Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 lipca 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460; dalej: k.p.c.) „w zakresie zwrotu »jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty«” jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 370 k.p.c. „w zakresie zwrotu »nieopłaconą«” jest niezgodny z wyżej wskazanymi wzorcami kontroli, a dodatkowo z art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Zdaniem skarżącego zaskarżone przepisy naruszają jego prawo do sądu polegające „na konstytucyjnym zagwarantowaniu każdemu prawa do rozpoznania jego sprawy przez Sąd” przez uzależnianie możliwości dochodzenia prawa określonego w art. 77 i art. 45 Konstytucji „od sytuacji majątkowej strony a więc ogranicz[ania] prawa ubogich lub takich, których nie stać na uiszczenie wpisu”. W ocenie skarżącego uwarunkowanie prawa do dochodzenia odszkodowania, określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji, w drodze wskazanej w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie może być bezwzględnie warunkowane względami ekonomicznymi. Swobodny „mechanizm zwalniania od kosztów sądowych nie pozwala na zagwarantowanie ochrony konstytucyjn[ych] wolności…” 3
Postanowieniem z 26 września 2019 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 30 września 2019 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał stwierdził, że zakwestionowany w skardze art. 370 k.p.c. nie był podstawą wydania postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 23 maja 2018 r. o oddaleniu zażalenia na zarządzenie sędziego Sądu Rejonowego dla W. z 22 maja 2017 r. w przedmiocie zwrotu pozwu z powodu nieuiszczenia opłaty sądowej. Trybunał stwierdził także, że skarżący nie uzasadnił naruszenia przez zaskarżone przepisy przysługujących mu praw podmiotowych, ponieważ zarzuty podniesione przez skarżącego w ogóle nie odnosiły się do treści normatywnej kwestionowanych przepisów. Wskazał ponadto, że skarżący nie usunął w całości braków formalnych skargi w zakresie doręczenia oryginałów lub poświadczonych za zgodność odpisów orzeczeń potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej.
Doręczono jedynie poświadczony za zgodność z oryginałem odpis postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 23 maja 2018 r. (sygn. akt […]).
W zażaleniu z 4 października 2019 r. (data nadania) na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 26 września 2019 r. skarżący zarzucił Trybunałowi naruszenie art. 61 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Wskazał na nieprecyzyjne zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2018 r. wzywające do usunięcia braków formalnych skargi, co skutkowało odmową nadania biegu skardze. Zarzucił również „przedmiotowe ograniczenie art. 79 Konstytucji” przez nie uwzględnienie „całokształtu przepisów w tym norm prawn[ych] użyt[ych] w toku postępowania, które doprowadziły do wydania orzeczenia określonej treści”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 3. W pierwszej kolejności Trybunał zwraca uwagę na to, że skarżący nie podważył ustaleń Trybunału dotyczących art. 370 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460; dalej: k.p.c.), który został wskazany przez skarżącego jako jedna z podstaw wydania orzeczenia ostatecznie rozstrzygającego o jego prawach. Skarżący nie wykazał przede wszystkim, że kwestionowany w skardze art. 370 k.p.c. był podstawą wydania postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 23 maja 2018 r. (sygn. akt […]). Zdaniem Trybunału nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że,,zaskarżone normy prawa (…) zastosowane zostały na dalszym etapie postępowania przez Sąd Rejonowy który zwrócił pozew”. Zgodzić należy się natomiast z twierdzeniem skarżącego, że należy wziąć pod uwagę całokształt przepisów, które stanowiły podstawę do wydania ostatecznego orzeczenia, ale art. 370 k.p.c. nie stanowił takiej normy. Zaskarżony przepis dotyczy sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie. W sytuacji skarżącego doszło natomiast do zwrotu pozwu z powodu nie uiszczenia przez niego opłaty sądowej. Zażalenie skarżącego na zarządzenie o zwrocie pozwu zostało natomiast oddalone na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadne w związku z art. 397 § 2 k.p.c.
- 4. Trybunał, odnosząc się następnie do zarzutu skarżącego, dotyczącego nieprecyzyjnego wezwania do usunięcia braków formalnych stwierdza, że wezwanie to było jednoznaczne i nie pozostawiało nadmiernego pola do interpretacji. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2018 r. w pkt 2 skarżący został wezwany do „doręczenia oryginałów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów rozstrzygnięć potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej” zgodnie z wymogiem zawartym w art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK, a nie tylko do doręczenia ostatecznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK. Pismem z 28 października 2018 r. (data nadania) skarżący, usuwając część braków, doręczył poświadczone za zgodność z oryginałem jedynie postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 23 maja 2018 r. (sygn. akt […]) wraz z kopiami. Użyte ustawowe sformułowanie w zarządzeniu nie powinno powodować jakichkolwiek wątpliwości profesjonalnego pełnomocnika. Trybunał podkreśla, że w zakresie art. 130 § 1 k.p.c. do odmowy nadania skardze dalszego biegu doszło na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, ponieważ skarga nie spełniła dwóch podstawowych warunków formalnych zawartych w art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK., a przede wszystkim w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Z tego powodu za bezpodstawne należy uznać twierdzenia skarżącego, że wszelkie braki skargi zostały przez niego usunięte.
- 5. Na marginesie Trybunał zwraca uwagę, że skarżący w żaden sposób nie odniósł się do wskazanego przez Trybunał w zaskarżonym postanowieniu braku związku pomiędzy zarzutami podniesionymi przez skarżącego, a treścią normatywną kwestionowanych przez niego przepisów. Trybunał natomiast stwierdził, że zarzuty podniesione w skardze nie odnosiły się do treści normatywnej kwestionowanych przepisów, a do kwestii przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 785, ze zm.).
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 26 września 2019 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej w sprawie zgodności:
- 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie zwrotu „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 370 ustawy wymienionej w punkcie pierwszym w zakresie zwrotu „nieopłaconą” z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 lipca 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą.
Skarżący wniósł 8 września 2016 r. do Sądu Rejonowego dla W. (dalej: Sąd Rejonowy) pozew o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym polegającym na orzekaniu w Trybunale Konstytucyjnym osób nieposiadających statusu sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych poprzez uiszczenie opłaty od pozwu w kwocie 500 zł. W odpowiedzi skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 4 października 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, na które skarżący wniósł zażalenie. Postanowieniem z 26 stycznia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w W. oddalił powyższe zażalenie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd Rejonowy po kolejnym wezwaniu z 6 marca 2017 r. (doręczonym skarżącemu 28 marca 2017 r.) do uiszczenia opłaty od pozwu, zarządzeniem sędziego z 22 maja 2017 r. zwrócił pozew z powodu nieuiszczenia tej opłaty. Na zarządzenie to skarżący złożył zażalenie. Postanowieniem z 23 maja 2018 r. Sąd Okręgowy w W. (sygn. akt […]) oddalił zażalenie skarżącego. Orzeczenie to wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącemu 12 czerwca 2018 r. 4
Zarządzeniem z 8 października 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 22 października 2018 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi.
W piśmie procesowym złożonym 28 października 2018 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarządzenia i doręczył trzy egzemplarze pełnomocnictwa oraz poświadczone za zgodność z oryginałem postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 23 maja 2018 r. (sygn. akt […]).
Skarżący wskazał, że zaskarżone przepisy naruszają jego prawo do sądu polegające „na konstytucyjnym zagwarantowaniu każdemu prawa do rozpoznania jego sprawy przez Sąd” przez uzależnianie możliwości dochodzenia prawa określonego w art. 77 i art. 45 Konstytucji „od sytuacji majątkowej strony a więc ogranicz[ania] prawa ubogich lub takich, których nie stać na uiszczenie wpisu”. W ocenie skarżącego uwarunkowanie prawa do dochodzenia odszkodowania, określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji, w drodze wskazanej w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie może być bezwzględnie warunkowane względami ekonomicznymi.
W uzasadnieniu skarżący twierdzi, że swobodny „mechanizm zwalniania od kosztów sądowych nie pozwala na zagwarantowanie ochrony konstytucyjn[ych] wolności w postaci prawa do [s]ąd[u] oraz prawa do naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej”. Stan taki natomiast jest nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji oraz wymagania wskazane w art. 44, art. 53 i art. 77 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK), a także, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
- 2. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia tych warunków.
- 3. Skarżący poddał kontroli Trybunału art. 370 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej k.p.c.) w brzmieniu: „Sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie”.
3.1 Skarżący wskazał jako ostateczne orzeczenie postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 23 maja 2018 r. (sygn. akt […]) o oddaleniu zażalenia na zarządzenie sędziego Sądu Rejonowego dla W. z 22 maja 2017 r. w przedmiocie zwrotu pozwu z powodu nieuiszczenia opłaty sądowej. Trybunał stwierdza, że podstawą wydania zakwestionowanego postanowienia nie był art. 370 k.p.c., ponieważ orzeczenie to zostało wydane na podstawie drugiego z zakwestionowanych przepisów, tj. art. 130 § 1 k.p.c. 13
- 3.2. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał uznał, że rozpatrywana skarga nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
Trybunał postanowił na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK odmówić nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 370 k.p.c. 15
- 4. Trybunał stwierdził także, że skarżący nie uzasadnił naruszenia – przez zaskarżone przepisy – przysługujących mu praw podmiotowych.
Skarżący nie kwestionuje ani samej instytucji kosztów sądowych, ani zasady, w myśl której postępowanie sądowe odbywa się po uiszczeniu odpowiedniej opłaty. Skarży natomiast mechanizm zwalniania od kosztów sądowych, który w jego ocenie jest pozorny, a w uzasadnionych przypadkach „całkowicie uznaniowy i niedookreślony”, co czyni go mechanizmem „dowolnych kryteriów”. Skarżący stwierdza, że „mechanizm warunkujący prawo do sądu od spełnienia kryteriów ekonomicznych, by swobodnym by nie rzecz dowolnym korzystaniu przez władze publiczne (sądy) z kryteriów zwolnienia z kosztów, dyskryminują osoby na tyle »majętne« iż posiadają jakiekolwiek dochody, lecz na tyle »ubogie« iż nie stać ich na uiszczenie wpisu od roszczenia przeciwko władzom publicznym”.
Wynika z tego, że zarzut skarżącego dotyczy tak naprawdę warunków zwalniania od kosztów sądowych. Natomiast kwestia kosztów sądowych została uregulowana w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 785, ze zm.). Wobec powyższego Trybunał stwierdza, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie odnoszą się w ogóle do treści normatywnej kwestionowanych przepisów.
Zaskarżony zakresowo art. 130 § 1 k.p.c., w brzmieniu: „Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym (…)”, nie dotyczy warunków zwalniania od kosztów sądowych.
- 5. Mając powyższe na uwadze, Trybunał uznał, że rozpatrywana skarga nie spełnia warunku wskazanego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK.
Trybunał postanowił, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, odmówić nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
6. Trybunał stwierdził ponadto, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi nie tylko w zakresie pkt 5 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2018 r., w którym został wezwany do uzasadnienia zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, ale również w zakresie pkt 2, w którym został wezwany do doręczenia oryginałów lub poświadczonych za zgodność odpisów rozstrzygnięć potwierdzających wyczerpanie drogi sądowej.
Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
POUCZENIE 22
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.