Prosto w prawo Skróty klawiszowe⌘KCtrl KPrzejdź do przepisu, ustawy albo sygnatury/Pole pytania albo wyszukiwania na stronie← →Poprzedni i następny artykuł albo strona listyCKopiuj przypis; z zaznaczonym tekstem cytat z przypisemLKopiuj linkFUkryj albo pokaż spis treści ustawyEscZamknij panel, menu albo okno?Lista skrótów Dla profesjonalistyPro
Spis treści, przepisy i wyszukiwarka

Powołane przepisy 12

Postanowienie Sądu Najwyższegoz 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I CSK 484/13

Dokument powołuje ten przepis w metryce, ale w tekście nie znaleźliśmy miejsca, które by go wymieniało.

Metryka

Wydany
24 czerwca 2014 r.
Sąd
Sąd Najwyższy
Skład
SSN Jan Górowski sprawozdawca
SSN Marta Romańska
SSN Hubert Wrzeszcz
Justyna Kosińska protokolant
Sprawa
w sprawie z wniosku T. S. przy uczestnictwie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. W. o ustalenie czy okoliczności przedstawione przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego uzasadniają odmowę dokonania czynności,
Rozpoznanie
na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 czerwca 2014 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy
Od orzeczenia
od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 marca 2013 r. odrzuca skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 5 stycznia 2012 r. uznał, że okoliczności przedstawione przez kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Miasta W. uzasadniają odmowę wydania zaświadczenia w na podstawie art. 71 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r.- Prawo o aktach stanu cywilnego (jedn. tekst:

Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm. dalej: „p.a.s.c.”), stwierdzającego, że zgodnie z prawem polskim obywatel polski T. S. może zawrzeć małżeństwo za granicą.

Ustalił, że wnioskodawca T. S. jest obywatelem Rzeczypospolitej. Pozostaje w związku partnerskim z mężczyzną, obywatelem Hiszpanii, z którym chce wstąpić w związek małżeński. Związek zamierzają zawrzeć w kraju, w którym prawo dopuszcza możliwość zawarcia małżeństwa przez osoby tej samej płci. W tym celu wnioskodawcy niezbędne jest zaświadczenie z polskiego Urzędu Stanu Cywilnego (dalej: „USC”), że zainteresowany zgodnie z prawem polskim może zawrzeć małżeństwo za granicą. Wnioskodawca wystąpił z takim żądaniem do kierownika USC m. W. IV Wydział Rejestracji Stanu Cywilnego w dniu 20 października 2010 r.

We wniosku musiał wpisać imię i nazwisko osoby, z którą zamierza zawrzeć związek małżeński.

Kierownik USC odmówił wydania zaświadczenia, uzasadniając odmowę tym, że małżeństwo jest związkiem kobiety i mężczyzny. Polskie prawo nie przewiduje zawarcia związku małżeńskiego osób jednej płci. Zaproponował T. S. wydanie odpisu zupełnego aktu urodzenia z informacją, że nie zawarł on związku małżeńskiego, jednakże taki dokument nie satysfakcjonował wnioskodawcy.

Według oceny Sądu Rejonowego, zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa poza granicami kraju nie jest wydawane in abstracto.

W każdym przypadku badane są konkretne okoliczności, tj. czy dana osoba może zawrzeć związek małżeński z inną określoną osobą zgodnie z prawem polskim;

zaświadczenie to nie ma na celu jedynie stwierdzenia, czy dana osoba jest ogólnie zdolna do zawarcia małżeństwa. Powołane przez skarżącego argumenty z zakresu prawa europejskiego, w szczególności dotyczące zasady przepływu osób, uznał za chybione. Wskazał, że prawo europejskie nie rozstrzyga kwestii dopuszczalności zawierania małżeństw przez osoby tej samej płci, pozostawiając ją w gestii państw członkowskich. Podkreślił, że w prawie polskim małżeństwo jest wyłącznie związkiem jednej kobiety i jednego mężczyzny. Ponadto art. 1 k.r.o. przesądza, że dla skuteczności zawarcia małżeństwa konieczna jest różnica płci między osobami wstępującymi w związek małżeński.

Apelację od orzeczenia Sądu Rejonowego złożył wnioskodawca, którą Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 6 marca 2013 r. oddalił. Podniósł, że art. 71 pkt 1 i 2 pr.a.s.c. nie daje kierownikowi USC uprawnień do wydawania zaświadczenia stwierdzającego, czy osoba wymieniona w art. 71 pkt 1 pr.a.s.c.

może zgodnie z prawem polskim zawrzeć związek małżeński przez dwóch mężczyzn. W tej sytuacji za uzasadnioną uznał odmowę wydania zaświadczenia.

Wyraził pogląd, że zarówno odmowa wydania przedmiotowego zaświadczenia przez kierownika USC, jak i orzeczenie Sądu pierwszej instancji nie dyskryminują wnioskodawcy i nie rozstrzygają, czy wnioskodawca może wstąpić w związek małżeński z mężczyzną poza granicami naszego kraju, a więc nie naruszają przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł wnioskodawca, opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 71 ust. 1 pr.a.s.c. przez przyjęcie, że przepis ten upoważnia kierownika USC do badania, czy, z kim i gdzie obywatel polski wnioskujący o wydanie zaświadczenia zamierza zawrzeć związek małżeński, oraz art. 71 ust. 1 pr.a.s.c. w zw. z art. 8 i art. 12 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i z art. 21 TFUE, a także w zw. z art. 9 i art. 21 ust. 1 Karty praw podstawowych UE, przez przyjęcie, że nie upoważniają one kierownika USC do wydania zaświadczenia stwierdzającego, iż wnioskodawca może zawrzeć małżeństwo za granicą w innym państwie członkowskim UE, w sytuacji, w której małżeństwo to ma być zawarte z osobą tej samej płci. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje

Z treści art. 7 ust. 5 pr.a.s.c. jednoznacznie wynika, że zainteresowany mógł wystąpić z wnioskiem o rozstrzygnięcie, czy okoliczności przedstawione przez kierownika USC uzasadniają odmowę dokonania czynności, oraz że prawomocne postanowienie sądu w tym przedmiocie wiąże organ odmawiający wydania zaświadczenia. Taka treść tego unormowania przesądza, że sprawa podlega rozpoznaniu w trybie nieprocesowym, w którym dopuszczalność skargi kasacyjnej reguluje art. 519¹ k.p.c.

Od prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy kończącego postępowanie sądu drugiej instancji skarga kasacyjna przysługuje w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego (art. 519¹ § 1 k.p.c.), jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej (por. art. 519¹ § 4 k.p.c.).

W postępowaniach natomiast z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego, chyba że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 150 000 zł (art. 519¹ § 2 k.p.c.). Należało zatem rozstrzygnąć, czy w ujęciu procesowym sprawa przynależy do spraw z zakresu prawa osobowego, czy też do spraw z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli.

W literaturze wyrażono pogląd, że sprawami z zakresu prawa osobowego są także sprawy unormowane ustawą – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Przedstawiono także zapatrywanie, że przynależność sprawy do określonego działu prawa wymaga objaśnienia rozumienia pojęć: „sprawy z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego” oraz „sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli”. Wyjaśnienie to nie nasuwa większych wątpliwości, przy posługiwaniu się systematyką i nazewnictwem kodeksu postępowania cywilnego i przy tym ujęciu rozpoznawana sprawa jako nienależąca do kategorii spraw osobowych, nie jest sprawą kasacyjną. Do kategorii spraw osobowych oprócz spraw o uznanie za zmarłego (art. 526 - 534 k.p.c.), spraw o stwierdzenie zgonu (art. 535 – 543 k.p.c.) i spraw o ubezwłasnowolnienie (art. 544 – 5601 k.p.c.) należy zaliczyć sprawy dotyczące zdolności prawnej osób fizycznych i prawnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00, OSNC 2001, Nr 7-8, poz. 116).

W piśmiennictwie został wyrażony także pogląd, że spośród spraw określonych w Prawie o aktach stanu cywilnego należy kwalifikować do prawa osobowego w rozumieniu art. 519¹ § 1 pkt 1 k.p.c., tylko sprawy o unieważnienie, sprostowanie lub ustalenie treści aktu stanu cywilnego (art. 30-32 pr.a.s.c.). Z kolei w judykaturze przyjęto, że sprawami z zakresu prawa osobowego są sprawy dotyczące obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego wskazane w art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r., Nr 70, poz. 473 ze zm.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2001 r., IV CZ 207/01 Lex Polonica nr 399168), oraz sprawy unormowane przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (jedn. tekst:

Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375; por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00 i z dnia 5 września 2008 r., III CSK 178/08, OSNC 2009, nr 9, poz. 129).

Odnosząc się do tych zapatrywań należy wskazać, że o przynależności sprawy w ujęciu procesowym do kategorii spraw z zakresu prawa osobowego albo prawa rodzinnego opiekuńczego i kurateli nie może decydować samo jej unormowanie w ustawie szczególnej. Skoro sprawami z zakresu prawa osobowego są przede wszystkim sprawy rozpoznawane w art. 526 – 5611 k.p.c., to analiza tych unormowań powinna decydować o przynależności sprawy do tej kategorii, a stwierdzenie, czy obywatel polski zgodnie z prawem polskim może zawrzeć małżeństwo za granicą nie jest zbliżona swym charakterem do spraw uregulowanych w tych przepisach.

Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zasadność odmowy przez kierownika urzędu stanu cywilnego wydania dla osoby zamierzającej zawrzeć małżeństwo za granicą zaświadczenia stwierdzającego, że zgodnie z prawem polskim może ona zawrzeć małżeństwo poza krajem. Małżeństwo jest podstawową instytucją prawa rodzinnego i sprawy związane z jego zawarciem, istnieniem, rozwiązaniem oraz unieważnieniem przynależą do spraw z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli (por. tytuł działu II, tytułu II, księgi drugiej kodeksu postepowania cywilnego). O tym, że rozpoznawana sprawa przynależy do spraw małżeńskich, czyli jest sprawą z zakresu prawa rodzinnego, do której stosuje się wyłączenie dopuszczalności skargi kasacyjnej unormowane w art. 519¹ § 2 k.p.c., przesądza regulacja zawarta w art. 564 pkt 5 k.p.c. Trafnie w literaturze podniesiono, że przepis ten odnosi się do art. 71 pr.a.s.c. oraz że od postanowienia sądu drugiej instancji w takiej sprawie skarga kasacyjna nie przysługuje.

Skoro więc ustawodawca w kodeksie postępowania cywilnego zaliczył rozpoznawaną sprawę wprost do kategorii spraw małżeńskich, czyli do spraw z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli, w których jest obowiązkowa rozprawa, to próba jej zakwalifikowania jako sprawy z zakresu prawa osobowego stanowiłaby wykładnię contra legem; gdyby zaliczył ją do spraw z zakresu prawa osobowego, regulację tę umieściłby w dziale I, tytule II, księgi drugiej kodeksu postepowania cywilnego.

Z tych względów na podstawie art. 398⁶ § 3 w zw. z art. k.p.c. 13 § 2 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.

Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje, układ według wzoru orzeczenia (metryka, punkty sentencji, nagłówki ze zdań sądu), linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła.