Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 stycznia 2017 r. D.M. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 28 § 1 oraz art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 poz. 1749, ze zm.;
dalej: k.p.k.) w zakresie, w „jakim uniemożliwiają przed sądem pierwszej instancji udział czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości” są niezgodne z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 182 Konstytucji.
Postanowieniem z 29 marca 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi 11 kwietnia 2017 r.) Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdziwszy, że wydanie merytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne. Jak ustalił Trybunał, zaskarżone przez skarżącego przepisy, określające skład sądu na rozprawie głównej i posiedzeniu w pierwszej instancji, nie były podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. (dalej: Sąd Apelacyjny w K.) z czerwca 2016 r., tj. orzeczenia, w związku z którym wniósł skargę. Postanowieniem tym Sąd Apelacyjny w K. oddalił wniosek skarżącego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z listopada 2014 r. (dalej: wyrok Sądu Okręgowego w K.).
Sąd badał zatem, czy w sprawie skarżącego zaistniały przesłanki określone w art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k. Niezależnie od powyższego Trybunał zwrócił uwagę na to, że jeśliby przyjąć, iż orzeczeniem ostatecznym w sprawie jest wyrok Sądu Okręgowego w K., to skardze należałoby odmówić nadania dalszego biegu z uwagi na przekroczenie terminu do jej wniesienia.
W zażaleniu z 18 kwietnia 2017 r. skarżący, powtórzywszy wywody sformułowane w skardze, zarzucił że postanowienie Trybunału jest „nieuzasadnione”. Zażądał jego uchylenia i przekazania skargi do ponownego rozpoznania, ewentualnie nadanie skardze dalszego biegu i merytoryczną kontrolę zakwestionowanych w niej przepisów. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Oświadczył przy tym, że nie otrzymał od skarżącego wynagrodzenia „w całości ani w części”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 ustawy o TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. Zdaniem Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty sformułowane w zażaleniu nie podważają poczynionych w nim ustaleń i nie zasługują na uwzględnienie z poniżej przedstawionej przyczyny.
3. Postanowieniem z 29 marca 2017 r. Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdziwszy, że nie spełnia ona podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Należy raz jeszcze przypomnieć, że w myśl tego postanowienia Konstytucji przedmiotem skargi może być tylko taki przepis (norma prawna), na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji.
W skardze konstytucyjnej skarżący zażądał od Trybunału zbadania zgodności z Konstytucją przepisów określających skład sądu na rozprawie głównej (art. 28 § 1 k.p.k.) i na posiedzeniu w pierwszej instancji (art. 30 § 1 k.p.k.). Przepisy te – jak ustalił Trybunał – nie były jednak podstawą orzeczenia, w którym Sąd Apelacyjny w K. odmówił skarżącemu wznowienia postepowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, a w związku z którym skarżący łączy naruszenie prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
- 4. Należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału, podstawą zażalenia powinien być zarzut dotyczący uchybień, do których – zdaniem skarżącego – doszło przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia. Tym samym, zażalenie powinno dotyczyć podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu (zob. postanowienia TK z: 5 grudnia 2013 r., Ts 13/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 599; 21 stycznia 2015 r., Ts 35/13, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 16 oraz 7 stycznia 2016 r., Ts 137/14, OTK ZU nr B/2016, poz. 10).
- 5. Trybunał zauważa, że we wniesionym środku zaskarżenia skarżący powtórzył zarzuty, które sformułował w skardze konstytucyjnej.
Skarżący nie przedstawił natomiast żadnych argumentów, które podważałyby prawidłowość postanowienia Trybunału z 29 marca 2017 r., a tym samym podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Mając powyższe na względzie Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 ustawy o TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 29 marca 2017 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D.M. w sprawie zgodności:
art. 28 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.) i art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.) z art. 45 w zw. z art. 182 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej sporządzonej przez pełnomocnika i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 stycznia 2017 r. D.M.
(dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 28 § 1 oraz art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, „w jakim uniemożliwiają przed sądem pierwszej instancji udział czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości”, z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 182 Konstytucji.
Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. Wyrokiem Sądu Rejonowego dla K. z kwietnia 2014 r. skarżący został uznany za winnego popełnienia zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu określonego w art. 234 w związku z art. 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodek karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137, ze zm.). Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z listopada 2014 r., utrzymał wyrok w mocy. Skarżący wniósł o wznowienie zakończonego prawomocnym wyrokiem postępowania. Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z czerwca 2016 r. oddalił wniosek ze względu na brak spełnienia warunków wznowienia postępowania (art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k.).
Skarżący wystąpił 6 lipca 2016 r. do Sądu Rejonowego dla K. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej. Sąd Rejonowy dla K., postanowieniem z września 2016 r., ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.
Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w K., wykonując postanowienie sądu, zarządzeniem wyznaczył skarżącemu pełnomocnika, który zarządzenie to otrzymał 20 października 2016 r. Pełnomocnik sporządził skargę, w której nieprawidłowo wskazał adresata. W dniu 7 grudnia 2016 r. pełnomocnik złożył ją, wraz z wnioskiem o zasądzenie na rzecz kancelarii kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, do Sądu Rejonowego dla K. Sąd Rejonowy przesłał skargę do Sądu Okręgowego w K., który 27 grudnia 2016 r. przekazał ją do Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadniając sposób naruszenia art. 28 § 1 i art. 30 § 1 k.p.k., skarżący stwierdza, że gdyby „sąd pierwszej instancji orzekał w składzie kolegialnym – ławniczym, mając do czynienia z tak wieloma rozbieżnościami w materiale dowodowym w przedmiotowej kwestii” (…), to być może przyczyniłoby się to „do zupełnego uniewinnienia oskarżonego”. Ponadto skarżący wskazuje, że w postępowaniu przed sądem zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji nie dopuszczono wnioskowanych dowodów i uniemożliwiono przesłuchania jednego ze świadków. Jednocześnie zauważa, że „gdyby w składzie orzekającym byli ławnicy, te dowody mogły być dopuszczone”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK.
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przedmiotem skargi może być zatem tylko ten przepis, który stanowił normatywną podstawę ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną.
Skarżący zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 28 § 1 k.p.k. w brzmieniu: „na rozprawie głównej sąd orzeka w składzie jednego sędziego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sędzia ma prawa i obowiązki przewodniczącego” oraz art. 30 § 1 k.p.k.
w brzmieniu: „na posiedzeniu sąd orzeka jednoosobowo, chyba że ustawa stanowi inaczej albo ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę prezes sądu zarządzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów”.
Skarżący nie wskazał, które z dołączonych do skargi rozstrzygnięć jest orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał zauważa, że skarżący złożył skargę po nieudanej próbie wznowienia postępowania. Jeśliby więc przyjąć, że orzeczeniem, o którym mowa we wskazanym przepisie ustawy zasadniczej, jest postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z czerwca 2016 r., to skardze należy odmówić nadania dalszego biegu, ponieważ art. 28 § 1 i art. 30 § 1 k.p.k. nie były podstawą tego rozstrzygnięcia.
Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę na to, że postanowieniem tym Sąd Apelacyjny w K. oddalił wniosek skarżącego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z listopada 2014 r. Sąd apelacyjny badał, czy w sprawie skarżącego zaistniały przesłanki określone w art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k., tj. ujawnienia się nowych faktów i dowodów, nieznanych sądowi, związanych z pozostawaniem przez skarżącego w leczeniu psychiatrycznym oraz wykazujących niezgodność z prawdą zeznań pokrzywdzonego dotyczących przypisanego skazanemu przestępstwa. Sąd apelacyjny nie odnosił się natomiast w ogóle do kwestii składu orzekającego w pierwszej i drugiej instancji. To oznacza, że zakwestionowane w skardze art. 28 § 1 i art. 30 § 1 k.p.k.
nie były podstawą orzeczenia, w związku z którym skarżący zainicjował postępowanie przed Trybunałem. Należy zatem stwierdzić, że analizowana skarga nie spełnia podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, to zaś oznacza, że wydanie merytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne.
Wskazana okoliczność – jest zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Jednocześnie Trybunał nadmienia, że skardze należałoby odmówić nadania dalszego biegu, nawet jeśliby przyjąć, że orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest wyrok Sądu Okręgowego w K. z listopada 2014 r. 13
Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę na to, że zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy o TK, od doręczenia skarżącemu orzeczenia Sądu Okręgowego w K. rozpoczął się bieg trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi. W związku z tym wystąpienie 6 lipca 2016 r. do Sądu Rejonowego dla K. z wnioskiem w sprawie ustanowienia pełnomocnika w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej, było już bezprzedmiotowe, nastąpiło bowiem po upływie tego terminu.
Wziąwszy powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 16
Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.