Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2020 r. wnioskodawca M. Ł. (1) wniósł o ustalenie, że w skład spadku po zmarłej w dniu 21 lutego 2019 r. R. R. wchodzi:
- - lokal mieszkalny położony w miejscowości Ł. o wartości 80.000 zł;
- - środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym prowadzonym w banku
- - (...) S.A. Oddział Ł.;
- - akcje Kopalni (...) S.A.
Wnioskodawca wniósł o dokonanie działu spadku w ten sposób, aby:
- - orzec o obowiązku sprzedaży ww. lokalu mieszkalnego oraz akcji i z uzyskanej
- - z ich sprzedaży ceny dokonać podziału środków finansowych pomiędzy wnioskodawcę i uczestniczkę w częściach równych;
- - dokonać podziału wspomnianych środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym w częściach równych na rzecz wnioskodawcy i uczestniczki postępowania.
Ponadto wnioskodawca wniósł o zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Kole z dnia 24 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I Ns (...) spadek po zmarłej nabyły strony po 1/2 części każde z nich. Wnioskodawca zaznaczył, że strony nie są w stanie porozumieć się, co do podziału masy spadkowej po zmarłej, stąd zaszła konieczność zainicjowania przedmiotowego postępowania (k. 3-4).
Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2021 r. postępowanie o dział spadku zawieszono z uwagi na toczące się postępowanie o ubezwłasnowolnienia uczestniczki V. D. (1). Następnie postanowieniem z dnia 3 stycznia 2023 r. podjęto postępowanie z uwagi zakończenie postępowania w przedmiocie ubezwłasnowolnienia uczestniczki i wyznaczeniu dla niej opiekuna, a nadto wezwano w charakterze uczestnika B. D. (syna uczestniczki).
Uczestniczka postępowania, poprzez ustanowionego pełnomocnika, w piśmie procesowym z dnia 23 lutego 2023 r. wniosła o dokonanie działu spadku jedynie z lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości Ł. poprzez przyznanie na własność uczestniczce postępowania z odpowiednią spłatą na rzecz wnioskodawcy w kwocie 30.000,00 zł. W uzasadnieniu wskazała, iż strony w toku rozmów pozaprocesowych doszły do wniosku, że wartość spłaty połowy z lokalu mieszkalnego ma wynosić 30.000,00 zł. Odnosząc się do roszczeń zawartych w pozostałej części wniosku, uczestniczka postępowania wskazała, iż wniosek jest nieprecyzyjny, a jedyny sprecyzowany składnik majątku to wskazany lokal mieszkalny, a więc tylko on winien podlegać działowi (k. 67-68).
W toku postępowania wobec stwierdzenia, że w realiach sprawy opiekun nie może reprezentować ubezwłasnowolnionej uczestniczki Sąd poinformował o tej sytuacji sąd rodzinny i wystąpił o wyznaczenie reprezentanta dla uczestniczki.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Kole z dnia 5 listopada 2024 r. w sprawie o sygn. akt III RNs (...) ustanowiono dla całkowicie ubezwłasnowolnionej wnioskodawczyni reprezentanta w osobie adw. J. W. celem reprezentowania praw i interesów całkowicie ubezwłasnowolnionej w postępowaniu o dział spadku zawisłej przed S. (...) w (...) pod sygn. akt I Ns (...) (k. 242). Na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. reprezentant oświadczył, że zapoznał się z aktami sprawy i nie wniósł o powtórzenie czynności dowodowych.
Ostatecznie wnioskodawca wniósł o przyznanie mu nieruchomości wraz z garażem, akcje w kopalni na rzecz wnioskodawcy oraz dokonania podziału środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych spadkodawczyni i przyznanie wnioskodawcy kwoty 190.563,48 zł, a skoro wypłacono mu już 95.000 zł, to do spłaty pozostało 95.563,48 zł (k. 254v).
Reprezentant uczestniczki postępowania wniósł o uznanie, że całość środków finansowych nie wchodziła w skład spadku oraz o przyznanie nieruchomości wnioskodawcy i zasądzenie z tego tytułu stosownej spłaty na rzecz uczestniczki w 1/2 części (k. 254v).
Uczestnik postępowania, tj. opiekun prawny uczestniczki postępowania B. D., wniósł o spłatę na swoją rzecz (k. 254v).
Sąd ustalił, co następuje
Spadkodawczyni R. R. zmarła w dniu 21 lutego 2019 r. w miejscowości R.. Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu, zmarła bezdzietnie będąc wdową. Spadek po zmarłej z mocy ustawy wprost nabyło jej rodzeństwo wnioskodawca M. Ł. (2) i uczestniczka postępowania V. D. (2) po 1/2 części każde z nich.
/dowód: dokumenty zgromadzone w aktach sprawy S. (...)
R. (...) w K. (...) o sygn. I Ns (...)
Spadkodawczyni była właścicielką (...) nr (...) usytuowanego w budynku wielolokalowym położonym w miejscowości Ł. przy (...), o powierzchni użytkowej 40,10 m², a także związanego z nim prawa udziału w częściach wspólnych budynku oraz we współwłasności gruntu w wysokości (...), stanowiące łącznie nieruchomość lokalową, którego wartość rynkowa wynosi 81.000 zł. Spadkodawczyni była również właścicielką garażu blaszanego, którego wartość wynosi obecnie 2.800 zł.
/dowód: księga wieczysta nr (...), opinia biegłego sądowego z dziedziny budownictwa i szacowania nieruchomości W. Ł. z dnia 22 marca 2024 r. – k. 169-189, opinia uzupełniająca z dnia 2 sierpnia 2024 r. – k. 209-212/
Uczestniczka V. D. (3) postępowania była hospitalizowana psychiatrycznie w okresie od dnia 14 października do dnia 15 listopada 2019 r. z rozpoznaniem wstępnym otępienia atypowego lub mieszanego w chorobie Alzheimera. U uczestniczki postępowania stwierdzono uzależnienie od leków uspokajających i nasennych oraz objawy otępienne. Tego powodu jej syn w dniu 8 marca 2021 r. wniósł do S. O. w K. o ubezwłasnowolnienie uczestniczki. Biegli sądowi psychiatra i psycholog kliniczny rozpoznali u uczestniczki postępowania zespół otępienny. Postanowieniem S. O. w K. z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I Ns (...) ubezwłasnowolniono całkowicie uczestniczkę postępowania z powodu zespołu otępiennego, a opiekunem ustanowiono jej syna B. D..
Uczestniczka postępowania w dniu 2 grudnia 2019 r. zgłosiła nabycie własności rzeczy i praw majątkowych związane z nabyciem spadku po zmarłej spadkodawczyni. Uczestniczka zgłosiła nabycie: 1/2 udziału prawa własności w lokalu mieszkalnym stanowiącym odrębną nieruchomość o pow. użytkowej 40,10 m2 położonego w (...) położonym w miejscowości Ł. przy (...) o wartość 20.000 zł, środków pieniężnych w kwocie 95.000 zł oraz akcji Kopalni (...) S.A. w R. o wartości 1.530 zł.
Uczestniczka postępowania w dniu 14 stycznia 2020 r. na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego darowała do majątku osobistego uczestnika postępowania (swego syna) udział wynoszący 1/2 części w lokalu mieszkalnym o pow. 40,10 m² położonym w budynku mieszkalnym wielolokalowym w miejscowości Ł. przy ul (...) wraz z udziałem wynoszącym (...) części we własności nieruchomości oraz udziałem wynoszącym (...) części wspólnych budynku i urządzeń, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali, natomiast uczestnik postępowania darowiznę udziału przyjął. Strony umowy darowizny określiły wartość darowizny na kwotę 20.000 zł.
/dowód: dokumenty zgromadzone w aktach sprawy S. O. w K. o sygn. I Ns (...) (...) nr (...), pismo informujące N. U. S. w R. z dnia 6 października 2023 r. wraz z kopią formularza SD-Z2 –
- k. 147-149v/
Spadkodawczyni posiadała nadto akcje Kopalni (...) S.A. w ilości 306 o wartości nominalnej 10,00 zł każda.
/dowód: pismo Kopalni (...) S.A. z dnia 4 lutego 2021 r. – k. 13/
Spadkodawczyni w dniu 16 września 2015 r. otworzyła rachunek do obsługi lokat o nr (...) w PLN, który to został zamknięty w dniu 13 września 2019 r.
Spadkodawczyni w dniu 4 stycznia 2018 r. otworzyła lokatę „ (...). (...). (...). Z WYCENĄ” o nr 16 (...) w PLN. Do lokaty był dopisany jako współposiadacz siostrzeniec spadkodawczyni – uczestnik postępowania B. D.. Lokata wygasła w dniu 23 lutego 2019 r. z kwotą 137.217,85 zł. Po wygaśnięciu lokaty, środki zostały przelane na rachunek (...) (otwarty w dniu 19 września 2016 r.). W dniu 3 kwietnia 2019 r. środki ze wskazanego rachunku zostały wypłacone w całości przez uczestnika postępowania B. D..
Spadkodawczyni w dniu 4 stycznia 2018 r. otworzyła lokatę „LOK. TERM. (...). Z WYCENĄ” o nr 23 (...) w PLN. Do był dopisany jako współposiadacz uczestnik postępowania. Lokata wygasła w dniu 23 lutego 2019 r. z kwotą 140.158,24 zł. Po wygaśnięciu lokaty, środki zostały przelane na rachunek (...). W dniu 3 kwietnia 2019 r. środki ze wskazanego rachunku zostały wypłacone w całości przez uczestnika postępowania B. D..
Spadkodawczyni w dniu 31 stycznia 2018 r. otworzyła lokatę (...) o nr 04 (...) w PLN. Do lokaty był dopisany jako współposiadacz uczestnik postępowania. Lokata została zerwana w dniu 22 lutego 2019 r. z kwotą 103.750,86 zł. Po likwidacji lokaty, środki zostały przelane na rachunek do obsługi lokat o nr (...), a następnie przekazane na rachunek o nr (...) należący do uczestniczki postępowania V. D. (1).
/dowód: pismo (...) S.A. z dnia 13 kwietnia 2021 r. – k. 28, pismo (...) S.A.
z dnia 18 stycznia 2023 r. – k. 62, pismo (...) S.A. z dnia 13 marca 2023 r. – k. 78-79, zestawienie operacji z rachunków spadkodawczyni – k. 134/
Uczestnik postępowania z środków wypłaconych z lokat po spadkodawczyni przekazał wnioskodawcy kwotę 95.000 zł.
/okoliczność bezsporna, nadto oświadczenie wnioskodawcy – k. 120/
Spadkodawczyni mieszkała naprzeciwko uczestnika postępowania B. D.. Spadkodawczyni była wdową i nie miała dzieci. B. D. wielokrotnie pomagał spadkodawczyni, kiedy tego potrzebowała, w tym również woził ją do siedziby Banku (...) w R., kiedy zamierzała likwidować i zakładać nowe lokaty bankowe. W związku z powyższym spadkodawczyni postanowiła dopisać uczestnika postępowania do tych rachunków bankowych i lokat.
Rachunki bankowe oraz lokaty zakładała spadkodawczyni. Uczestnik postępowania przede wszystkim zawoził spadkodawczynię do banku, jednakże nie miał żadnego wpływu na jej decyzje. Wszystkie decyzje podejmowała samodzielnie. Również spadkodawczyni sama decydowała jakie lokaty zakłada, a jakie zamyka. Pracownik banku doradzał w doborze najkorzystniejszej lokaty, a uczestnik postępowania uczestniczył w formalnościach przy zakładaniu lokat, jednakże decyzja ostateczna należała do spadkodawczyni. Spadkodawczyni podejmowała decyzje samodzielnie aż do śmierci. Po śmierci spadkodawczyni, uczestnik postępowania przeprowadził wszystkie czynności z wypłacaniem środków pieniężnych i zamykaniem lokat.
Spadkodawczyni za życia nie dokonała żadnych darowizn w formie pisemnej na rzecz uczestnika postępowania. Spadkodawczyni jedynie wspominała, iż mieszkanie przepisze na rzecz wnuka N. – syna uczestniczka postępowania – bądź na rzecz uczestnika postępowania, ale nigdy tego nie uczyniła.
/dowód: zeznania uczestnika postępowania – k. 135v-136, e-protokół 00:17:31-00:46:16, zeznania świadka P. Ł. – k. 161-161v, e-protokół 00:04:50-00:15:46, zeznania świadka J. R. – k. 161v-162, e-protokół 00:21:58-00:30:37, zeznania świadka O. D. – k. 162v, e-protokół 00:39:13-00:47:59, zeznania świadka R. D. – k. 163, e-protokół 00:54:09-01:11:07, zeznania świadka J. Ł. – k. 166-166v, e-protokół 00:01:52-00:15:47/
Uczestnik postępowania od 2019 r. do dnia 6 października 2023 r. nie złożył żadnych deklaracji podatkowych dot. nabycia darowizny od spadkodawczyni.
/dowód: pismo informacyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia 6 października 2023 r. – k. 146-146v/
Za częściowo wiarygodne Sąd uznał zeznania uczestnika postępowania B. D. w części, w której wskazuje, iż to spadkodawczyni zakładała lokaty i nimi zarządzała, samodzielnie decydowała o zgromadzonych środkach pieniężnych, a uczestnik postępowania nie miał żadnego wpływu na decyzje spadkodawczyni i przede wszystkim zawoził ją do banku. Również Sąd dał wiarę zeznaniom uczestnika postępowania co do okoliczności, iż spadkodawczyni nie dokonała żadnych darowizn w formie pisemnej. Natomiast Sąd nie dał wiary zeznaniom uczestnika postępowania w części dotyczącej przede wszystkim tego, iż spadkodawczyni uprawniając uczestnika postępowania do swoich rachunków bankowych zarazem darowała uczestnikowi połowę środków pieniężnych przez nią zgromadzonych, bowiem powyższe jest szczególnie sprzeczne z zeznaniami świadka J. R. (pracownicy banku), z których jednoznacznie wynika, iż intencją spadkodawczyni było jedynie uprawnienia uczestnika postępowania do rachunków bankowych, a nadto zeznania uczestnika postępowania są wewnętrznie sprzeczne, skoro bowiem uczestnik postępowania miałby rzekomo otrzymać w darowiźnie połowę środków finansowych to też byłby uprawniony do samodzielnego decydowania co do tej części pieniędzy, natomiast jak wskazał sam uczestnik postępowania to spadkodawczyni sama w pełni decydowała o wszystkich zgromadzonych środkach na rachunkach bankowych.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadków w zakresie niezbędnym do ustalenia powyżej opisanego stanu faktycznego sprawy. Zeznania świadków P. Ł., J. R., O. D., R. D. i J. Ł. były co do zasady spójne, logiczne, znalazły potwierdzenie w zgromadzonym materiale, w związku z powyższym nie było podstaw do ich kwestionowania, przy czym w ocenie Sądu przy ustalaniu stanu faktycznego w niniejszej sprawie kluczowe okazały się zeznania świadka J. R., z których jednoznacznie wynikało, iż spadkodawczyni była osobą zdecydowaną, konkretną i w pełni decyzyjną w przedmiocie zarządzania swoimi środkami pieniężnymi oraz nie postanowiła darować środków pieniężnych uczestnikowi postępowania, a jedynie jej intencją było uprawnić siostrzeńca do rachunków bankowych.
Ponadto zeznania świadka P. Ł. wskazują, iż spadkodawczyni jedynie rozważała darowanie nieruchomości na rzecz uczestnika postępowania bądź jego syna N., natomiast nigdy nie wspominała o innych składnikach majątkowych, a tym bardziej o chęci ich darowania. Treść zeznań świadków O. D., R. D. i J. Ł. potwierdza natomiast, że spadkodawczyni chciała, aby jej majątek trafił po jej śmierci na rzecz brata i siostry, a nadto informowała, że B. D. jest upoważniony do rachunków bankowych.
Przy wydawaniu rozstrzygnięcia Sąd oparł się na opiniach biegłego sądowego z dziedziny budownictwa i szacowania nieruchomości W. Ł..
Biegły W. Ł. w opinii z dnia 22 marca 2024 r. dokonał ustalenia wartości lokalu mieszkalnego nr (...) usytuowanego w budynku (...) położonym w miejscowości Ł. przy ul (...), a także związanego z nim prawa udziału w częściach wspólnych budynku oraz we współwłasności gruntu w wysokości 401/ (...).
Zastrzeżenia do opinii biegłego wniosła jedynie uczestniczka postępowania. Biegły ustosunkował się do powyższych zastrzeżeń w opinii uzupełniającej z dnia 2 sierpnia 2024 r. i dokonał aktualizacji wyceny w oparciu o założenie, że istnieje izolacja termiczna podłóg oraz stropu, a także dokonał wyceny garażu blaszanego położonego w pobliżu ww. budynku wielolokalowego, a który to stanowił również własność spadkodawczyni. Przedmiotowa opinia nie była kwestionowana przez żadną ze stron.
W ocenie Sądu opinie sporządzone przez biegłego na potrzeby niniejszego postępowania były jasne i logiczne, odpowiadały na postawione pytania, a nadto zostały sporządzone fachowo i rzetelnie. Wnioski w nich wywiedzione są należycie uzasadnione i wolne od błędów logicznych oraz wewnętrznych sprzeczności, co świadczy o dużym doświadczeniu zawodowym i rzetelnej wiedzy fachowej biegłego.
Sąd uznał za wiarygodne również dokumenty zgromadzone w toku postępowania.
Ich autentyczność, moc dowodowa oraz prawdziwość stwierdzonych w nich faktów nie były kwestionowane przez żadną ze stron.
Sąd zważył, co następuje
Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2020 r. wnioskodawca M. Ł. (1) wniósł o ustalenie składu spadku po zmarłej R. R. i dokonanie podziału spadku, przy czym należy pamiętać, iż zgodnie z postanowieniem S. R. w K. z dnia 24 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I Ns (...) spadek po zmarłej z mocy ustawy wprost nabyło jej rodzeństwo, tj. wnioskodawca M. Ł. (2) i uczestniczka postępowania V. D. (2) po 1/2 części każde z nich.
Zgodnie z art. 684 k.p.c., skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.
W związku z powyższym w pierwszej kolejności należało ustalić skład spadku po zmarłej R. R..
W toku postępowania co do zasady bezspornym dla stron był fakt, iż w skład spadku wchodzi przedmiotowy lokal mieszkalny położony w Ł. oraz garaż blaszany posadowiony na tej nieruchomości w pobliżu budynku mieszkalnego, który to również stanowił własność spadkodawczyni. Mając na uwadze pismo Kopalni (...) S.A. z dnia 4 lutego 2021 r., należy również uznać, iż w skład spadku wchodziły posiadane przez spadkodawczynię akcje ww. kopalni w ilości 306 o wartości nominalnej 10 zł każda.
Natomiast w niniejszej sprawie spornym było czy w skład spadku po zmarłej R. R. wchodzą środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych (...) S.A. w łącznej kwocie 381.126.95 zł, bowiem według twierdzeń uczestnika postępowania połowę tych środków miał otrzymać od spadkodawczyni za życia w formie darowizny. Uczestnik postępowania wywodził powyższe z faktu, iż został dopisany do rachunków bankowych prowadzonych przez spadkodawczynię.
W tym miejscu Sąd zauważa, iż w realiach sprawy nie można utożsamiać upoważnienia do rachunków bankowych z darowizną. Fakt, iż osoba upoważniona ma co do zasady możliwość do dokonywania wszelkich działań na rachunkach bankowych na równi z właścicielem rachunku bankowego nie jest jeszcze tożsame z własnością czy współwłasnością rachunku bankowego oraz znajdujących się tam środków pieniężnych, bowiem upoważniony w gruncie rzeczy nie może swobodnie dysponować rachunkiem bankowym wraz z środkami pieniężnymi zgodnie ze swoim uznaniem, a jedynie może dokonywać czynności w zakresie do którego został uprawniony przez upoważniającego w jego imieniu z myślą o jego interesach i dobru.
Natomiast w toku postępowania Sąd ustalił, iż spadkodawczyni nie dokonała darowizny środków pieniężnych na rzecz uczestnika postępowania. W realiach sprawy zrozumiałe była decyzja spadkodawczyni – osoby w starszym wieku, która w ten sposób chciała zapewnić możliwość chociażby wypłaty tych pieniędzy w przypadku, gdyby sama nie mogła tego zrobić.
Należy podkreślić, że szczegółowa analiza dokumentacji bankowej (k. 27-28, 77-78, 134) potwierdza, że pierwotnie opisywane środki pieniężne należały wyłącznie do spadkodawczyni, która wielokrotnie zakładała różne lokaty oszczędnościowe i dopiero około 2018 r. dopisała uczestnika, jako współposiadacza rachunków.
Na marginesie należy również zauważyć, iż nie można również mówić o zasiedzeniu ruchomości w postaci środków pieniężnych, bowiem zgodnie z art. 174 § 1 k.c. posiadacz rzeczy ruchomej niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada rzecz nieprzerwanie od lat trzech jako posiadacz samoistny, chyba że posiada w złej wierze, tak więc nabycie własności jest możliwe jedynie w przypadku posiadania dobrej wiary przez posiadacza rzeczy i nieprzerwanym posiadaniu samoistnym przez okres 3 lat, natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy żadna z powyższych przesłanek nie została spełniona, ponieważ z całą pewnością nie można przyjąć, iż uczestnik postępowania był posiadaczem samoistnym w dobrej wierze, bowiem wiedział, iż spadkodawczyni w istocie jedynie upoważniła go do przedmiotowych rachunków bankowych, a więc wiedział, iż przedmiotowe środki pieniężne nie są jego.
Tym samym należy uznać, iż w skład spadku po zmarłej R. R. wchodzą także środki pieniężne w łącznej kwocie 381.126,95 zł (103.750,86 zł + 137.217,85 zł + 140.158,24 zł).
W związku z powyższym Sąd w punkcie I sentencji postanowienia ustalił, iż w skład spadku po R. R. wchodzą:
- e) lokal mieszkalny położony w Ł. przy (...) oznaczony numerem (...) o powierzchni użytkowej 40,10 m² wraz z udziałem wynoszącym (...) części w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i rządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali, dla którego w S. R. w (...) prowadzona jest (...) nr (...);
- f) garaż blaszany;
- g) środki pieniężne w kwocie 381.126,95 zł; h) akcje Kopalni (...) S.A. w ilości 306 szt. o wartości 10 zł każda.
W następnej kolejności Sąd był zobowiązany ustalić wartość przedmiotu podziału majątku wspólnego stron. W tym zakresie Sąd oparł się również na opiniach biegłego sądowego sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowania.
Zgodnie z opiniami biegłego sądowego W. Ł. wartość rynkowa lokalu (...) usytuowanego w budynku (...) położonego w miejscowości Ł. przy ul. (...), a także związanego z nim prawa udziału w częściach wspólnych budynku oraz we współwłasności gruntu w wysokości (...) wynosi 81.000 zł, natomiast wartość garażu blaszanego wynosi obecnie 2.800 zł
Spadkodawczyni w chwili śmierci posiadała kwotę 137.217,85 zł na rachunku bankowym o nr (...), kwotę 140.158,24 zł na rachunku bankowym o nr (...) oraz kwotę 103.750,86 zł na rachunku bankowym o nr (...), a więc łącznie kwotę 381.126,95 zł.
Ponadto w skład spadku wchodziły posiadane przez spadkodawczynię akcje kopalni w ilości 306 o wartości nominalnej 10 zł każda, a więc o łącznej wartości 3.060 zł
W związku z powyższym Sąd w punkcie II sentencji postanowienia wartość przedmiotu działu spadku ustalił na kwotę 467.523,95 zł (81.000,00 zł + 2.800,00 zł + 381.126,95 zł + 3.060 zł).
Natomiast stosownie do art. 688 k.p.c. do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3 k.p.c. Przy czym na uwadze należy mieć przede wszystkim przepis art. 618 § 1 zd. 1 k.p.c., zgodnie z którym w postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy.
Stosownie do art. 211 k.c. każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Norma zawarta w tym przepisie nie jest zupełna – jej treść jest dopełniona w art. 622 § 2 k.p.c., który ma charakter nie procesowy, lecz materialnoprawny. Przepis ten stanowi, że gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeśli projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. W pierwszej kolejności sąd bierze zatem pod uwagę przy określeniu sposobu likwidacji współwłasności zgodną wolę współwłaścicieli.
Dopiero wówczas, gdy tej zgodnej woli brak, należy stosować art. 211 k.c., który obliguje sąd do przeprowadzenia podziału fizycznego rzeczy wspólnej, chyba że zachodzi jedna z przewidzianych tam przesłanek wyłączających ten typ podziału. Modelem idealnym, lecz trudnym do urzeczywistnienia w praktyce, jest podział fizyczny bez dopłat (świadczeń pieniężnych, które wyrównują różnicę między wydzieloną rzeczą a udziałem danego współwłaściciela), a więc opierający się na równowadze wartości między udziałami a przyznanymi częściami rzeczy pierwotnej. Jeżeli taka równowaga nie może być osiągnięta, uszczerbki wynikłe z podziału fizycznego kompensowane są przez dopłaty (art. 623 k.p.c.), które ze swej natury mają wartość znacznie niższą niż spłaty (świadczenia pieniężne, które spełnia współwłaściciel przejmujący na własność całą rzecz wspólną, a które odpowiadają wartości udziałów pozostałych współwłaścicieli).
Zgodnie z treścią art. 212 § 2 k.c. rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
Realizując powyższe zasady, po ustaleniu, jakie składniki wchodzą w skład spadku po zmarłej R. R. oraz jaką wartość przedstawiają poszczególne składniki majątku wspólnego stron – w punkcie III sentencji postanowienia – dokonano jego podziału.
Sąd dokonując działu spadku po zmarłej miał na uwadze przede wszystkim stanowiska stron, z których wynikało, iż wnioskodawca jest gotowy przejąć na własność składniki spadku i dokonać ewentualnej spłaty na rzecz uczestników, natomiast uczestnikom zależało przede wszystkim na otrzymaniu spłaty.
Dokonując działu spadku należało pochylić się nad faktem darowania przez uczestniczkę postępowania w dniu 14 stycznia 2020 r. na podstawie umowy darowizny do majątku osobistego uczestnika postępowania udziału wynoszącego 1/2 części w przedmiotowym lokalu mieszkalnym.
Zgodnie z art. 1036 k.c., spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie wykazano, aby wnioskodawca jako spadkobierca po zmarłej R. R., wyraził zgodę na rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku. Wręcz przeciwnie wnioskodawca sprzeciwiał się uznaniu takiej czynności za skuteczną wobec niego.
Poza tym można mieć uzasadnione wątpliwości czy uczestniczka postępowania była w stanie z uwagi na stan zdrowia psychicznego złożyć skuteczne oświadczenie woli o przeniesieniu własności nieruchomości. Co prawda dopiero postanowieniem S. O. w (...) z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I Ns (...) ubezwłasnowolniono całkowicie uczestniczkę postępowania z powodu zespołu otępiennego, jednakże jak wynika z dokumentów zgromadzonych w tej sprawie, uczestniczka postępowania już w 2019 r. była hospitalizowana psychiatrycznie z rozpoznaniem wstępnym otępienia atypowego lub mieszanego w chorobie Alzheimera, a więc jeszcze przed podpisaniem przedmiotowej umowy darowizny znajdowała się w stanie mogącym wyłączać świadome wyrażenie woli.
E. od tych uwag powyższą darowiznę i tak należało uznać za bezskuteczną wobec wnioskodawcy M. Ł. (1).
Mając na względzie wszelkie powyższe okoliczności, Sąd w punkcie III sentencji postanowienia dokonał działu spadku po R. R. w ten sposób, że wnioskodawcy M. Ł. (1) przyznał na własność:
- a) lokal mieszkalny położony w Ł. przy ul (...) oznaczony numerem (...) o powierzchni użytkowej 40,10 m² wraz z udziałem wynoszącym (...) części w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i rządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali, dla którego w S. R. w (...) prowadzona jest księga wieczysta nr (...);
- b) garaż blaszany;
- c) akcje Kopalni (...) S.A. w ilości 306 szt. o wartości 10 zł każda.
Skoro wartość działu spadku wynosi 467.523,95 zł, a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Kole z dnia 24 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I Ns (...) spadek po zmarłej z mocy ustawy wprost nabyło jej rodzeństwo, tj. wnioskodawca M. Ł. (2) i uczestniczka postępowania V. D. (2) po 1/2 części każde z nich, tym samym wnioskodawca jak i uczestniczka postępowania powinni otrzymać majątek o wartości 233.993,47 zł (467.523,95 zł x 1/2).
W wyniku działu spadku wnioskodawca otrzymał przedmiotowe akcje Kopalni (...) S.A., lokal mieszkalny oraz garaż blaszany, które to składniki spadku stanowią łącznie wartość 86.860 zł. Ponadto jak wskazał sam wnioskodawca, otrzymał od uczestnika postępowania kwotę 95.000 zł. Tym samym wnioskodawca otrzymał spadek o łącznej wartości 181.860 zł.
Zgodnie za stanowiskiem reprezentanta uczestniczka postępowania dochodziła jedynie spłaty od wnioskodawcy z tytułu przyznanych składników spadku w toku niniejszego postępowania. Na marginesie należy zauważyć, że uczestniczka postępowania otrzymała od uczestnika postępowania kwotę 103.750,86 zł.
Skoro więc wnioskodawca otrzymał składniki spadku o łącznej wartości 86.860 zł, to też winien spłacić uczestniczkę postępowania kwotą 43.430 zł (86.860 zł x 1/2).
W związku z powyższym Sąd w punkcie IV sentencji postanowienia zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowania tytułem spłaty kwotę 43.430 zł – płatną w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszego postępowania.
Mając na względzie powyższe należy przyjąć, iż wartość spadku otrzymanego przez wnioskodawcę po odliczeniu spłaty na rzecz uczestniczki postępowania wynosi 138.430 zł (181.860 zł – 43.430 zł). W związku z powyższym wnioskodawca powinien otrzymać kwotę 95.563.47 zł (467.986,95 x 1/2 – 138.430 zł) tytułem dopłaty z środków pieniężnych posiadanych obecnie przez uczestnika postępowania, a wciąż stanowiących składnik spadku po zmarłej R. R..
W związku z powyższym Sąd w punkcie V sentencji postanowienia zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy tytułem dopłaty kwotę 95.563,47 zł – płatną w dwóch ratach: pierwsza rata w kwocie 50.000 zł płatna w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, a druga rata w kwocie 45.563,47 zł płatna w terminie 4 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia (stosownie do art. 320 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c.). W powyższym zakresie Sąd rozkładając na raty dopłatę miał na uwadze jej znaczną wysokość, ale również okoliczność, iż uczestnik winien się liczyć z rozliczeniem środków pieniężnych wchodzących w skład spadku.
Na marginesie Sąd zaznacza, iż nie dokonał rozliczenia pozostałej kwoty środków pieniężnych posiadanych przez uczestnika postępowania, bowiem uczestniczka postępowania ograniczała swoje roszczenie jedynie do spłaty z tytułu przyznanych składników spadku na rzecz wnioskodawcy.
W punkcie VI sentencji postanowienia Sąd na podstawie art. 222 § 1 k.c. w zw. z art. 618 § 1 zd. 1 k.p.c. zobowiązał uczestnika postępowania do wydania wnioskodawcy w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia lokalu mieszkalnego położonego w Ł. oraz garażu blaszanego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie VII sentencji postanowienia na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odstępując od obciążania stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi oraz na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. ustalając, iż w pozostałym zakresie uczestnicy ponoszą koszty postępowania w zakresie przez siebie poniesionym.
W punkcie VIII sentencji postanowienia Sąd na podstawie § 12 pkt 3 w zw. z § 8 pkt 7 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu przyznał od Skarbu Państwa na rzecz reprezentanta uczestniczki V. D. (1) – adwokata J. W. tytułem wynagrodzenia kwotę 13.286 zł brutto.
sędzia K. Ł.