Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 sierpnia 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
- – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.; dalej: p.u.s.p.) jest niezgodny z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji; 2) art. 350 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
- – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 46 ust. 4 pkt 4 oraz art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób) jest niezgodny z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 i art. 233 ust. 3 Konstytucji; 4) § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.; dalej: rozporządzenie) jest niezgodny z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 i art. 233 ust. 3 Konstytucji.
Postanowieniem z 16 marca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 30 marca 2022 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej stwierdziwszy, że nie spełnia ona przesłanek określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Trybunał zwrócił uwagę na to, że zaskarżony przez skarżącego art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. dotyczy dwóch różnych trybów delegowania sędziego, bowiem na podstawie § 1 (i to tylko pkt 1) podmiotem, który dokonuje delegacji jest Minister Sprawiedliwości, natomiast w sytuacji przewidzianej w § 9 delegacji może dokonać prezes sądu apelacyjnego. Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że § 1 i § 9 zakwestionowanego przepisu nie mogły jednocześnie stanowić podstawy delegowania sędziego sądu rejonowego orzekającego w sprawie skarżącego.
W zakresie, w jakim skarżący kwestionuje zgodność z Konstytucją art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. skarga konstytucyjna nie zawiera wskazania, czy do zarzucanego w skardze naruszenia prawa do sądu doszło w jednym, czy obu postępowaniach, a także, czy w tych sprawach orzekał sędzia delegowany przez Ministra Sprawiedliwości, czy prezesa sądu apelacyjnego.
W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 350 § 1 k.p.c. Trybunał ustalił, że naruszenie prawa do rzetelnej procedury skarżący łączy z „niejednoznacznym i blankietowym” sformułowaniem „inne oczywiste omyłki”. Trybunał wskazał więc, że w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, iż stosowanie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych, czy też tak jak w analizowanej sprawie „niejednoznacznych”, nie może per se prowadzić do formułowania zarzutów niekonstytucyjności przepisów, w których one występują. Tego typu zwroty stosowane są w wielu systemach prawnych i nie można podważać ich legalności tylko dlatego, że pozostawiają organom stosującym prawo określony zakres władzy dyskrecjonalnej.
Trybunał wskazał na wyrok z 16 stycznia 2006 r., w którym orzekł: „Krytyka takich rozwiązań [legislacyjnych] powinna koncentrować się nie na samym posługiwaniu się przez przepisy prawa zwrotami niedookreślonymi, ale na tym, czy wprowadzając takie zwroty do porządku prawnego, prawodawca przewidział czytelne, z punktu widzenia ewentualnych odbiorców rozstrzygnięć, mechanizmy kontroli (także pozaprocesowej) korzystania przez sądy z przyznanej im władzy dyskrecjonalnej” (sygn. SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2). W sprawie, w związku z którą skarżący wniósł skargę, jak zauważył Trybunał, ustawodawca umożliwił mu zakwestionowanie postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki.
Sąd Apelacyjny rozpoznał zażalenie, zaś argumenty przemawiające za jego oddaleniem przedstawił w pisemnym uzasadnieniu postanowienia z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]). Trybunał ponadto stwierdził, że część zarzutów sformułowanych w skardze jest niezasadna i odnosi się w rzeczywistości do zapadłego in concreto rozstrzygnięcia, a nie zakwestionowanego art. 350 § 1 k.p.c. Sformułowane w skardze zarzuty niezgodności z Konstytucją art. 46 ust. 4 pkt 4 i art. 46b pkt 1 ustawy o chorobach zakaźnych, a także § 25 ust. 1 rozporządzenia Trybunał uznał natomiast za ogólne i przy tym niespójne.
W zażaleniu wniesionym do Trybunału 4 kwietnia 2022 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie w całości. Przedstawił obszerny wywód dotyczący oczywistej bezzasadności skargi, zarzuciwszy, że „tylko ona uprawnia Trybunał Konstytucyjny do odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej gdy nie zawiera ona braków formalnych” (s. 2). Zwrócił uwagę także na to, że wniósł już do Trybunału skargi, w których zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. i art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy o chorobach zakaźnych, a Trybunał przyjął je do merytorycznej oceny. Nie ma więc formalnych przeszkód, aby Trybunał nadał dalszy bieg także tej skardze. W odniesieniu natomiast do odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie art. 350 § 1 k.p.c. skarżący uznał, że „konieczne staje się wypowiedzenie przez Trybunał Konstytucyjny co do granic tworzenia i stosowania przepisów blankietowych lub niejednoznacznych” (s. 2).
Wbrew bowiem temu co Trybunał wskazał w zaskarżonym postanowieniu, „sytuacja procesowa strony uległa znacznemu pogorszeniu w związku z zastosowaniem przepisów o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej” (s. 3). W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie postanowienia z 16 marca 2022 r. i przekazanie skargi do merytorycznego rozpoznania.
Zażalenie zostało sporządzone i wniesione do Trybunału przez adwokata, który nie był umocowany pełnomocnictwem dołączonym do skargi konstytucyjnej.
Zarządzeniem z 18 maja 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 31 maja 2022 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. w związku z art. 36 u.o.t.p.TK, wezwał skarżącego do doręczenia pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 53 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK wraz z czterema odpisami, a także czterech odpisów zażalenia podpisanych przez pełnomocnika skarżącego, pod rygorem zwrotu zażalenia.
Pełnomocnik ustosunkował się do zarządzenia 6 czerwca 2022 r. (data nadania).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty podniesione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 3. Sformułowany w złożonym środku odwoławczym zarzut, jakoby Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze z powodu jej oczywistej bezzasadności, nie znajduje potwierdzenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Skarżący wydaje się nie zauważać, że powodem odmowy przekazania skargi do merytorycznej oceny było niespełnienie warunków formalnych wskazanych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK, zaś podstawą odmowy art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. Przedstawiony w zażaleniu wywód dotyczący oczywistej bezzasadności nie ma więc związku z zapadłym rozstrzygnięciem.
- 4. Trybunał Konstytucyjny nie podziela także zarzutu, jakoby o przekazaniu skargi do merytorycznej oceny (w zakresie zakwestionowanego w niej art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm. oraz art. 46 ust. 4 pkt 4, art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 2069, ze zm., a także § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, obecnie: Dz. U. poz. 1356, ze zm.) miała decydować okoliczność przyjęcia przez Trybunał do merytorycznego rozpoznania innych skarg skarżącego (sygn. SK 33/21 i SK 4/21). Skarżący nie wziął pod uwagę tego, że każda skarga konstytucyjna jest indywidualnym pismem procesowym, które wnosi się do Trybunału w związku ze sprawą zakończoną wydaniem przez sąd lub organ administracji publicznej ostatecznego orzeczenia. Analizowana skarga różni się od spraw rozpoznawanych merytorycznie przez Trybunał. Została ona bowiem wniesiona do Trybunału w związku z orzeczeniami wydanymi na podstawie innych stanów faktycznych, a przez to zawierającymi inne uzasadnienia. Ponadto wbrew temu co skarżący stwierdził w zażaleniu, sprawa o sygn. SK 4/21 cechuje się innym przedmiotem zaskarżenia.
Należy także nadmienić, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału, badanie dopuszczalności rozpoznania skargi nie kończy się w fazie rozpoznania wstępnego, lecz jest dokonywane przez cały czas jej rozpoznawania. Według Trybunału, pozytywny wynik wstępnej kontroli skargi nie przesądza definitywnie o dopuszczalności późniejszego jej rozpoznania co do meritum. W wypadku stwierdzenia przeszkody formalnej na etapie służącym merytorycznemu rozpoznaniu, Trybunał umarza postępowanie (zob. postanowienie TK z 29 czerwca 2021 r., sygn. SK 12/18, OTK ZU A/2021, poz. 48).
5. Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty dotyczące odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie art. 350 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.;
dalej: k.p.c.). Należy przede wszystkim zauważyć, że zarzuty, które skarżący postawił w zażaleniu są tożsame z tymi, które częściowo sformułował już w skardze. Trybunał zwraca uwagę, że w postanowieniu z 16 marca 2022 r. uznał je za niezasadne.
Skarżący nie odniósł się natomiast do zasadniczego powodu odmowy przekazania skargi do merytorycznej oceny. Należy zatem przypomnieć, że w zaskarżonym postanowieniu Trybunał wskazał, że stosowanie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych nie może być traktowane jako źródło niezgodności z Konstytucją przepisów, w których one występują. Zarzuty skarżącego muszą koncentrować się na tym, czy ustawodawca przewidział mechanizmy kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie przepisu, w którym występuje zwrot niedookreślony.
Skoro w zażaleniu skarżący pominął tę kwestię, to tym samym nie podważył podstawy odmowy przekazania skargi do oceny merytorycznej.
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 16 marca 2022 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:
- 1) art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 350 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji;
- 3) art. 46 ust. 4 pkt 4 oraz art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3, art. 233 ust. 3 Konstytucji;
- 4) § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.) z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 Konstytucji, art. 233 ust. 3 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 sierpnia 2020 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, sformułował swoje żądania na tle następujących spraw.
Prezydent m. W. decyzją z 17 sierpnia 2020 r. (nr […]), na podstawie art. 14 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2019 r. poz. 631, ze zm.; dalej: prawo o zgromadzeniach), zakazał skarżącemu organizacji zgromadzenia zwołanego na 22 sierpnia 2020 r. z przewidywanym udziałem do 1000 osób. Skarżący wniósł od powyższej decyzji odwołanie, w którym zażądał jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Sąd Okręgowy w W. II Wydział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z 19 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił odwołanie, omyłkowo stwierdzając w sentencji, że oddala „wniosek”.
W związku z tym skarżący wystąpił o uzupełnienie postanowienia o orzeczenie w przedmiocie odwołania od zakazu zgromadzenia.
Postanowieniem z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy oddalił wniosek o uzupełnienie postanowienia (pkt 1) oraz sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji tego postanowienia w ten sposób, że w miejsce słowa „wniosek” wpisał „odwołanie” (pkt 2). W zażaleniu na powyższe orzeczenie skarżący zarzucił, że postanowienie z 19 sierpnia 2020 r. nie zawierało rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania od zakazu zgromadzenia, a brak ten wymagał uzupełnienia orzeczenia w trybie art. 351 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) i nie podlegał sprostowaniu w trybie art. 350 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny w W. V Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny) postanowieniem z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił złożony przez skarżącego środek odwoławczy.
Powyższe orzeczenie zostało wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Decyzją z 25 sierpnia 2020 r. (nr […]) Prezydent m. W., na podstawie art. 14 pkt 2 prawa o zgromadzeniach, zakazał skarżącemu organizacji zgromadzenia zwołanego na 29 sierpnia 2020 r. z przewidywanym udziałem do 1000 osób. Sąd Okręgowy postanowieniem z 27 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił odwołanie skarżącego od powyższej decyzji, orzekł także o kosztach postępowania.
Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny oddalił postanowieniem z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]).
Powyższe orzeczenie zostało także wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 15 września 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 22 września 2020 r.), na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), wezwał skarżącego do doręczenia jednego odpisu złożonej skargi oraz odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem decyzji Prezydenta m. W. z 25 sierpnia 2020 r. (nr […]) oraz postanowień Sądu Okręgowego z 27 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]), a także Sądu Apelacyjnego z 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]). Skarżący został także zobowiązany do doręczenia odpisu lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii postanowień Sądu Okręgowego z 19 i 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) oraz Sądu Apelacyjnego z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) wraz z czterema kopiami.
Skarżący ustosunkował się do powyższego zarządzenia 29 września 2020 r. (data nadania).
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 17 listopada 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 listopada 2020 r.), na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, wezwał skarżącego do uzasadnienia zarzutu niezgodności: art. 350 § 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji; art. 46 ust. 4 pkt 4 oraz art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) w skardze błędnie określonego jako art. 46b ust. 1 z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3, art. 233 ust. 3 Konstytucji; wyjaśnienia – wobec braku w § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.; dalej: rozporządzenie) jednostki redakcyjnej w postaci „punktu 1” – czy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest § 25 ust. 1, czy też inny przepis rozporządzenia.
Skarżący został także zobowiązany (po udzieleniu wyjaśnienia w zakresie przedmiotu skargi) do uzasadnienia zarzutu niezgodności zakwestionowanego przepisu rozporządzenia z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3, art. 233 ust. 3 Konstytucji.
W piśmie procesowym z 2 grudnia 2020 r. (data nadania) skarżący wyjaśnił, że przedmiotem skargi jest m.in. § 25 ust. 1 rozporządzenia.
Zarządzeniem z 17 listopada 2020 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 69 ust. 1 w związku z art. 71 ust. 1 u.o.t.p.TK, zwrócił się do Sądu Apelacyjnego w W. o udzielenie informacji o dacie doręczenia skarżącemu odpisów postanowień tego sądu z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) oraz 28 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]).
W piśmie z 23 listopada 2020 r. poinformowano, że odpis postanowienia z 28 sierpnia 2020 r. został doręczony skarżącemu 3 września 2020 r. listem poleconym, natomiast w piśmie z 27 listopada 2020 r. wskazano, że odpis postanowienia z 21 sierpnia 2020 r. został doręczony skarżącemu elektronicznie w dniu jego wydania.
Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.) narusza zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd. Przewidziana w zaskarżonym przepisie instytucja delegowania sędziego do pełnienia obowiązków w sądzie wyższej instancji przez Ministra Sprawiedliwości lub Prezesa Sądu Apelacyjnego narusza zasady demokratycznego państwa prawnego, ponieważ stanowi ingerencję w wyłączne uprawnienia Prezydenta do powoływania sędziów.
W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 350 § 1 k.p.c. skarżący podniósł, że zawarta w tym przepisie „dyspozycja «oczywiste omyłki» zbyt szeroko obejmuje zakres normatywny przedmiotu jaki reguluje” (s. 3 pisma z 2 grudnia 2020 r.). Stwarza to możliwość zmiany zarówno treści, jak i zakresu orzeczenia. Zaskarżony przepis narusza zatem istotę prawa do rzetelnej procedury sądowej, pozbawia stronę postępowania prawa do zaskarżenia zapadłego rozstrzygnięcia, a także godzi w zaufanie do sądu i wydawanych przez niego orzeczeń.
Zakwestionowane w skardze art. 46 ust. 4 pkt 4 oraz art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) i § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.) naruszają Konstytucję w ten sposób, że stanowią podstawę do ograniczania prawa do pokojowych zgromadzeń.
Jak zauważył skarżący, „[u]strojodawca nie przewidział dla Rady Ministrów takiej kompetencji i to jest istota zarzutu jaki skarżący kieruje wobec zaskarżonej normy prawnej. Organ wydający Rozporządzenie przekroczył zakres uprawnień regulowany Konstytucją”.
Zakwestionowane przepisy „limitują ilość uczestników zgromadzenia” i tym samym naruszają art. 57 Konstytucji, który zapewnia „każdemu” wolność pokojowych zgromadzeń. Skarżący zwrócił uwagę także na to, że dopuszczając w art. 57 Konstytucji ograniczenie wolności zgromadzeń ustrojodawca użył zwrotu „ustawa” (w liczbie pojedynczej). Taka konstrukcja prawna oznacza – jak dowodzi skarżący – że ograniczenia prawa do zgromadzeń „mogą znajdować się wyłącznie w jednym, ściśle określonym akcie prawnym, a nie szeregu ustaw lub rozporządzeń. Co jednak najistotniejsze prawo do pokojowego zgromadzenia się może być ograniczone wyłącznie aktem prawnym rangi ustawy, czyli nie może być ograniczone aktem prawnym niższego rzędu niż ustawa i to w sposób naruszający istotę tego prawa” (s. 3 pisma z 2 grudnia 2020 r.).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej:
u.o.t.p.TK).
2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
Warunki wniesienia skargi zostały doprecyzowane w przepisach u.o.t.p.TK. Stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna zawiera określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trzeba przy tym zaznaczyć, że zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału musi być to przepis, który spełnia tzw. podwójną kwalifikację, tzn. będąc podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej, musi on prowadzić jednocześnie do naruszenia wskazywanych przez skarżącego konstytucyjnych wolności lub praw (zob. postanowienia TK z: 17 maja 2017 r., sygn. SK 7/16, OTK ZU A/2017, poz. 42; 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28 i 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44).
Z kolei art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK zobowiązują skarżącego do wskazania, które jego wolności lub prawa i w jaki sposób zostały naruszone w związku z wydaniem orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także uzasadnienia zarzutu niezgodności z Konstytucją kwestionowanego przepisu (stanowiącego podstawę ostatecznego orzeczenia) ze wskazaną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
Trybunał Konstytucyjny zauważa, że w skardze konstytucyjnej skarżący zakwestionował przepisy, które były podstawą dwóch orzeczeń, zapadłych na tle różnych stanów faktycznych. Oba orzeczenia wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, de facto sformułował więc w jednym piśmie procesowym dwie skargi konstytucyjne.
3. Skarżący zakwestionował art. 77 § 1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, ze zm.; dalej: p.u.s.p.).
Trybunał zwraca uwagę, że zaskarżona regulacja dotyczy dwóch różnych trybów delegowania sędziego. Na podstawie art. 77 § 1 p.u.s.p. (i to tylko pkt 1), podmiotem który dokonuje delegacji jest Minister Sprawiedliwości, natomiast w sytuacji przewidzianej w art. 77 § 9 p.u.s.p. delegacji może dokonać prezes sądu apelacyjnego. Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że § 1 i § 9 zakwestionowanego przepisu nie mogły jednocześnie stanowić podstawy delegowania sędziego sądu rejonowego orzekającego w sprawie skarżącego. W zakresie, w jakim skarżący kwestionuje zgodność z Konstytucją art. 77 § 1 i 9 p.u.s.p. skarga konstytucyjna nie zawiera wskazania, czy do zarzucanego w skardze naruszenia prawa do sądu doszło w jednym, czy obu postępowaniach, a także, czy w tych sprawach orzekał sędzia delegowany przez Ministra Sprawiedliwości, czy prezesa sądu apelacyjnego.
4. Skarżący poddał kontroli Trybunału art. 350 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieniu: „Sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki”. Naruszenie prawa do rzetelnej procedury łączy on z „niejednoznacznym” i „blankietowym” sformułowaniem „inne oczywiste omyłki” (s. 4 skargi).
Trybunał zwraca uwagę, że wymóg właściwej określoności przepisów prawa wynika z wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady prawidłowej legislacji. Trzeba jednak wskazać, że Trybunał w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, że stosowanie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych, czy też tak jak w analizowanej sprawie „niejednoznacznych”, nie może per se prowadzić do formułowania zarzutów niekonstytucyjności przepisów, w których one występują. Tego typu zwroty stosowane są w wielu systemach prawnych i nie można podważać ich legalności tylko dlatego, że pozostawiają organom stosującym prawo określony zakres władzy dyskrecjonalnej. Jak stwierdził Trybunał w wyroku z 16 stycznia 2006 r.: „Krytyka takich rozwiązań [legislacyjnych] powinna koncentrować się nie na samym posługiwaniu się przez przepisy prawa zwrotami niedookreślonymi, ale na tym, czy wprowadzając takie zwroty do porządku prawnego, prawodawca przewidział czytelne, z punktu widzenia ewentualnych odbiorców rozstrzygnięć, mechanizmy kontroli (także pozaprocesowej) korzystania przez sądy z przyznanej im władzy dyskrecjonalnej” (sygn. SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2).
W sprawie, w związku z którą skarżący zainicjował postępowanie przed Trybunałem, ustawodawca umożliwił mu zakwestionowanie postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki. Sąd Apelacyjny rozpoznał zażalenie, zaś argumenty przemawiające za jego oddaleniem przedstawił w pisemnym uzasadnieniu postanowienia z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]).
Trybunał zauważa, że skarżący w piśmie procesowym z 2 grudnia 2020 r. podniósł natomiast, że zaskarżony przez niego art. 350 § 1 k.p.c. narusza „istotę prawa do rzetelnej procedury sądowej albowiem umożliwia (…) zmianę zapadłego (prawomocnego) orzeczenia na odmienne od już istniejącego” (s. 4). Powyższy zarzut, jak stwierdza Trybunał, jest niezasadny dlatego, że po pierwsze w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o uzupełnienie postanowienia Sądu Okręgowego z 19 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]) orzeczenie to nie było prawomocne. Po drugie, oddalenie wniosku skarżącego i sprostowanie przez Sąd Okręgowy oczywistej omyłki w sentencji jego postanowienia z 19 sierpnia 2020 r. nie zmieniło jego treści merytorycznej. Wynika to wprost z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt jw.), a także Sądu Apelacyjnego z 21 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […]). Jeśli więc w tej sytuacji skarżący twierdzi, że sprostowanie przez Sąd Okręgowy oczywistej omyłki w sentencji postanowienia z 19 sierpnia 2020 r. zmieniło to rozstrzygnięcie, to w rzeczywistości jego zarzuty dotyczą tego rozstrzygnięcia, a nie treści zaskarżonego przepisu.
5. Skarżący nie uzasadnił także zarzutów niezgodności z Konstytucją art. 46 ust. 4 pkt 4 i art. 46b pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) oraz § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1356, ze zm.).
W tym zakresie skarżący wytoczył ogólne i przy tym niespójne zarzuty naruszenia wolności do organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Z jednej strony stwierdził bowiem, że posłużenie się przez ustrojodawcę sformułowaniem „każdy” świadczy o tym, że żaden przepis ustawy i rozporządzenia nie może ograniczać ilości uczestników zgromadzenia. Zakwestionowane w skardze przepisy „wprowadzając limit uczestników niweczą zasadę iż w zgromadzeniu może wziąć udział «każdy»” (s. 2 pisma z 2 grudnia 2020 r.). Z drugiej strony zwrócił uwagę, że art. 57 Konstytucji stanowi, iż ograniczenie tej wolności może określać ustawa.
W sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału, źródłem ograniczenia jego konstytucyjnego prawa jest natomiast ustawa i rozporządzenie (s. 3 pisma z 2 grudnia 2020 r.).
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga nie spełnia przesłanek określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK.
Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
POUCZENIE 30
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.