Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy w B. odrzucił wniesioną osobiście przez powoda S. K. skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku tego Sądu z dnia 30 czerwca 2006 r. Przedstawiając motywy tego rozstrzygnięcia, Sąd odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 87¹ § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym strony muszą być reprezentowane przez adwokatów bądź radców prawnych, a powód skargę wniósł sam.
W zażaleniu na to orzeczenie powód zarzucił naruszenie art. 327 § 1 k.p.c. w związku z art. 5 i 391 § 1 k.p.c. przez brak pouczenia go przez Sąd drugiej instancji o możliwości zaskarżenia wskazanego wyroku skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz o obowiązku zachowania w postępowaniu skargowym przymusu adwokacko-radcowskiego i skutkach jego naruszenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący, nie negując niezachowania wskazanego przymusu, podniósł, że w sprawie występował bez „fachowego pełnomocnika”, a mimo to Sąd Okręgowy, ogłaszając w obecności skarżącego wskazany wyrok, nie wywiązał się z obowiązków wynikających z wymienionych przepisów. Według powoda, naruszenie wymagania określonego w art. 87¹ § 1 k.p.c. nastąpiło bez jego winy, a okoliczność ta powinna stanowić podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Powód podniósł ponadto, że uchybienie temu wymaganiu nie powinno - odmiennie niż przyjął to Sąd Okręgowy - skutkować odrzuceniem wniesionej przez niego skargi, lecz jej zwrotem.
Zdaniem skarżącego, ustawa przewiduje w tym zakresie odstępstwo od ogólnych zasad przewidzianych w art. 130 k.p.c., gdyż nie istnieje możliwość wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych jego pisma procesowego. W konkluzji skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania bądź jego zmiany przez orzeczenia o przyjęciu skargi do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 87¹ § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów bądź radców prawnych. Zasada ta nie odnosi się jedynie do grona osób określonych w paragrafie drugim tego przepisu. Także zatem w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zachodzi konieczność wykazania się przez skarżącego zdolnością postulacyjną, podobnie jak w postępowaniu kasacyjnym i zażaleniowym. Wniesienie skargi przez samą stronę, która nie ma takiej zdolności, czyni skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem niedopuszczalną. Jako prawidłowe w tym kontekście należało zatem ocenić rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, który skargę powoda wniesioną przez niego osobiście odrzucił na podstawie art. 424⁶ § 3 k.p.c. (por. postanowienie SN z 16 lipca 2008 r., II CZ 36/08, nie publ.). Z punktu widzenia dopuszczalności skargi obojętne pozostają przyczyny, dla których skarżący nie był przed Sądem Najwyższym reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata bądź radcy prawnego.
Okoliczności te mogą być brane pod uwagę jedynie w ramach rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi przez uprawnionego pełnomocnika, o ile po upływie terminu skarga taka zostanie wniesiona i strona z wnioskiem tym wystąpi (por. np. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2000 r., I CZ 189/99, nie publ.). Wbrew twierdzeniom zażalenia nie można zaakceptować poglądu, że skarga, którą wniesiono bez zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego powinna zostać stronie zwrócona. Zgodnie bowiem z jednoznacznym brzmieniem art. 130 § 5 k.p.c. pismo procesowe sporządzone z naruszeniem art. 87¹ k.p.c. należy bez wezwania do usunięcia braków zwrócić stronie, lecz jedynie wówczas, gdy ustawa nie przewiduje innego skutku. Ponieważ obowiązek odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wniesionej przez stronę osobiście wprost przewiduje art. 424⁶ § 3 k.p.c., nie powinno budzić wątpliwości, że przepis art. 130 § 5 k.p.c., który miał zapewne na myśli skarżący (w zażaleniu nie wskazano paragrafu) nie mógł w sprawie stanowić podstawy zwrotu skargi.
W zażaleniu widoczna jest niekonsekwencja, a zarazem nieprawidłowość. Z jednej bowiem strony skarżący twierdzi, że skargę należało zwrócić i wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z drugiej natomiast domaga się jego zmiany i orzeczenia o przyjęciu skargi do rozpoznania. Takie sformułowanie wniosków wskazuje, że podstawą każdego z nich musiałaby być odmienna ocena skargi, a ponadto uwzględnienie drugiego ze wskazanych wniosków nie byłoby w obecnym postępowaniu w ogóle możliwe. Wniosek zażalenia został zatem skonstruowany wadliwie.
Z omówionych przyczyn zażalenie strony powodowej, jako bezzasadne, podlegało, stosownie do art. 398¹⁴ k.p.c. w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c., oddaleniu.