Uzasadnienie
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Lublinie postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r. odrzucił zażalenie powoda Zenona S. na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia 2010 r. odrzucające skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 15 maja 2007 r. [...].
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że orzekając w niniejszej sprawie działa jako sąd drugiej instancji, zaś dopuszczalność zażalenia na postanowienia sądu drugiej instancji regulowana jest treścią art. 394¹ k.p.c., który wskazuje katalog postanowień sądu drugiej instancji, podlegających zaskarżeniu do Sądu Najwyższego w drodze zażalenia. Zgodnie z treścią art. 87¹ § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji.
Sąd Okręgowy podkreślił, że postanowienie z dnia 27 stycznia 2010 r. odrzucające skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem zostało doręczone powodowi w dniu 10 lutego 2010 r. wraz z pouczeniem, że służy od niego zażalenie do Sądu Najwyższego w terminie tygodniowym od dnia doręczenia postanowienia, przy czym winno być ono sporządzone przez radcę prawnego bądź adwokata, co wynika z treści art. 394¹ i art. 871 § 1 k.p.c. Tymczasem wbrew temu pouczeniu zażalenie w sprawie niniejszej zostało sporządzone i wniesione przez Zenona S. osobiście, co czyni je niedopuszczalnym, a tym samym prowadzi do odrzucenia tego środka zaskarżenia.
Pełnomocnik powoda - adwokat Ewa W.-B. - wniosła na powyższe postanowienie zażalenie. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 87¹ k.p.c. - poprzez nietrafne uznanie, że powód w złożonym zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego- Sądu Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia 2010 r. nie zachował wymagań formalnych, składając osobiście zażalenie niesporządzone przez fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów ustawy, art. 394¹ § 2 k.p.c. - poprzez błędną wykładnię tego przepisu i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powód winien złożyć zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia 2010 r. do Sądu Najwyższego i nietrafne stanowisko, iż Sąd Okręgowy rozpoznawał niniejszą sprawę jako sąd drugiej instancji, art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 367 § 2 k.p.c. - poprzez niezastosowanie tych przepisów i nieprzekazanie złożonego w dniu 17 lutego 2010 r. zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego-Sąd Pracy w Lublinie z dnia 27 stycznia 2010 r. do Sądu Apelacyjnego w Lublinie - właściwego do rozpoznania zażalenia jako Sąd drugiej instancji
W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd Okręgowy w Lublinie, na skutek stwierdzenia swej niewłaściwości przez Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie orzekał w niniejszej sprawie jako sąd pierwszej instancji, dlatego też zgodnie z treścią przepisu art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 367 § 2 k.p.c. właściwym do rozpoznania zażalenia jest Sąd Apelacyjny w Lublinie. Biorąc pod uwagę powyższą okoliczność, oczywiste jest, iż przepis art. 87¹ § 2 k.p.c. nie ma zastosowania do złożonego w dniu 17 lutego 2010 r. zażalenia powoda.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z treścią art. 405 k.p.c. do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności oraz na podstawie przewidzianej w art. 401¹ właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy. W uprzednim orzecznictwie ukształtował się między innymi pogląd, że oddalenie apelacji przez sąd drugiej instancji nie stanowi orzeczenia co do istoty sprawy, a jest nim wyłącznie orzeczenie reformatoryjne (zmieniające) wskazane normatywnie w art. 386 § 1 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1996 r., I PKN 28/96, OSNAPUS 1997, nr 13, poz. 236 z dnia 11 kwietnia 2000 r., III CKN 172/00, LEX nr 146180, z dnia 26 lipca 2002 r., III AO 18/02, OSNAPiUS 2002 nr 21, poz. 1, z dnia 2 lipca 2002 r., I PZ 47/02, OSNP 2004 nr 9, poz. 159 i z dnia 9 lipca 2003 r., IV CO 7/03, LEX nr 560606).
Równocześnie utrwaliło się w judykaturze stanowisko odmienne, uznające, że sąd drugiej instancji oddalający apelację jest sądem orzekającym co do istoty sprawy w rozumieniu art. 405 zdanie drugie k.p.c. Pogląd ten odwoływał się przede wszystkim do zasad systemu apelacyjno-kasacyjnego, w którym sąd drugiej instancji jest zawsze sądem merytorycznym, także wtedy, gdy oddala apelację. Wyrażony został on, między innymi, w postanowieniach Sądu Najwyższego z 5 marca 2001 r., III CO 17/01 (niepublikowane), z dnia 5 czerwca 2001 r., III CO 17/01 (niepublikowane), z dnia 22 grudnia 2003 r., III CO 24/03 (niepublikowane) i z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CZP 11/04 (OSNC 2004 nr 12, poz. 206) oraz w uchwałach z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 (OSNC 1999 nr 7-8, poz. 124), z dnia 13 stycznia 2005 r., III CZP 77/04 (OSNC 2005 nr 12, poz. 200) i z dnia 2 sierpnia 2006 r., III CZP 46/06 (OSNC 2007 nr 5, poz. 69).
Sąd Najwyższy opowiedział się jednocześnie za stanowiskiem, że orzeczenie oddalające apelację jest ostatnim orzeczeniem co do istoty sprawy, jeżeli w wyniku jego zaskarżenia zostanie oddalona kasacja. Ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 kwietnia 2007 r., III CZP 137/06 (OSNC 2007 nr 9, poz. 125), rozstrzygając wątpliwości co do znaczenia użytego w przepisie art. 405 sformułowania „sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy”, przyjął, że sąd drugiej instancji, który oddalił apelację, jest sądem orzekającym ostatnio co do istoty sprawy w rozumieniu art. 405 zdanie drugie k.p.c., właściwym do wznowienia postępowania na podstawach określonych w art. 403 k.p.c. Stąd też właściwym do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania z przyczyn restytucyjnych wniesionej przez skarżącego był Sąd drugiej instancji - jako sąd orzekający co do istoty sprawy. Z tej przyczyny zapadło postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 13 października 2009 r. o przekazaniu skargi do rozpoznania temu Sądowi według właściwości, co oczywiście nie oznacza, że Sąd ten (Sąd Okręgowy) działał jako sąd pierwszej instancji.
W postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania nie ulega zmianie tok instancji; pozostaje on taki sam jak w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem. Skarga o wznowienie postępowania nie jest powództwem o ukształtowanie prawa, gdyż nie rozpoczyna nowego postępowania, ale stanowi kontynuację procesu zakończonego prawomocnym wyrokiem, z zachowaniem statusu instancyjnego poszczególnych sądów biorących udział w tym postępowaniu. Zatem zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę o wznowienie postępowania przysługiwało do Sądu Najwyższego (3941 § 2 k.p.c.), z zachowaniem wymagań wynikających z przepisu art. 87¹ § 2 k.p.c. Ich niedochowanie uprawniało Sąd drugiej instancji do odrzucenia zażalenia w oparciu o odpowiednio stosowany (na mocy art. 398²¹ k.p.c.) art. 373 k.p.c. w związku 397 § 2 k.p.c., co też Sąd drugiej instancji uczynił postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r. To ostatnie postanowienie Sądu drugiej instancji stanowiło „postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie” w myśl art. 394¹ § 2 k.p.c., na które przysługiwało zażalenie do Sądu Najwyższego, a więc również środek zaskarżenia obwarowany wymaganiem wniesienia go przez profesjonalnego pełnomocnika, czego skarżący nie dochował, wnosząc osobiście zażalenie z dnia 17 lutego 2010 r. W konsekwencji zatem zaskarżone postanowienie ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa (odpowiednio stosowany art. 373 k.p.c. w związku 397 § 2 k.p.c.).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 394¹ § 3 k.p.c. w związku z art. 398¹⁴ k.p.c. orzekł jak w sentencji.