Uzasadnienie
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dąbrowie Górniczej wyrokiem z dnia 13 lutego 2001 r. [...] oddalił powództwo powoda Władysława R. przeciwko pozwanej Hucie K. S.A. w D.G. o ustalenie, iż jego schorzenia w postaci choroby wibracyjnej i pylicy płuc są związane z warunkami świadczenia pracy u pozwanej i - pomimo negatywnej decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D.G., zatwierdzonej przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. - stanowią chorobę zawodową, zasądzenia z tego tytułu odszkodowania w wysokości 10.000 zł, a ponadto ustalenia występowania choroby zawodowej w postaci przewlekłego schorzenia narządu ruchu spowodowanego sposobem wykonywania pracy. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy podał, że powód mógłby w niniejszym procesie domagać się na podstawie przepisów prawa cywilnego odszkodowania z tytułu choroby wibracyjnej i pylicy płuc, lecz nie udowodnił żadnej z przesłanek odpowiedzialności pracodawcy.
Natomiast żądanie odszkodowania z tytułu innych schorzeń zawodowych jest przedwczesne, gdyż wymaga uprzedniego wyczerpania trybu postępowania przed organami administracji sanitarnej. Apelację wniesioną przez powoda oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 12 lipca 2001 r. [...] podzielając ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz przypisaną im kwalifikację prawną.
Kasację od powyższego wyroku wniósł w imieniu powoda radca prawny Komisji Międzyzakładowej NSZZ „Solidarność” Huty K. S.A. w D.G., zarzucając błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, jak też naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie: „art. 7 i art. 9 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; pkt 2 i 16 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych; art. 2, art. 7, art. 32 i art. 177 Konstytucji; art. 6 k.c.; art. 227, art. 233 § 1, art. 245, art. 252, art. 258, art. 278, art. 286, art. 299, art. 473 i art. 477¹ k.p.c.”. Na tej podstawie skarżący domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia przez uwzględnienie powództwa i ustalenie występowania zawodowej choroby wibracyjnej i pylicy płuc oraz zasądzenia z tego tytułu odszkodowania w kwocie 10.000 zł, ewentualnie uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu - w obu przypadkach - kosztów procesu według norm przepisanych.
Ponadto skarżący wniósł o „rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, czy w postępowaniu przed sądami pracy pierwszeństwo ma zasada wynikająca z art. 6 k.c., czy też z art. 477¹ k.p.c.”. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 26 października 2001 r., wniesionym przed upływem miesięcznego terminu z art. 393⁴ §1 k.p.c. i zatytułowanym „uzupełnienie kasacji powoda”, skarżący podał, że okolicznościami uzasadniającymi rozpoznanie kasacji są: „1) nie odbieranie powodowi ostatniej nadziei na prawo i sprawiedliwość w Rzeczypospolitej Polskiej; 2) konieczność rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, od którego zależy końcowy wynik w niniejszej sprawie; 3) możliwość naprawienia przez Sąd Najwyższy wyroków Sądu Rejonowego i Okręgowego (wiara w dogłębne i wszechstronne rozpatrzenie sprawy); 4) oczekiwanie na ziszczenie się uprawnień konstytucyjnych (art. 67 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 175 ust. 1 i art. 193 Konstytucji); 5) celowość ostatecznego rozpatrzenia sprawy przez polski Sąd; 6) chęć zaoszczędzenia zbędnych kosztów polskim podatnikom w razie ewentualnego wniesienia skargi przez powoda do Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka w Strasbourgu i uzyskania pozytywnego wyroku. Koszty te po korzystnym (dla powoda) wyroku polskiego Sądu poniesie tylko pracodawca”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Kasacja nie zasługuje na przyjęcie do rozpoznania. Co prawda wnoszący kasację twierdzi, że w przedmiotowej sprawie występuje zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania, czy w sporach z zakresu prawa pracy „pierwszeństwo ma zasada wynikająca z art. 6 k.c., czy też z art. 477¹ k.p.c.”, lecz nie wskazuje, którą z trzech jednostek redakcyjnych tego ostatniego przepisu ma na względzie, a nawet w żaden sposób nie wyjaśnia na czym zagadnienie to polega. Jedynie więc sposób sformułowania odpowiedniego fragmentu kasacji pozwala spekulować, że chodzi o relację między art. 6 k.c. i art. 477¹ § 1 k.p.c., przy czym regulacje wynikające z powołanych przepisów stanowią zdaniem pełnomocnika „zasady” wzajemnie konkurencyjne, czy wręcz sprzeczne. Tymczasem sugestia ta nie ma racjonalnego uzasadnienia. Z przepisu art. 6 k.c. wynika bowiem, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
To samo wskazuje procesowy odpowiednik tego przepisu, a więc art. 232 k.p.c., stanowiący, iż dowody dla stwierdzenia faktów, z których można wywodzić określone skutki prawne, obowiązane są wskazywać bezpośrednio same strony, choć sąd może wyjątkowo dopuścić także dowód niewskazany przez stronę. Natomiast szczególny przepis art. 477¹ § 1 k.p.c., dotyczący postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy, stanowi, że sąd wydając wyrok orzeka o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez pracownika także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żądaniem pracownika lub było zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania. Obowiązek orzekania ponad żądanie nie oznacza jednak, że sąd mógłby orzec o roszczeniach opartych na faktach, które nie zostały wskazane i następnie udowodnione jako podłoże (uzasadnienie) zgłoszonych roszczeń.
Sąd pracy nie może więc na podstawie art. 477¹ §1 k.p.c. wyręczać dowodowej inicjatywy pracownika, zdejmując z niego ciężar prowadzenia dowodów. Pośrednio świadczy o tym również art. 477¹ § 1¹ k.p.c., który jedynie w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy stanowi wyjątkowo, że sąd pracy nie może oddalić powództwa tylko na tej podstawie, iż powód nie udowodnił wszystkich faktów niezbędnych do takiego ustalenia i w takim ewentualnie wypadku sąd z urzędu prowadzi postępowanie dowodowe. Innymi słowy, z zastrzeżeniem powołanego wyjątku, sąd pracy może ponad żądanie orzec jedynie w granicach faktów udowodnionych przez pracownika. Między uregulowaniem ciężaru dowodu i kompetencją orzekania ponad żądanie nie ma zatem przeciwieństw sugerowanych przez skarżącego.
Za przyjęciem skargi do rozpoznania nie przemawiają tym bardziej okoliczności wskazane w cytowanym wyżej „uzupełnieniu kasacji”. Ich katalog i stylizacja świadczą co najwyżej o próbie „wzmocnienia” niezwykle słabego skądinąd uzasadnienia podstaw kasacji, by nie powiedzieć wprost, że świadczą o warsztatowej bezradności wnoszącego kasację.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na postawie art. 393⁷ § 2 w związku z art. 393 §1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.