Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 3 listopada 2021 r., sygn. akt Ts 157/20

Uzasadnienie

1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 października 2020 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej:

k.p.c.) „w zakresie, w jakim umożliwiał umorzenie postępowania w przedmiocie wniosku o ustanowienie (zmianę) pełnomocnika z urzędu w sytuacji, w której pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej, pomimo że wcześniej został zwolniony z obowiązku reprezentowania skarżącego ze względu na okoliczność utraty zaufania skarżącego do pełnomocnika, tj. przy istnieniu okoliczności, które uzasadniały zmianę (…) pełnomocnika z urzędu oraz wskazywały, że obowiązek zastępowania strony ustał przed wydaniem opinii”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 118 § 3 ustawy powołanej w punkcie 1 „w zakresie, w jakim uniemożliwia wniesienie wniosku bezpośrednio przez stronę o ustanowienie nowego pełnomocnika przez sąd z urzędu w miejsce pełnomocnika dotychczas ustanowionego na wniosek strony, kiedy to strona utraciła zaufanie do pełnomocnika ustanowionego z urzędu, ograniczając jednocześnie możliwość zmiany pełnomocnika na jego wniosek z ważnych przyczyn”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

2. Postanowieniem z 3 listopada 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 8 listopada 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze z uwagi na skierowanie sformułowanego w niej zarzutu niekonstytucyjności art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 k.p.c. przeciwko aktowi zastosowania tych przepisów, a także nieuprawdopodobnienie, by w wyniku zastosowania art. 118 § 3 k.p.c. doszło do naruszenia praw skarżącego wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

3. W zażaleniu z 15 listopada 2021 r. (data nadania) skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) poprzez: a) ustalenie, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, podczas gdy spełnia ona wszelkie wymogi określone w u.o.t.p.TK, w szczególności jest skargą na przepisy prawa, a nie na stosowanie prawa, a także w skardze w sposób dostateczny uprawdopodobniono naruszenie konstytucyjnych praw i wolności skarżącego, b) brak wydania postanowienia o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, podczas gdy skardze należało nadać dalszy bieg celem jej merytorycznego rozpoznania;

2) błędne zastosowanie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK poprzez ustalenie, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów określonych w ustawie, gdyż jest skargą na stosowanie prawa, podczas gdy w rzeczywistości jest skargą na przepisy będące podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego mające charakter normatywny (zawierające normy generalne i abstrakcyjne) i naruszające art. 45 ust. 1 Konstytucji, tj. prawo do sądu; 3) art. 79 ust. 1 Konstytucji poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie skarga jest niedopuszczalna, bowiem skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia konstytucyjnych wolności i praw, podczas gdy w treści skargi w sposób dostateczny uprawdopodobniono naruszenie konstytucyjnych wolności i praw, tj. naruszenie prawa do sądu określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji; 4) art. 45 ust. 1 i art. 188 pkt 5 Konstytucji poprzez pozbawienie skarżącego prawa do rozpatrzenia jego skargi konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny, co zamyka mu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Zażalenie rozpatrywane jest przez Trybunał w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c u.o.t.p.TK). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy wydając zaskarżone postanowienie prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
2. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu.
3. 2.1. Zarzut niekonstytucyjności art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) nie dotyczył treści zaskarżonych przepisów, lecz niesłuszności wydanego przez sąd pierwszej instancji postanowienia o umorzeniu postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego o zmianę pełnomocnika z urzędu, utrzymanego w mocy postanowieniem sądu drugiej instancji. Skarżący odnosi się do stanu faktycznego sprawy, która legła u podstaw wniesienia skargi konstytucyjnej i kwestionuje wystąpienie w niej przesłanek umorzenia postępowania. Wskazuje w szczególności, że jego zdaniem „z okoliczności przedmiotowej sprawy jasno wynika (…), że sąd zwracając się o wyznaczenie nowego pełnomocnika z urzędu, zwalniając tym samym z obowiązku zastępowania pełnomocnika dotychczasowego podzielił zastrzeżenia skarżącego oraz przyznał fakt utraty zaufania” i „nie można uznać, że umorzenie w takiej sytuacji postępowania nie narusza jednego z podstawowych praw konstytucyjnych, jakim jest prawo do sądu” (s. 6 skargi). Uwagi skarżącego dotyczą więc stosowania prawa i pozostają bez związku z treścią zaskarżonego art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 k.p.c. Tym samym nie mogą być przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny, który jest powołany do badania hierarchicznej zgodności norm, nie zaś do oceny prawidłowości ich stosowania przez sądy w konkretnych sprawach (zob. np. wyroki TK z: 31 marca 2005 r., sygn. SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29 i 3 lipca 2019 r., sygn. SK 14/18, OTK ZU A/2019, poz. 35). W związku z powyższym Trybunał podziela zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko dotyczące sformułowania przez skarżącego zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 k.p.c.
4. 2.2. W zaskarżonym orzeczeniu Trybunał zasadnie uznał ponadto, że skarżący nie wykazał, iż w wyniku zastosowania art. 118 § 3 k.p.c. doszło do naruszenia jego praw wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji, do czego był zobligowany na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK.

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 marca 2021 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi m.in. przez wskazanie sposobu, w jaki doszło do naruszenia prawa do sądu w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną. Sędzia Trybunału uznał zatem argumentację przedstawioną w skardze konstytucyjnej za niewystarczającą. Pełnomocnik odniósł się do zarządzenia sędziego w piśmie z 14 kwietnia 2021 r. powtarzając treść skargi konstytucyjnej. Obowiązek, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, polega natomiast na dokładnym określeniu, w jaki sposób zakwestionowane przepisy naruszają konstytucyjnie chronione prawa i wolności (zob. np. wyrok TK z 2 grudnia 2020 r., sygn. SK 9/17, OTK ZU A/2020, poz. 64).

Zarzut niezgodności zaskarżonego przepisu z Konstytucją musi być połączony z analizą dokonaną z perspektywy unormowań ustawy zasadniczej określających prawa i wolności, które zdaniem skarżącego zostały naruszone. Powtórzenie stanowiska zawartego w skardze konstytucyjnej nie mogło więc zostać uznane za usunięcie braku formalnego w zakresie wskazania sposobu naruszenia w sprawie skarżącego art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał zatem prawidłowo ustalił w zaskarżonym orzeczeniu, że skarżący nie wykazał naruszenia tego przepisu Konstytucji.

Mając powyższe na uwadze Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK a contrario – postanawia jak w sentencji.

Postanowienie

z dnia 3 listopada 2021 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.B. w sprawie zgodności:

1. 1) art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) „w zakresie, w jakim umożliwiał umorzenie postępowania w przedmiocie wniosku o ustanowienie (zmianę) pełnomocnika z urzędu w sytuacji, w której pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej, pomimo że wcześniej został zwolniony z obowiązku reprezentowania skarżącego ze względu na okoliczność utraty zaufania skarżącego do pełnomocnika, tj. przy istnieniu okoliczności, które uzasadniały zmianę (…) pełnomocnika z urzędu oraz wskazywały, że obowiązek zastępowania strony ustał przed wydaniem opinii”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2. 2) art. 118 § 3 ustawy powołanej w punkcie 1 „w zakresie, w jakim uniemożliwia wniesienie wniosku bezpośrednio przez stronę o ustanowienie nowego pełnomocnika przez sąd z urzędu w miejsce pełnomocnika dotychczas ustanowionego na wniosek strony, kiedy to strona utraciła zaufanie do pełnomocnika ustanowionego z urzędu, ograniczając jednocześnie możliwość zmiany pełnomocnika na jego wniosek z ważnych przyczyn”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 października 2020 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Ż. postanowieniem z 8 października 2018 r. (sygn. akt […]) ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu – wyznaczonego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w O. (pismo z 23 listopada 2018 r.; dalej: OIRP) – do wniesienia skargi konstytucyjnej w związku z orzeczeniami: Sądu Rejonowego w S. z 7 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […]) i Prokuratury Rejonowej w S. z 10 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]). Pismem z 22 marca 2019 r. skarżący wniósł o zmianę wyznaczonego pełnomocnika z urzędu (dalej: wniosek o zmianę pełnomocnika z urzędu), wskazując na utratę zaufania do niego.

Sąd Rejonowy w Ż. (dalej: Sąd Rejonowy) postanowieniem z 29 kwietnia 2019 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie z 29 kwietnia 2019 r.) zwolnił pełnomocnika z obowiązku reprezentowania skarżącego i zwrócił się do OIRP o wyznaczenie dla niego pełnomocnika. Dotychczasowy pełnomocnik skarżącego 26 kwietnia 2019 r. przedłożył opinię o braku podstaw do wywiedzenia skargi konstytucyjnej oraz wniosek o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej.

Sąd Rejonowy postanowieniem z 20 maja 2019 r. (sygn. akt […]) uchylił swoje postanowienie z 29 kwietnia 2019 r. (punkt 2) i umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o zmianę pełnomocnika z urzędu (punkt 3).

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na punkt 3 powyższego orzeczenia Sąd Okręgowy w B. oddalił je postanowieniem z 28 lutego 2020 r. (sygn. akt […]).

2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2020 r. (doręczonym 16 grudnia 2020 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie, w jednym egzemplarzu, odpisów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem wszystkich dokumentów załączonych do skargi. Pismem z 21 grudnia 2020 r. (data nadania) skarżący odniósł się do wezwania.

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 marca 2021 r. (doręczonym 7 kwietnia 2021 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) oznaczenie miejsca zamieszkania; 2) doręczenie czterech egzemplarzy:

1. a) postanowienia o ustanowieniu dla niego pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie,
2. b) orzeczenia z 6 kwietnia 2020 r., o którym mowa w punkcie 1 postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. z 6 lipca 2020 r. (sygn. akt […]); 3) udokumentowanie daty złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wystąpienia ze skargą konstytucyjną w niniejszej sprawie; 4) wskazanie, w jaki sposób wydanie w sprawie skarżącego – na podstawie kwestionowanych przepisów – ostatecznego rozstrzygnięcia naruszyło jego prawo do sądu. W piśmie z 14 kwietnia 2021 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do zobowiązania.
3. 3. Zdaniem skarżącego art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
4. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805; dalej: k.p.c.), na podstawie których umorzono postępowanie z jego wniosku o zmianę pełnomocnika z urzędu z uwagi na utratę zaufania, który – pomimo zwolnienia go z obowiązku reprezentowania skarżącego – złożył opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi konstytucyjnej, naruszają prawo do sądu i pozbawiają skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw. Naruszeniem prawa do sądu skutkuje ponadto, w ocenie skarżącego, brak zdolności postulacyjnej do wniesienia skargi konstytucyjnej, wynikający z ustanowionego w tym zakresie przymusu adwokacko-radcowskiego (s. 3 skargi).

Wskazał, że art. 118 § 3 k.p.c. nie przewiduje możliwości wnioskowania bezpośrednio przez stronę o zmianę pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy utraciła do niego zaufanie, która to okoliczność w przypadku korzystania z pomocy pełnomocnika z wyboru stanowi niezaprzeczalną podstawę do wypowiedzenia pełnomocnictwa. Jego zdaniem przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie różnicuje sytuację prawną osób (podmiotów), które są w stanie ponieść koszty opłacenia pomocy prawnej (pozycja uprzywilejowana ze względu na możliwość zmiany pełnomocnika w przypadku utraty zaufania bez negatywnych konsekwencji dla strony) oraz osób (podmiotów), które nie są w stanie ponieść kosztów opłacenia pomocy prawnej (pozycja gorsza ze względu na brak możliwości wnioskowania bezpośrednio przez stronę o zmianę pełnomocnika z urzędu w przypadku utraty zaufania do niego). Koliduje to, w jego ocenie, z zakazem zamykania drogi sądowej, o którym mowa w art. 77 ust. 2 Konstytucji (s. 2 i 3 pisma skarżącego z 14 kwietnia 2021 r.).

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.

1. 1. Warunkiem skuteczności skargi konstytucyjnej jest spełnienie wymagań wynikających z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
2. 2. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia przesłanek warunkujących jej merytoryczne rozpoznanie.
3. 2.1. Skarżący zakwestionował art. 355 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego w brzmieniu określonym w Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm. (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805; dalej: k.p.c.) jako podstawę prawną umorzenia przez sąd postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego o zmianę pełnomocnika z urzędu. Przepisy te zaskarżył w związku z art. 13 § 2 k.p.c. („[p]rzepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej”), a także w związku z art. 118 § 2 k.p.c., („[a]dwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę do prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej”).

Do umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy – Kodeks postępowania cywilnego dochodzi w razie stwierdzenia przez sąd wystąpienia w sprawie jednej z ujemnych przesłanek procesowych. Jak wynika z akt analizowanej sprawy, powodem umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego o zmianę pełnomocnika było stwierdzenie przez Sąd Rejonowy w Ż., że wydanie orzeczenia stało się zbędne. Uzasadnienie zarzutów rozpatrywanej skargi sprowadza się natomiast do twierdzenia, że w sprawie skarżącego doszło do przekroczenia granic umorzenia postępowania. Sformułowanie w skardze tego typu zarzutu powoduje, że wydanie merytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne. Należy bowiem zauważyć, że Trybunał nie może ustalać, czy w konkretnym stanie faktycznym było uzasadnione umorzenie postępowania ze względu na zbędność wydania postanowienia w rozumieniu art. 355 k.p.c.

Kwestia ta została już bowiem ostatecznie rozstrzygnięta przez sądy orzekające w sprawie skarżącego.

Podsumowując, analizowana skarga konstytucyjna w odniesieniu do zarzutu niekonstytucyjności art. 355 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 118 § 2 k.p.c. jest skargą na stosowanie prawa i z tego względu nie podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 21 grudnia 2004 r., sygn. SK 19/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 118). Stanowi to – w myśl art. 61 ust. 4 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawę odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w omawianym zakresie.

2.2. Z art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika, że skarga konstytucyjna jest dopuszczalna, o ile skarżący uprawdopodobni naruszenie swych konstytucyjnych wolności lub praw. Źródłem naruszenia tych praw powinny być zaskarżone przepisy, natomiast samo naruszenie powinno wynikać z wydanego na ich podstawie orzeczenia sądu lub innego organu władzy publicznej.

Jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący powołał postanowienie z 28 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) Sądu Okręgowego w B. (dalej: Sąd Okręgowy). Rozstrzygnięcie to oddaliło zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Rejonowego w Ż. z 20 maja 2019 r. (sygn. akt […]), którym umorzono postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o zmianę pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej z uwagi na utratę zaufania do niego. Skarżący zarzucił, że wydanie tego orzeczenia skutkowało pozbawieniem go możliwości wnioskowania o ustanowienie nowego pełnomocnika w sprawie, „ponieważ przepis art. 118 § 3 k.p.c. ogranicza tę możliwość jedynie do przypadku, w którym ustanowiony pierwotnie pełnomocnik z urzędu wnioskuje o zwolnienie go z obowiązku reprezentowania strony, i nie przewiduje możliwości wnioskowania przez skarżącego o ustanowienie nowego pełnomocnika, w sytuacji, w której skarżący utracił zaufanie do dotychczasowego pełnomocnika” (s. 2 i 3 pisma skarżącego z 14 kwietnia 2021 r.).

Trybunał stwierdza, że w niniejszej sprawie nie uprawdopodobniono, by w wyniku zastosowania art. 118 § 3 k.p.c. doszło do naruszenia praw skarżącego wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Sąd Okręgowy nie stwierdził bowiem, by wniosek skarżącego o zmianę pełnomocnika z urzędu motywowany utratą zaufania do niego był niedopuszczalny. Przeciwnie, odniósł się do sformułowanych w nim zastrzeżeń i ustalił, że zarzucana przez skarżącego „utrata zaufania nie miała (…) podstaw ani faktycznych, ani prawnych, z akt nie wynikają żadne okoliczności pozwalające na postawienie pełnomocnikowi z urzędu jakichkolwiek zarzutów. Pełnomocnik z urzędu napisał rzetelną opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi konstytucyjnej (…) po ustaleniu braku okoliczności obiektywnych przemawiających za utratą zaufania do pełnomocnika z urzędu – należało postępowanie w przedmiocie zmiany pełnomocnika z urzędu umorzyć” (s. 2 uzasadnienia postanowienia).

Jednocześnie Trybunał przypomina, że przymus adwokacko-radcowski ustanowiony w art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK, choć stanowi formalne ograniczenie prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej, pełni funkcję gwarancyjną. Ma zapewnić, że skargi konstytucyjne będą sporządzane przez osoby mające wiedzę i doświadczenie konieczne do ich prawidłowego przygotowania. Jednocześnie ma służyć temu, by skargi nie były formułowane w sprawach, w których nie występują przesłanki do ich złożenia. Rygoryzm powyższego wymogu jest łagodzony możliwością wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, który zobowiązany jest udzielić stronie pomocy prawnej. Elementem realizacji tego obowiązku jest ocena istnienia podstaw do złożenia skargi konstytucyjnej. Jest on więc wypełniany zarówno przez sporządzenie i wniesienie tego środka prawnego, jak i – wtedy, gdy pełnomocnik nie widzi ku temu podstaw – przez przygotowanie opinii o braku podstaw do jego wniesienia.

Obie te czynności realizują cel art. 117-118 k.p.c., którym jest zapewnienie stronie profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu. Od profesjonalnego pełnomocnika nie można bowiem oczekiwać sporządzenia i wniesienia środka prawnego wtedy, gdy pełnomocnik jest przekonany o jego bezpodstawności. Ponadto zapewnieniu tego, by udzielona stronie pomoc prawna była odpowiedniej jakości, służy art. 118 § 6 k.p.c., który przewiduje wyznaczenie dla skarżącego innego adwokata lub radcy prawnego wtedy, gdy opinia o braku podstaw do wniesienia skargi nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Sądy mogą więc wyznaczyć kolejnego pełnomocnika z urzędu, jeśli stwierdzą (co nie miało miejsca w sprawie skarżącego), że dotychczasowy pełnomocnik dopuścił się zaniedbań w zakresie wykonywania swoich czynności. Zdaniem Trybunału to rozwiązanie w wystarczającym stopniu gwarantuje realizację prawa skarżącego do uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 20

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.