Uzasadnienie
Pozwem z dnia 31 grudnia 2015 roku powódka U. A. wniosła przeciwko Gminie M. Z. o ustalenie, że wstąpiła z dniem 29 stycznia 2012 roku w stosunek najmu lokalu mieszkalnego nr (...) położonego przy ulicy (...) w Z. po zmarłej najemczyni A. W.. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia adwokackiego według norm przepisanych
W uzasadnieniu żądania powódka powołała się na fakt, że jest córką najemczyni A. W. i zamieszkiwała w lokalu najemczyni z chwilą przydziału lokalu. Po wyjściu za mąż wyprowadziła się z domu do mieszkania na ul. (...), ale po rozstaniu z mężem powróciła do matki. Chcąc uniknąć znalezienia jej przez męża zameldowała się u swojej córki I. Z. w Z. przy ul. (...). Do lokalu matki wprowadził się również wnuczek najemczyni M. A., a syn powódki. Zarówno najemczyni jak i powódka wymagały opieki ze względu na stan ich zdrowia, która była sprawowana przez M. A.. Urząd odmówił wstąpienia powódki w stosunek najmu po matce z uwagi na fakt zameldowania powódki pod innym adresem oraz że wykaz osób wskazanych przy ustalaniu opłat za wywóz nieczystości nie obejmował powódki.
(pozew k 2-3)
Pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał na niespełnienie się przesłanek z art. 691 kc, czyli prowadzenia wspólnego gospodarstwa z matką oraz faktu zamieszkiwania z nią w chwili jej śmierci.Fakt zameldowania u córki wskazuje na to, że centrum życiowe powódki było skoncentrowane gdzie indziej. Pozwana przeprowadziła postępowanie ustalające fakt zamieszkiwania powódki w lokalu matki w chwili śmierci A. W., z których to ustaleń wynikało, że A. W. zamieszkiwała sama. Na uwagę zasługuje również fakt, że syn powódki M. A. wcześniej skierował do pozwanej wniosek o wstąpienie w stosunek najmu po zmarłej A. W. i jako osoby wspólnie zamieszkujące z najemcą wskazał tylko siebie, nie wspominając o powódce.
(odpowiedź na pozew k 18-19)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny
Mieszkanie nr (...) przy ul. (...) było mieszkaniem zakładowym ojca powódki z B.. Po jego śmierci mieszkanie zostało przepisane dzięki staraniom i pomocy M. A. na A. W., która oficjalnie zawarła umowę najmu dotyczącą lokalu nr (...) położonego w Z. przy ul. (...) z Gminą M. Z. w dniu 14 lipca 2010 roku. M. A. woził babcię do (...) i załatwiał z nią wszelkie formalności. Wtedy też za poradą urzędników zameldował się u babci, gdzie stale zamieszkał bowiem po wyjściu z więzienia nie chciał wracać do mieszkania na ul. (...) ponieważ obawiał się o ponowny konflikt z ojcem. Jest to lokal o powierzchni 57,86 m kw, z czynszem miesięcznym 474,78 zł za trzy pokoje, kuchnię i łazienkę.
(umowa najmu k 26, zeznania świadka M. A. k 44 nagranie elektroniczne 00:23:35)
Powódka mieszkała w domu rodzinnym do 1976 roku, kiedy wyszła za mąż i wyprowadziła się z mężem na ul. (...). Z powodu alkoholizmu męża i ciągłych awantur w 2003 roku wyprowadziła się do córki I. Z., która ma swoje mieszkanie przy ul. (...) i tam się zameldowała. Powódka pomagała córce w wychowaniu wnuka, który cierpi na autyzm. Ponadto czuła się u córki bezpiecznie przed mężem, który nie miał odwagi nachodzić jej w domu córki i jej męża.
(zeznania powódki k 43 odw oraz k 90, zeznania świadka M. A. k 44 nagranie elektroniczne 00:23:35, świadek I. Z. k 44 nagranie elektroniczne 00:36:24)
A. W. była osobą bardzo schorowaną. Chorowała na serce, astmę, pod koniec życia cierpiała na zanik pamięci, często zostawiała odkręcony gaz, paliła garnki. Wymagała ciągłej opieki pielęgnacyjnej, tym bardziej, że w lipcu 2011 roku przeszłą udar mózgu z niedowładem połowiczym lewostronnym. Z tego powodu od listopada 2010 roku powódka wprowadziła się do mieszkania matki, gdzie spała, gotowała sobie i matce. Przeniosła do mieszkania matki swoje osobiste rzeczy, ubrania, dokumenty. W tym czasie pracowała w N., pomagała córce przy opiece nad wnukiem.
(zeznania świadka, zeznania świadka M. A. k 44 nagranie elektroniczne 00:23:35, świadek I. Z. k 44 nagranie elektroniczne 00:36:24 karta leczenia szpitalnego k 62 U. A. miała operację nerki z powodu guza w 2009 roku, potem obustronne wodonercze. Ponieważ A. W. wymagała opieki bez przerwy, a powódka była również skrajnie wyniszczona swoją chorobą lekarz rodzinny zaproponował pomoc pielęgniarki opiekuńczej. Starania zostały poczynione, a wniosek zgłoszony w dn12 września 2011 roku. Opieka z (...) została przyznana do 31 grudnia 2011 roku na trzy godziny codziennie w dni robocze. Od 11 stycznia 2012 roku A. W. przebywała w Niepublicznym Zakładzie (...) w Z., zmarła w dniu 29 stycznia 2012 roku.
(zeznania powódki k 90, akt zgonu k 31)
Fakt zamieszkiwania powódki w mieszkaniu matki potwierdza sąsiadka M. C. oraz świadek P. A.. Świadkowie ci potwierdzili zeznali bowiem, że było wieszane przez powódkę prawie,powódka była widziana z zakupami o różnych porach dnia, a więc zarówno po południu jak i rano.Świadkowie zgłoszeni przez stronę pozwaną, u których był przeprowadzony wywiad przez pracowników (...) wcale nie zaprzeczają faktowi zamieszkiwania powódki w mieszkaniu matki przed jej śmiercią. S. z piętra niżej R. C. nie neguje faktu zamieszkiwania powódki, potwierdziła natomiast fakt, że raz zadzwoniła do niej wnuczka, która rano nie mogła dostać się do babci do mieszkania. Fakt ten miał miejsce 2-3 lata przed śmiercią A. W.. Świadek Z. O. zeznawała,że nie widziała u A. W. jej córki, a bywała u niej w mieszkaniu. Tym niemniej nie spostrzegła w jej domu bałaganu, zaniedbania, a sama potwierdziła, że A. W. nie wychodziła już z mieszkania, sama nie robiła zakupów. Stąd wywieść można taki wniosek, że te podstawowe czynności były wykonywane przez powódkę.
Świadek B. K. zeznała, że, zdarzyło się raz, że usłyszała wołanie z mieszkania A. W. i wezwała pogotowie. To było rano i nikogo w domu dnie było (k 53), ale w mieszkaniu było czysto. Nie zeznała jednak, że nikt nie mieszka z panią W., bo takiej wiedzy nie miała. Świadek T. T. k 81 odw, ani nie potwierdził,ani nie zaprzeczył faktowi, że powódka przed śmiercią A. W. mieszkała w jej mieszkaniu, bowiem nawet nie znał jej. Natomiast świadek K. B. (k 90), dozorczyni potwierdziła, że dużo osób przewijało się u pani W..
Sąd zważył, co następuje
Roszczenie powódki skonstruowane jest w oparciu o art. 189 kpc to znaczy jest powództwem o ustalenie. W myśl tego przepisu każdy może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma się w tym interes prawny. W przypadku powództwa o ustalenie obowiązkiem strony powodowej jest przytoczenie okoliczności faktycznych, wskazujących na istnienie albo nieistnienie stosunku prawnego lub prawa określonego żądania. W rozważanej sprawie powódka powinna zatem przede wszystkim wskazać, że powstała taka sytuacja prawna, w której doszło do wątpliwości, czy przysługuje jej przymiot najemcy spornego lokalu i dlaczego konieczne jest potwierdzenie istnienia tego stosunku przez Sąd w wyroku. Powódka ma interes prawny w żądaniu ustalenia,że wstąpiła w stosunek najmu lokalu mieszkalnego nr (...). położonego w Z. przy ul. (...), albowiem strona pozwana kwestionuje jej prawo do zamieszkiwania w tym lokalu po śmierci matki A. W. – dotychczasowej najemczyni tego lokalu.
Orzeczenie w sprawie o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu mieszkalnego ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. O ile zachodzą przesłanki wymienione w art. 691 § 1 i 2 kc w brzmieniu nadanym art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmienia Kodeksu cywilnego (Dz U 2001 nr 71 poz. 733 ze zm) osoba pozostała w mieszkaniu z mocy samego prawa wstępuje w stosunek najmu lokalu z chwilą śmierci dotychczasowego najemcy, a orzeczenie Sądu jedynie potwierdza ten fakt.
W myśl art. 691 kc w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu wstępują: małżonek nie będący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka. inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie ze wspólnym pożyciu z najemcą. Osoby te wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci. W razie braku takich osób stosunek najmu lokalu mieszkalnego wygasa.
Niezbędną zatem przesłanką wstąpienia w stosunek najmu stanowi przynależność do określonej, ze względu na pokrewieństwo lub bliskość, kategorii osób wskazanych w art. 691 kc. Wymóg ten powódka spełnia, ponieważ jest córką A. W..
Kolejną przesłanką zastosowania art. 691 kc jest stałe zamieszkiwanie z najemcą do chwili jego śmierci. Określenie „ stałe zamieszkiwanie z najemcą „ posiada odmienny zakres znaczeniowy niż „ miejsce zamieszkania „ w ujęciu art. 25-28 kc. Zasadniczo przyjmuje się konieczność ustalenia. że określony lokal stanowi „ centrum życiowe „ określonej osoby, jako ześrodkowanie całej działalności życiowej (wyrok Sądu najwyższego z dnia 20 marca 1981 III CRN 30/81). Przesłanka co do stałego zamieszkiwania z najemcą zawiera w sobie wymaganie, żeby osoba bliska najemcy nie miała innego mieszkania, a lokal mieszkalny zajmowany przez tę osobę z najemcą stanowił centrum jej spraw życiowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1091 III CRN 314/80 OSN 1981 Nr 6 poz. 119). Przez stałe zamieszkiwanie, stanowiące przesłankę nabycia praw najmu na podstawie art. 691 kc, należy rozumieć zamieszkiwanie w konkretnym mieszkaniu, w określonej miejscowości z zamiarem stałego pobytu, wyrażonym przez to, że w tym mieszkaniu i w tej miejscowości skupia się życie osobiste i działalność osoby bliskiej najemcy.
Sąd uznał, że powódka spełniła wymóg stałego zamieszkiwania z najemczynią aż do jej śmierci. Po pierwsze, krótki pobyt najemczyni, tuż przed jej śmiercią w domu pomocy nie zmienia okoliczności, że A. W. przysługiwało mieszkanie wynajęte przez Gminę. To szczególne okoliczności ciężkiej choroby, a właściwie ciężkiego stanu A. W. tuż przed śmiercią były bezpośrednia przyczyną umieszczenia jej w specjalistycznym ośrodku pomocy społecznej posiadającym specjalistyczne przygotowanie do opieki nad ludźmi obłożnie chorymi. A. W. była bowiem po wylewie, który miał miejsce w lipcu 2011 roku, wymagała więc ciągłej opieki i rehabilitacji, której o ostatnim okresie jej życia nie była w stanie zapewnić powódka. Dotyczyło to bowiem specjalistycznej opieki pielęgniarskiej i rehabilitacyjnej, wymagającej specjalnych umiejętności i środków. Jest to o tyle istotne, bowiem sama powódka od 2009 roku była osobą schorowaną, przeszła operacje nerki i w tym czasie bardzo schudła. Takie rozwiązanie co do opieki sugerował również lekarz rodzinny znając stan zdrowia obydwu pań.
Powódka wykazała również to, że mieszkanie jej matki, co najmniej od 2010 roku było jej stałym miejscem zamieszkania, gdzie miała swoje centrum życiowe. Po wyprowadzeniu się od męża z ul. (...) powódka zamieszkiwała bowiem w różnych lokalach, w tym wynajętych przez siebie, najczęściej przebywała u córki, która ją zameldowała. Mieszkanie przy ul. (...) było mieszkaniem komunalnym, które powróciło do wynajmującego. Już chociażby z tego powodu można przyjąć, że mieszkanie z matką było dla powódki optymalnym rozwiązaniem, do którego doszła dodatkowo konieczność stałej opieki nad matką, której nie spełniały pozostałe dzieci A. W.. Pomoc przy wnuku powódki, zwłaszcza przy choroby autystycznej, nie przesądza bowiem o tym, że powódka nie mieszkała z matką co najmniej od 2010 roku. W tym czasie bowiem pracowała, chodziła w razie potrzeby do córki i jej dziecka oraz zajmowała się matką w domu. Nawet jeżeli w domu A. W. mieszkał jej wnuk M. A., nie zmienia to faktu, że wspólnie z nimi mieszkała również powódka.
O tym,że była widziana przez sąsiadów zeznali wszyscy świadkowie w sprawie. Natomiast mogły zdarzyć się incydenty z nieobecnością powódki w mieszkaniu matki w chwili nagłych zdarzeń, o których zeznała świadek B. K.. Trudno natomiast wyobrazić sobie sytuację, aby taki permanentny brak opieki osoby sparaliżowanej, obciążonej demencją starczą trwał bez przerwy, bowiem wtedy sytuacja takiej osoby byłaby opłakana wręcz tragiczna, co nie miało miejsca. W chwili wywiadu czynionego dla potrzeb zgłoszenia pomocy opiekuna społecznego nie ma żadnego zapisu wskazującego na zaniedbania domu czy osoby A. W..
Natomiast zaawansowana choroba A. W. i trudna opieka 24 godzinna nad matką uzasadniały czynienie starań powódki o udzielenie dodatkowej pomocy w opiece przez MOPS. Znajdujące się w dokumentacji MOPS oświadczenia, spisane przez pracownika socjalnego nie mogą w całości dyskredytować innych dowodów w sprawie, a z punktu widzenia życiowego nie świadczą o fakcie nie zamieszkiwania z osoba chorą przez powódkę. Ich celem bowiem było zadbanie o dodatkową fachową pomoc przy osobie obłożnie chorej.
Nie ulega wątpliwości, że osobą stale zamieszkałą z A. W. był jej wnuk M. A.. Art. 691 kc w brzemieniu obowiązującym od dnia 10 lipca 2001 roku stanowi istotną zmianę w odniesienia do określenia kręgu osób, które po śmierci najemcy mogą wstąpić w stosunek najmu lokalu mieszkalnego. Ustawodawca wyraźnie ograniczył krąg zstępnych, którzy z chwilą śmierci najemcy mogą wstąpić w stosunek najmu. Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 10 kwietnia 1074 roku – Prawo lokalowe (Dz U z 1987 poz. 165 ze zm) pojęcie osoby bliskiej zostało uściślone. Przepis art. 9 tej ustawy ustalił ostatecznie, kogo należy zaliczyć do kręgu osób bliskich. Analizując kwestię zstępnych najemcy, podkreślić należy, że wszyscy zstępni najemcy wstępowali w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli zamieszkiwali wspólnie z najemcą.
Ostatecznie Sąd Najwyższy przyjął, że do osób bliskich najemcy, które w razie jego śmierci wstępują w stosunek najmu mogą być zaliczone tylko osoby wymienione w art. 9 Prawa lokalowego z 1974 roku. Z chwila wejścia w życie ustawy z dnia 2 lipca 1994 roku o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz U z 1998 nnr 120 poz. 78 ze zm) art. 691 kc został uchylony, zgodnie zaś z art. 8 tej ustawy do kręgu osób bliskich, które wstępowały w stosunek najmu lokalu mieszkalnego po śmierci najemcy, ustawodawca zaliczył między innymi wszystkich zstępnych najemcy. Dopiero przywrócenie nowelizacją z dnia 21 czerwca 2001 roku przepisu art. 691 kc w obecnym brzmieniu, wyeliminowało z kręgu osób, które po śmierci najemcy wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, znaczną część jego zstępnych, w tym wnuka najemczyni (uchwała Sądu najwyższego z dnia 21 maja 2002 sygn. akt III CZP 26/02 OSNC 2003 nr 2 poz. 20). Z tego też powodu wnuk najemczyni, mimo złożenia wniosku uznającego wstąpienie w stosunek najmu po A. W., nie mógł stać się najemca tego lokalu mieszkalnego.
Z tego też względu Sąd musiał rozstrzygnąć, czy przesłanki wyrażone w art. 691 kc zostały spełnione przez córkę najemczyni U. A., a powódkę w sprawie. Przy czym dodatkowo należy zaznaczyć, że ani wiek, stopień bliskości, długość okresu wspólnego zamieszkiwania, uzewnętrzniony względem osób trzecich sposób korzystania z lokalu nie mają znaczenia dla oceny, czy możliwe było wstąpienie w stosunek najmu po A. W..
Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności Sąd uznał, jak w wyroku.
O kosztach Sąd orzekła na podstawie art. 98 § 1 i 2 kpc. Na zasądzoną kwotę składa się 200 zł opłaty sądowej, 1.200 zł kosztów adwokackich wyliczonych na podstawie § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (Dz U z 2013 poz. 461 ze zm) przy przyjęciu wartości przedmiotu sporu kwoty czynszu 474 zł x 12, oraz 17 złotych opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Sąd rozstrzygnął również o wydatkach poniesionych w sprawie w postaci dokumentacji medycznej złożonej przez (...) w Z. na podstawie złożonej do akt sprawy faktury.
Zarządzenie
Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanego