Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 marca 1998 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie Haliny M. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w P. z dnia 28 listopada 1997 r., przyznającej emeryturę rolniczą. Sąd Wojewódzki ustalił, że wnioskodawczyni na podstawie decyzji z dnia 30 stycznia 1990 r. pobierała rentę rolniczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), które nie przewidywały dodatków do rent z tytułu stażu pracy poza rolnictwem, a wysokość świadczenia uzależniona była od wartości sprzedanych produktów rolnych. Wobec złożenia w dniu 20 listopada 1997 r. wniosku o emeryturę rolniczą wniosek ten został uwzględniony w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71 poz. 342 ze zm.) i do wysokości emerytury przyjęto okres pracy wnioskodawczyni w Zespole Opieki Zdrowotnej w K., a emeryturę wypłacono za okres nie wcześniejszy niż miesiąc od złożenia wniosku, zgodnie z art. 76 i 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), które to przepisy mają zastosowanie w kwestii powstania prawa do świadczeń.
Wyrokiem z dnia 16 września 1998 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił apelację wnioskodawczyni od wyroku Sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem, iż do przyznania emerytury rolniczej za okres wcześniejszy niż to przyjął organ rentowy, brak jest podstaw prawnych, zaś w okresie nabycia prawa do renty rolniczej nie istniały podstawy do wliczenia do okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego pracy poza rolnictwem.
Kasacja wnioskodawczyni od powyższego wyroku zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 44 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 76 i 99 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje
Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Kasacja nie stawia zaskarżonemu wyrokowi zarzutu naruszenia prawa procesowego, wobec czego Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę zgodnie z treścią art. 393¹¹ KPC w granicach kasacji, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Nie stwierdzając w niniejszej sprawie nieważności postępowania i będąc związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie, Sąd Najwyższy nie podziela zarzutu naruszenia wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego. Podkreślić należy, że wnioskodawczyni złożyła wniosek o rentę rolniczą pod rządem ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, której przepisy nie przewidywały możliwości wliczenia do okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego (i sprzedaży produktów rolnych określonej wartości) okresu zatrudnienia pracowniczego, a zatem decyzja przyznająca rentę rolniczą w 1990 r. odpowiadała prawu, a dołączenie do wniosku o rentę dokumentów dotyczących zatrudnienia pozarolniczego nie mogło wywołać żadnych skutków prawnych.
Z kolei ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.) wprowadziła w art. 44 ust. 1 zasadę ustalania prawa do świadczeń na wniosek osoby zainteresowanej, albo innej osoby mającej interes prawny w ustaleniu tego prawa. W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, ze wnioskodawczyni pod rządem ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. nie złożyła wniosku o doliczenie okresów ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia, jakkolwiek przepis art. 25 ust. 2 pkt 3 tej ustawy pozwala na zaliczenie do części składkowej emerytury rolniczej innych okresów ubezpieczenia społecznego, jeżeli z tego tytułu ubezpieczonemu nie przyznano emerytury lub renty. Nie zachodzi także sytuacja przewidziana przepisem art. 44 ust. 2 omawianej ustawy, gdyż dokumentów zatrudnienia najemnego zalegających w aktach rentowych (renty rolniczej) nie sposób uznać za nowe dowody lub nowe okoliczności, mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, które nakazywałyby z urzędu ponowne ustalanie prawa do świadczeń, zaś wejście w życie nowych przepisów prawa nie może być uznane za takie okoliczności.
Nie istniały jednak żadne przeszkody, by wnioskodawczyni, jak to też ust. 2 art. 44 przewiduje, złożyła stosowny wniosek powołując się na złożone już dokumenty. Należy zatem dojść do wniosku, iż zarzut naruszenia przepisu art. 44 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest na tle ustalonego stanu faktycznego (brak wniosku, złożenie dokumentów pod rządem poprzedniej ustawy) chybiony. Nie zasługują także na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 76 ustawy o z.e.p. Przepis ten stanowi, że prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia się wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, a jeżeli pracownik pobiera zasiłek chorobowy, prawo do emerytury, renty szkoleniowej lub renty inwalidzkiej powstaje z dniem zaprzestania pobierania tego zasiłku. Wniosek o emeryturę został uwzględniony przez przyznanie prawa do tego świadczenia i kasacja nie wykazuje, na czym miałaby polegać błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu.
Z kolei zgodnie z przepisem art. 99 ustawy o z.e.p. świadczenia wypłaca się, poczynając od dnia powstania tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, zaś nie jest sporne, że wnioskodawczyni złożyła wniosek o emeryturę rolniczą dopiero w dniu 20 listopada 1997 r. Tym samym przyznanie zaskarżoną decyzją prawa do tej emerytury od dnia 1 listopada 1997 r. nie narusza przepisu art. 99 ustawy o z.e.p. i czyni ten zarzut kasacji nieuzasadnionym.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia kasacji i w oparciu o art. 393¹² KPC orzekł jak w sentencji wyroku.