Uzasadnienie
I 1
- 1. We wniosku z 16 października 2023 r. Prokurator Generalny (dalej także: wnioskodawca) wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Prokurator Generalny zarzucił, że zakwestionowane normy, wynikające z przepisów traktatowych regulujących zasady i cele polityki Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska (art. 191 w związku z art. 192 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2), kształtują zobowiązania państwa – Rzeczypospolitej Polskiej – w sposób utrudniający jego suwerenne działanie i realizowanie zadań. Nakładają także na podmioty gospodarcze zobowiązania budzące wątpliwości co do wolności działalności gospodarczej (zob. wniosek, s. 20).
Zdaniem wnioskodawcy, zakwestionowana norma dopuszcza stosowanie instrumentów i mechanizmów, które nakładają na państwa członkowskie nieproporcjonalne zobowiązania w rezultacie sprzeczne z celami i zadaniami suwerennego państwa demokratycznego, budząc tym samym wątpliwości co do zgodności z zasadą dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji), zasadą praworządności oraz charakterem państwa prawnego, którego zadaniem jest realizacja dobra wspólnego (art. 2 Konstytucji), celami państwa określonymi w art. 5 Konstytucji, w tym nakazem kierowania się zasadą zrównoważonego rozwoju w realizacji zadań państwa, granicami podziału kompetencji między Unię Europejską a Rzeczpospolitą w zakresie kształtowania i realizowania polityki w dziedzinie środowiska w związku z zasadą suwerenności (art. 90 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 Konstytucji). Prokurator Generalny zarzucił także, że Unia Europejska, na podstawie kwestionowanego zakresu normatywnego, nakłada na wszystkich adresatów rozporządzenia obowiązki podjęcia licznych określonych działań lub zaniechania aktywności, które to działania i zaniechania cechują się wysokim stopniem uciążliwości, nieadekwatnym do osiągnięcia zamierzonych celów, co narusza zasadę proporcjonalności w kontekście konstytucyjnego zakazu nadmiernej ingerencji prawodawcy.
W jego ocenie, „rozwiązanie zakładające osiągnięcie 100% celu redukcyjnego dla nowych samochodów od 2035 r. jest istotnym elementem strategii odejścia od ewolucyjnego modelu zmian struktury gospodarek UE i zastosowaniem modelu szybkich i dogłębnych zmian, jako konsekwencji transformacji klimatycznej UE. Prowadzić to będzie do kumulacji obciążeń dla sektorów gospodarki i poszczególnych przedsiębiorstw. Obciążenia te będą przenoszone na społeczeństwo, a ze względu na swoją skalę mogą stać się trudne do uniesienia przez obywateli i przyczynić się do pogłębienia rozwarstwienia społecznego oraz powiększenia skali ubóstwa i wykluczenia” (wniosek, s. 57).
Kolejny problem konstytucyjny wskazany we wniosku (pkt 2 petitum) jest związany z procedurą legislacyjną, w jakiej uchwalono zakwestionowane normy. Prokurator Generalny wskazał na konieczność kontroli zaskarżonej normy z punktu widzenia przepisów stanowiących podstawę przekazania kompetencji na rzecz organów Unii Europejskiej od strony proceduralnej, nie materialnej – czy zakres kompetencji przekazanych nie został w sposób nieuprawniony rozszerzony przez organy Unii Europejskiej względem tego, co było przedmiotem zgody Rzeczypospolitej wyrażonej najpierw w traktacie akcesyjnym, a następnie w traktacie lizbońskim. Chodzi bowiem o wejście Unii, z wykorzystaniem kompetencji dzielonych, w obszar dotyczący tak wrażliwej kwestii jak suwerenność energetyczna. Zdaniem wnioskodawcy, „[p]rawodawca unijny, przyjmując, iż posiada kompetencję do przyjęcia środków mających znaczący wpływ na wybór przez Polskę między różnymi źródłami energii i na ogólną strukturę zaopatrzenia kraju w energię, w trybie niewymagającym zgody Rzeczypospolitej, doprowadził do obejścia reguł wynikających z art. 90 ust. 1 Konstytucji i (...) dokonał tego w sposób całkowicie arbitralny, to znaczy nie licząc się ani z literą traktatów, ani systematyką czy ratio legis ” (wniosek, s. 88).
Co za tym idzie, w ocenie Prokuratora Generalnego, naruszona została zasada praworządności (art. 7 Konstytucji), zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji) oraz zasada nadrzędności Konstytucji, wyrażona w jej art. 8 ust. 1.
- 2. W piśmie z 20 listopada 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu.
- 3. W związku z zawiadomieniem Prezydenta o obowiązku zajęcia stanowiska w sprawie, do Trybunału wpłynęło pismo procesowe z 5 grudnia 2023 r. z Kancelarii Prezydenta RP z wnioskiem o przedłużenie terminu zajęcia stanowiska przez Prezydenta.
7 8
- 4. Do dnia wydania niniejszego orzeczenia Sejm Rzeczypospolitej Polskiej nie zajął stanowiska w sprawie, pomimo prawidłowego zawiadomienia o tym obowiązku.
- 5. 8 października 2026 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęło pismo procesowe wnioskodawcy z 28 września 2026 r., w którym, powołując się na art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji a contrario w związku z art. 56 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), cofnął on wniosek.
II 10
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 56 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wnioskodawca może do rozpoczęcia rozprawy wycofać wniosek.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że prawo do cofnięcia wniosku przed rozpoczęciem rozprawy mieści się w granicach swobodnego uznania wnioskodawcy i jest jednym z przejawów zasady dyspozycyjności, na której opiera się postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym (por. postanowienia TK z: 4 marca 1999 r., sygn. SK 16/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 26; 8 marca 2000 r., sygn. K 32/98, OTK ZU nr 2/2000, poz. 64; 13 września 2000 r., sygn. K 24/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 192; 12 grudnia 2005 r., sygn. K 49/05, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 142 i 30 stycznia 2006 r., sygn. K 19/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 14).
Cofnięcie wniosku przed rozpoczęciem rozprawy nie podlega zatem kontroli Trybunału Konstytucyjnego.
2. Kierując się powyższymi ustaleniami, Trybunał stwierdził, że Prokurator Generalny w piśmie procesowym z 28 września 2026 r. skutecznie cofnął swój wniosek z 16 października 2023 r., co pociągało za sobą konieczność umorzenia postępowania, stosownie do art. 59 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.