Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 września 2018 r. (data nadania), H.H. i S.H. (dalej:
skarżący) zakwestionowali zgodność art. 292 w związku z art. 172, art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowią one podstawę prawną nabycia w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz Skarbu Państwa z art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1, art. 21 ust. 1, art. 2 Konstytucji oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175).
2. Postanowieniem z 30 stycznia 2020 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdzając, że skarżący nie usunęli braków formalnych skargi w terminie przewidzianym w art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK). Termin ten upłynął 27 marca 2019 r., natomiast pismo procesowe nadesłane w wykonaniu zarządzenia zostało nadane 23 kwietnia 2019 r., a zatem z prawie miesięcznym przekroczeniem ustawowego terminu. Trybunał nie uwzględnił wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, ponieważ skarżący nie uprawdopodobnili, iż uchybienie nastąpiło bez ich winy.
3. W zażaleniu z 24 lutego 2020 r. (data nadania) skarżący zakwestionowali postanowienie Trybunału z 30 stycznia 2020 r. w całości, wnosząc o jego zmianę, a także o nadanie biegu skardze konstytucyjnej i przyjęcie jej do rozpoznania.
Skarżący zarzucili kwestionowanemu postanowieniu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 61 ust. 3 i 4 pkt 2 u.o.t.p. TK oraz art. 36 u.o.t.p. TK w związku z art. 168 i 169 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
- – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
- 3. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 168 i art. 169 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.), warunkami uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu są: wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniesienie wniosku w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, jednoczesne z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której został określony termin, jak również uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Spełnienie tych przesłanek jest obowiązkiem skarżących.
Podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w sprawie skarżących było nieusunięcie w ustawowym terminie braków formalnych skargi. Trybunał nie uwzględnił wniosku skarżących o przywrócenie terminu do usunięcia braków, ponieważ nie zawierał on uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżących. W zażaleniu skarżący nie przedstawili argumentów, które podważałyby powyższe ustalenia.
4. Mając to na uwadze, Trybunał tylko na marginesie wskazuje, że podniesione w zażaleniu okoliczności – mające na celu wykazanie braku winy skarżących w uchybieniu terminowi – nawet gdyby zostały podniesione we wniosku o przywrócenie terminu, nie mogłyby zostać przez Trybunał uwzględnione. Pełnomocnik skarżących wskazuje, że uchybienie terminu było wynikiem niezrozumienia procedur sądowych przez skarżących, za co nie powinni ponosić negatywnych konsekwencji. Należy jednak wskazać, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego nieznajomość przepisów postępowania nie może być uznana za niezawinioną przyczynę uchybienia dokonania czynności procesowej w terminie (zob. postanowienie SN z 25 lutego 1998 r., sygn. akt II UKN 519/97, Legalis nr 42877). Kolejnym argumentem jaki ma świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu jest okoliczność, że skarżący i ich pełnomocnik, mieszkając w dużej odległości od siebie, wymieniali się korespondencją z udziałem publicznego operatora pocztowego. Zdaniem skarżących,,sposób funkcjonowania Poczty Polskiej i brak terminowości w doręczaniu przesyłek” skutkował tym, że termin nie mógł zostać dotrzymany. Odnosząc się do tego argumentu Trybunał wskazuje, że ustalony między skarżącymi a ich pełnomocnikiem sposób komunikowania się (w tym przypadku za pośrednictwem publicznego operatora pocztowego) nie ma znaczenia przy ocenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt I CKN 937/97, Legalis nr 42960).
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 30 stycznia 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym, skargi konstytucyjnej H.H. i S.H. w sprawie zgodności:
art. 292 w związku z art. 172, art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowią one podstawę prawną nabycia w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz Skarbu Państwa z:
- a) art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- b) art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji,
- c) art. 21 ust. 1 Konstytucji,
- d) art. 2 Konstytucji,
- e) art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175),
postanawia:
- 1) nie uwzględnić wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej;
- 2) odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
1 2
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 września 2018 r. (data nadania), H.H. i S.H. (dalej: skarżący) wystąpili z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Skarżący złożyli 3 września 2012 r. do Sądu Rejonowego w N. wniosek o ustanowienie służebności przesyłu obciążającej nieruchomość położoną w L., stanowiącą działkę ewidencyjną numer […] na rzecz Tauron Dystrybucja Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie (dalej:
Tauron Dystrybucja S.A.), której treścią jest znoszenie istnienia na nieruchomości obciążonej urządzeń przesyłowych, tj. naziemnej linii elektroenergetycznej średniego napięcia wraz z dwoma słupami oraz prawa korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych lub ich instalacji. Wnieśli także o ustanowienie służebności przesyłu, obciążającej nieruchomość położoną w G., stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...], na rzecz Tauron Dystrybucja S.A., której treścią jest znoszenie istnienia na nieruchomości obciążonej i w przestrzeni nad powierzchnią tej nieruchomości urządzeń przesyłowych, tj. naziemnej linii elektroenergetycznej średniego napięcia wraz z dwoma słupami i naziemnej linii elektroenergetycznej niskiego napięcia wraz z trzema słupami oraz prawa korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych lub ich instalacji.
Domagali się ponadto zasądzenia od Tauron Dystrybucja S.A. wynagrodzenia za ustanowienie opisanych powyżej służebności.
Postanowieniem z 14 września 2015 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w N. I Wydział Cywilny oddalił wniosek skarżących. Sąd wskazał w uzasadnieniu, że skarżący na podstawie umowy sprzedaży zawartej 20 maja 2015 r. zbyli nieruchomość obejmującą działkę o numerze ewidencyjnym 217, tym samym w dacie wydania orzeczenia kończącego sprawę nie posiadali już legitymacji do żądania ustanowienia obciążającej nieruchomość służebności przesyłu. W odniesieniu natomiast do wniosku o ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości obejmującej działkę o numerze ewidencyjnym 171/3 Sąd wskazał, że Tauron Dystrybucja S.A. nabył w drodze zasiedzenia służebność przesyłu na przedmiotowej nieruchomości z dniem 4 października 2009 r. Dlatego wnioski zmierzające do ustanowienia takiej służebności musiały zostać oddalone.
Postanowieniem z 28 czerwca 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w O. II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżących.
Orzeczenie to wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącym 20 sierpnia 2018 r. 7
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 28 lutego 2019 r. skarżący zostali wezwani do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także do reprezentowania skarżących w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zostało ono doręczone pełnomocnikowi skarżących 20 marca 2019 r.
Pismem procesowym z 23 kwietnia 2019 r. (data nadania) skarżący wnieśli o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej, usuwając jednocześnie braki w zakresie wskazanym w zarządzeniu.
Skarżący wskazali, że przedmiotem skargi jest utrwalona w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych wykładnia zakwestionowanych przepisów, zgodnie z którą możliwe jest nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej w swej treści służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r., tj. przed dniem wprowadzenia do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, ze zm.) przepisów regulujących instytucję służebności przesyłu. Wykładnia ta narusza, ich zdaniem, prawo własności, zasady demokratycznego państwa prawnego, proporcjonalności oraz równości.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia merytorycznego.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna.
2. Trybunał przypomina, że na podstawie art. 36 u.o.t.p. TK, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.).
3. W rozpatrywanej sprawie zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 28 lutego 2019 r. – wzywające do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej – zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących 20 marca 2019 r. Określony w art. 61 ust. 3 u.o.t.p. TK siedmiodniowy termin do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej upłynął 27 marca 2019 r. Pismo procesowe nadesłane w wykonaniu zarządzenia, zostało nadane 23 kwietnia 2019 r., a zatem z prawie miesięcznym przekroczeniem ustawowego terminu. W piśmie tym został sformułowany wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej.
Uzasadniając wniosek pełnomocnik skarżących wskazał, że dokument pełnomocnictwa nie został mu przesłany przez skarżących w zakreślonym przez niego terminie (do 27 marca 2019 r.). Otrzymał go dopiero 15 kwietnia 2019 r. Pełnomocnik podniósł również, że skarżący nie poinformowali go o wysłaniu pełnomocnictwa ani o podtrzymaniu,,pierwotnie zgłoszonej woli wywiedzenia skargi kasacyjnej” (strona 2 pisma procesowego).
Zgodnie z art. 168 i art. 169 k.p.c. warunkami uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu są: wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniesienie wniosku w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, jednoczesne z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której został określony termin, jak również uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy wnioskodawcy. Spełnienie tych przesłanek jest obowiązkiem skarżących.
Trybunał stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnili tego, iż uchybienie terminu nastąpiło bez ich winy. Przytoczona w uzasadnieniu wniosku argumentacja nie uprawdopodobnia bowiem tego, że w okresie od upływu terminu, o którym mowa w art. 61 ust. 3 (27 marca 2019 r.), do wniesienia pisma usuwającego braki formalne skargi konstytucyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności (23 kwietnia 2019 r.) istniała przeszkoda uniemożliwiająca podejmowanie określonych czynności procesowych.
Samo stwierdzenie, że powodem niezachowania terminu było nieprzesłanie na czas przez skarżących pełnomocnikowi dokumentu pełnomocnictwa, co uniemożliwiło,,uzupełnienie skargi w zasadniczym jej elemencie – wykazania umocowania do jej wywiedzenia”, nie stanowi uprawdopodobnienia, o którym mowa we wskazanych wyżej przepisach k.p.c. W tym miejscu należy przypomnieć, że,,spełnienie wymogu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu nastąpi, jeżeli zostaną przytoczone okoliczności uzasadniające ten wniosek zarówno merytorycznie, tj. wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, jak i pod względem formalnym” (postanowienie SN z 19 maja 2006 r., sygn. akt III CZ 28/06, Legalis nr 173233).
Z uwagi na niespełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 169 § 2 k.p.c., wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie.
Braki formalne skargi zostały usunięte po terminie.
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 20
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącym przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.