmówił wszczęcia śledztwa ze względu na brak realizacji znamion zarzucanego NRA typu czynu zabronionego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wydawanie regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej mieści się w wyznaczonych w ustawie kompetencjach NRA, dlatego nie można uznać, że wydanie tego aktu nastąpiło z przekroczeniem przyznanych jej uprawnień. Po rozpatrzeniu zażalenia złożonego na powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z lutego 2015 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Z wydaniem wskazanych rozstrzygnięć skarżąca łączy naruszenie prawa określonego w art. 65 ust. 1 Konstytucji statuującym wolność wyboru i wykonywania zawodu. W uzasadnieniu wniesionej skargi skarżąca utrzymywała, że samorząd adwokacki nie jest – w świetle art. 93 ust. 1 Konstytucji – upoważniony przez ustrojodawcę do uchwalania aktów o charakterze wewnętrznym, w tym do uchwalania regulaminów odbywania aplikacji. Aby potwierdzić swoją tezę, odwoływała się szeroko do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i do wypowiedzi przedstawicieli doktryny w tym zakresie. Na tej podstawie sformułowała zarzut, zgodnie z którym NRA, uchwalając na podstawie art. 58 pkt 12 lit. b zaskarżonej ustawy „Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej”, przekroczyła swoje kompetencje.

Zdaniem skarżącej ustrojodawca nie upoważnił też NRA do wprowadzania ograniczeń w dostępie do zawodu adwokata w postaci ustanowienia obowiązku zaliczenia kolokwiów wewnętrznych. Ponadto w jej ocenie pobieranie dodatkowych opłat przez NRA w związku z niezaliczeniem kolokwium wyczerpuje znamię „działania na szkodę” interesu aplikantów, podjętego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że uchwalenie przez NRA „Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej” jest przestępstwem określonym w art. 231 § 2 kk.

Postanowieniem z 2 lutego 2016 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że rozstrzygnięcie, z którego wydaniem skarżąca wiąże naruszenie przysługujących jej praw, dotyczyło odpowiedzialności karnej członków NRA, nie rozstrzygało ono natomiast o przysługującym jej prawie wynikającym z art. 65 Konstytucji, którego ochrony chciała ona dochodzić w trybie wniesionej skargi konstytucyjnej. Także uznanie za niekonstytucyjny zaskarżonego przepisu prawa o adwokaturze nie miałoby, zdaniem Trybunał Konstytucyjnego, wpływu na treść wydanego – po wznowieniu postępowania – rozstrzygnięcia. W momencie popełnienia przez członków NRA zarzucanego im czynu przepis ten bowiem obowiązywał, zatem nie można uznać, że działali oni z przekroczeniem swoich uprawnień, a więc, że ich postępowanie wyczerpało znamiona typu czynu, o którym mowa w art. 231 kk.

We wniesionym zażaleniu na to postanowienie skarżąca ponownie dowodzi, że po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. NRA nie posiada kompetencji do tworzenia aktów prawa wewnętrznie obowiązującego. Jej zdaniem NRA nie działała w związku z tym na podstawie i w granicach prawa, tworząc „Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej”, który niejako wymusza dodatkowe opłaty za aplikację.

Nie można zgodzić się także – w jej ocenie – z tezą, że ustawodawca upoważnił w ustawie NRA do przedłużania okresu trwania aplikacji i pobierania za to stosownych opłat, skoro w art. 76 ust. 1 prawa o adwokaturze określił, że aplikacja adwokacka trwa 3 lata.

W przekonaniu skarżącej w sytuacji, w której funkcjonariusz publiczny uznałby za obowiązujące normy zawarte w ustawie zwykłej, niezgodne z Konstytucją RP, to jego postępowanie byłoby odstępstwem od wzorca praworządności. Wskazuje w związku z tym, że NRA „stanowiąc samoistne akty, naruszyła zarówno Konstytucję RP, ustawę – Prawo o adwokaturze, jak również (…) Kodeks karny (…), tj. art. 231 § 2 k.k.” W dalszej części zażalenia skarżąca stwierdza, że skoro ograniczenia wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, pozbawione są oparcia w art. 31 ust. 3 Konstytucji – co szerzej omawia – to ich wprowadzenie w regulaminie odbywania aplikacji stanowi naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji.

In fine złożonego zażalenia skarżąca zwraca uwagę, że ustrojodawca przyznał Trybunałowi Konstytucyjnemu kompetencje do orzekania w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją, a zatem zasadne jest wniesienie na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji skargi konstytucyjnej w wypadku naruszenia jej konstytucyjnych wolności (art. 31 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji).

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej:

ustawa o TK) z 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK, dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. 10

Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 oraz w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznawania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

We wniesionym zażaleniu skarżąca nie odniosła się do przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń Trybunału Konstytucyjnego uzasadniających stwierdzenie, że wniesiona skarga konstytucyjna nie spełnia przewidzianych prawem przesłanek. Ograniczyła się ona do wykazania, że NRA nie może uchwalać aktów prawa wewnętrznie obowiązującego, jak też do uzasadnienia tezy, że uchwalenie takiego aktu przez NRA spowodowało naruszenie przysługującego jej konstytucyjnego prawa, o którym mowa w art. 65 ust. 1 Konstytucji.

In fine zażalenia zaś wyrażona została przez skarżącego teza, zgodnie z którą Trybunał ma de facto obowiązek orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją w sytuacji, w której doszło do naruszenia jej konstytucyjnych wolności.

Ustosunkowując się do tej ostatniej tezy, należy ponownie wskazać, że skarga konstytucyjna przysługuje nie w każdym przypadku, w którym przepis prawa narusza konstytucyjne prawa lub wolności obywatela, ale tylko w takim, w którym to naruszenie jest wynikiem wydania rozstrzygnięcia przez sąd lub organ administracji publicznej na podstawie takiego przepisu. Ta wynikająca wprost z art. 79 ust. 1 Konstytucji przesłanka oznacza konieczność nie tylko uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności przysługujących skarżącemu przez zakwestionowane normy, ale także wykazania, że nastąpiło to na skutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie takich przepisów.

Skarżąca wiąże naruszenie przysługujących jej praw z postanowieniem o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie popełnienia przez członków NRA przestępstwa opisanego w art. 231 § 2 kk. Odmowa ta była uzasadniana faktem, że przepis prawa o adwokaturze (zaskarżony później we wniesionej skardze konstytucyjnej) przewidywał dla NRA kompetencje do uchwalania regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, a skoro tak, to NRA – uchwalając ten akt – nie mogła działać z przekroczeniem uprawnień. Postanowienie to dotyczyło przy tym odpowiedzialności karnej członków NRA. Skarżąca nie wyjaśniła – ani we wniesionej skardze konstytucyjnej, ani w zażaleniu na postanowienie o odmowie nadania jej dalszego biegu – w jaki sposób jego wydanie naruszyło jej prawo, o którym mowa w art. 65 ust. 1 Konstytucji. W złożonym zażaleniu naruszenie to wyraźnie łączy ona z wydaniem przez NRA regulaminu, a nie z podjęciem wskazanego w skardze jako ostateczne orzeczenia. Tym samym skarżąca nie wykazała, że została spełniona konstytucyjna przesłanka dopuszczalności skargi konstytucyjnej.

Trybunał Konstytucyjny w zaskarżonym postanowieniu nie badał pod względem merytorycznym podniesionych w skardze zarzutów dotyczących możliwości stanowienia przez NRA aktów prawa wewnętrznie obowiązującego oraz ich relacji do ustaw i Konstytucji. Bezpodstawny jest zatem wyrażony w petitum zażalenia zarzut, jakoby w tym postanowieniu dokonał on błędnej wykładni prawa polegającej na „mylnym rozumieniu, iż samoistne akty adwokackiego samorządu zawodowego mogą doprecyzować Ustawę z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze”.

Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny uznał za w pełni uzasadnione postanowienie z 2 lutego 2016 r. o odmowie nadania dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej i nie uwzględnił zażalenia złożonego na to postanowienie.

Postanowienie

z dnia 2 lutego 2016 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Andrzej Rzepliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.W. w sprawie zgodności:

art. 58 pkt 12 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, ze zm.) w zw. z art. 231 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) z: art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie:

  1. 1. W skardze konstytucyjnej z 28 kwietnia 2015 r. (data nadania) A.W. (dalej: skarżąca) kwestionuje zgodność art. 58 pkt 12 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U.2015.615, ze zm.; dalej: Prawo o adwokaturze) w zw. z art. 231 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U.88.553, ze zm.; dalej: kk) z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
  2. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona na podstawie następującego stanu faktycznego. Pismem z 3 listopada 2014 r. skarżąca złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 231 § 2 kk przez Naczelną Radę Adwokacką (dalej: NRA), polegającego na przekroczeniu uprawnień przez podjęcie uchwały z listopada 2011 r. w sprawie „Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej”.

Postanowieniem z listopada 2014 r. asesor Prokuratury Rejonowej w W. odmówił wszczęcia śledztwa ze względu na brak realizacji znamion zarzucanego NRA typu czynu zabronionego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wydawanie regulaminu dotyczącego odbywania aplikacji adwokackiej mieści się w wyznaczonych w ustawie kompetencjach NRA, dlatego nie można uznać, że wydanie tego aktu nastąpiło z przekroczeniem uprawnień NRA. Po rozpatrzeniu zażalenia złożonego na powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z lutego 2015 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

3. Z wydaniem wskazanych rozstrzygnięć skarżąca łączy naruszenie prawa określonego w art. 65 ust. 1 Konstytucji statuującego wolność wyboru i wykonywania zawodu. W uzasadnieniu wniesionej skargi skarżąca wykazuje, że samorząd adwokacki nie jest – na podstawie art. 93 ust. 1 Konstytucji – upoważniony przez ustrojodawcę do uchwalania aktów o charakterze wewnętrznym, w tym do uchwalania regulaminów odbywania aplikacji. Aby potwierdzić swoją tezę, skarżąca odwołuje się szeroko do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i do wypowiedzi przedstawicieli doktryny. Na tej podstawie formułuje zarzut, zgodnie z którym NRA, uchwalając w oparciu o art. 58 pkt 12 lit. b zaskarżonej ustawy „Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej”, przekroczyła swoje kompetencje.

Zdaniem skarżącej ustrojodawca nie upoważnił też NRA do wprowadzania ograniczeń w dostępie do zawodu adwokata w postaci kolokwiów wewnętrznych. Ponadto pobieranie dodatkowych opłat przez NRA w związku z niezaliczonym kolokwium wyczerpuje znamię „działania na szkodę” interesu aplikantów i stanowi równocześnie działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że uchwalenie przez NRA „Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej” było przestępstwem określonym w art. 231 § 2 kk.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

  1. 1. Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.;

dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. 6

2. Skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony indywidualnych praw i wolności o charakterze podmiotowym. Jej rozpoznanie zostało uzależnione od spełnienia licznych warunków wynikających bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przesłanką rozpatrzenia skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że naruszenie jego konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności nastąpiło wskutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie kwestionowanej regulacji. Jak Trybunał podkreśla w swoim orzecznictwie, przesłanka ta oznacza konieczność nie tylko uprawdopodobnienia, że w sprawie skarżącego doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności, ale także wykazania, że to właśnie w treści zakwestionowanego przepisu należy upatrywać źródło tego naruszenia i że jego uchylenie doprowadzi do sanacji tego naruszenia.

3. Rozstrzygnięciem, z wydaniem którego skarżąca wiąże naruszenie przysługujących jej praw, jest odmowa wszczęcia śledztwa w sprawie popełnienia przez członków NRA przestępstwa opisanego w art. 231 § 2 kk. Odmowa ta została uzasadniona faktem, że zaskarżony przepis Prawa o adwokaturze przewidywał przyznanie kompetencji NRA do uchwalania regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, a skoro tak, to NRA – uchwalając ten akt – nie mogła działać z przekroczeniem uprawnień. Rozstrzygnięcie to nie dotyczyło zatem konstytucyjnego prawa skarżącej, jakim jest wolność wyboru i wykonywania zawodu, lecz odpowiedzialności karnej członków NRA. Nawet jednak gdyby przyjąć, że odmowa wszczęcia postępowania karnego ograniczyła prawo skarżącej, o którym mowa w art. 65 Konstytucji, to ochrony tego prawa nie można by dochodzić w trybie skargi konstytucyjnej. W przypadku bowiem, w którym Trybunał przychyliłby się do stanowiska skarżącej i uznał przepis Prawa o adwokaturze za niekonstytucyjny, nadal nie byłoby – ze względu na specyfikę odpowiedzialności karnej – podstaw do wydania rozstrzygnięcia o odmiennej treści niż dotychczasowa.

W momencie, w którym członkowie NRA dopuścili się zarzuconego im czynu, działali oni w granicach prawa i uznanie przepisu za niekonstytucyjny tej okoliczności nie zmieni. Zasady prawa karnego intertemporalnego – a przede wszystkim konstytucyjna zasada nullum crimen sine lege – uniemożliwia bowiem skazanie za czyn, który w czasie jego popełnienia nie realizował znamion typu czynu zabronionego.

W związku z powyższym, na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 i w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Pod tą sygnaturą także: dokument z 2 lutego 2016 r.

Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje, układ według wzoru orzeczenia (metryka, punkty sentencji, nagłówki ze zdań sądu), linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła.