Uzasadnienie
postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 12 grudnia 2025 roku (k. 231 akt)
W pozwie z dnia 24 sierpnia 2023 roku powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M. domagał się zasądzenia od pozwanego K. F. kwoty 46 417,26 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi za okres od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także kosztów procesu.
Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym (z weksla) z dnia 23 października 2023 roku wydanym w sprawie o sygn. akt VI GNc 2988/23 starszy referendarz sądowy Sądu Rejonowego w Gdyni uwzględnił żądanie pozwu w całości.
W związku z faktem, że miejsce pobytu pozwanego K. F. nie było znane, na wniosek powoda, zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2024 roku ustanowiono, w trybie art. 143 k.p.c. i art. 144 k.p.c., dla pozwanego kuratora w osobie T. W. będącego radcą prawnym.
W ustawowym terminie kurator pozwanego wniósł zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (z weksla) z dnia 23 października 2023 roku wydanego w sprawie o sygn. akt VI GNc 2988/23 domagając się uchylenia przedmiotowego nakazu zapłaty w całości i oddalenia powództwa oraz przyznania mu wynagrodzenia w kwocie 3 600 złotych powiększonej o podatek od towarów i usług, którego kurator jest płatnikiem.
Z uwagi na ustalenie w wyniku czynności podjętych przez Sąd miejsca aktualnego pobytu pozwanego K. F., postanowieniem z dnia 10 września 2025 roku zwolniono kuratora z pełnionej funkcji (k. 147 akt), zaś postanowieniem z dnia 29 września 2025 roku starszy referendarz sądowy Sądu Rejonowego w Gdyni przyznał mu wynagrodzenie za sprawowanie kurateli w kwocie 4 428 złotych brutto wskazując, że jest to uzasadnione nakładem pracy oraz mieści się w granicach przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1935 ze zmianami).
Na powyższe postanowienie powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M. wniósł skargę domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia.
W ocenie Sądu skarga powoda była zasadna i skutkowała zmianę postanowienia z dnia 29 września 2025 roku w przedmiocie przyznania wynagrodzenia kuratorowi.
Zgodnie z treścią art. 398²³ § 1 k.p.c. rozpoznając skargę na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego utrzymuje w mocy albo je zmienia. Zgodnie zaś z treścią § 2 powyższego przepisu – w sprawach takich Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 roku wydanym w sprawie o sygn. akt SK 89/22, § 1 i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 09 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok spowodował więc, mimo braku opublikowania go w Dzienniku Ustaw, utratę mocy obowiązującej powyższego aktu normatywnego w zakresie przewidzianym w przedmiotowym wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadząc tym samym do luki prawnej co do sposobu wyliczenia wynagrodzenia należnego kuratorowi. Nie oznacza to jednakże, że luka ta winna być uzupełniona poprzez przyznawanie wynagrodzenia kuratorom będącym także radcami prawnymi, czy adwokatami w wysokości wynikającej z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1935 ze zmianami), czy w analogicznym rozporządzeniu dotyczącym czynności adwokackich (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1964 ze zmianami).
Ani Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ani inne akty prawa powszechnie obowiązującego nie udzielają wprost odpowiedzi na to, co należy czynić w sytuacji powstania luki prawnej w konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Sąd podziela jednak poglądy doktryny, zgodnie z którymi prawna relewantność orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego odnosi się także do ich uzasadnień, gdyż w związku z pewną suchością sformułowań używanych w sentencji takiego wyroku dopiero lektura uzasadnienia pozwala na pełne określenie treści zasady prawnej, która stała się podstawą orzeczenia. Sformułowanie tej zasady prawnej ma zaś często walor normatywny, uzupełniając lub modyfikując treść norm pisanych lub wcześniejszych precedensów. Bez uwzględnienia tej zasady nie jest zaś możliwe określenie aktualnej treści postanowień konstytucyjnych, a więc wyznaczenie zakresu związania ustawodawcy zwykłego tymi postanowieniami.
Zarazem uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego są zwykle znacznie bogatsze, obfitując w różnego rodzaju obserwacje, sygnały, czy sugestie. Te obiter dicta pozbawione są mocy prawnie obowiązującej, ale jest oczywiste, że sądy mogą i powinny je brać pod uwagę przy dokonywaniu interpretacji zarówno ustaw, jak i Konstytucji (tak też Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 lipca 2025 roku, sygn. akt IV GC 844/25). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powyżej cytowanego wyroku w sprawie o sygn. akt SK 89/22, nie może być wątpliwości co do tego, że rozporządzenie nie może kształtować podmiotowych praw majątkowych w aspekcie materialnym, jeżeli w tym zakresie nie wykonuje ustawy, jak domaga się tego art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. Nie jest możliwe, by przyjąć, że badane rozporządzenie, tj. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 09 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536), wykonuje ustawę, rozstrzygając o wysokości wynagrodzenia kuratora (to jest: o podmiotowych prawach majątkowych w aspekcie materialnym) w sytuacji, gdy ustawa tej materii nie reguluje, w szczególności nie wyznacza nawet granic bazowych stawek ustalonych rozporządzeniem (...) Trybunał Konstytucyjny wydając wyrok zastrzegł jednocześnie wprost, że przedmiotem rozstrzygnięcia nie uczynił kwestii wysokości wynagrodzenia należnego kuratorowi (dla zaspokojenia prawa chronionego przepisem art. 64 ust. 2 Konstytucji), rozstrzygnął jedynie inny problem konstytucyjny związany z zakazem lokowania w rozporządzeniu rozstrzygnięć objętych zaskarżonym przepisem, w sytuacji, gdy nie jest możliwe, by uznać, że rozstrzygnięcia te wykonują ustawę, w zakresie materii zastrzeżonej przez Konstytucję dla ustawy (...).
Na marginesie jedynie wypada zauważyć, że stosowanie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1935 ze zmianami), czy analogicznego rozporządzenia dotyczącego czynności adwokackich (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1964 ze zmianami) w kontekście ustalania wysokości wynagrodzenia kuratora jest obarczone tą samą wadą prawną, która doprowadziła do uznania aktu normatywnego dotyczącego wynagrodzenia kuratora za niezgodny z Konstytucją. Stanowiłoby to bowiem także rozstrzygnięcie o podmiotowych prawach majątkowych w aspekcie materialnym na podstawie aktu rangi podustawowej, podczas gdy ustawa nie wyznacza nawet granic bazowych stawek, a czyni to wyłącznie tenże akt podustawowy.
Luka prawna w kontekście przyznawania wynagrodzeń kuratorom procesowym nie oznacza jednakże, że to wynagrodzenie w ogóle nie powinno być przyznawane. Jego źródła prawnego należy poszukiwać bowiem w obowiązujących przepisach prawnych rangi ustawowej (lub hipotetycznie w rozporządzeniach wydanych na podstawie delegacji ustawowej ukształtowanej zgodnie ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego, tak Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 lipca 2025 roku, sygn. akt IV GC 844/25). W tej sytuacji za właściwe dla ustalenia wysokości wynagrodzenia kuratora będącego radcą prawnym lub adwokatem uznać należy wytyczne wynikające z art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 roku, poz. 1228 ze zmianami) oraz art. 172 k.r.o., zgodnie z którymi Sąd ustala wysokość stosownego wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w danej sprawie mając na względzie rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora.
Różnica względem uprzedniej normy prawnej skonstruowanej na podstawie przepisów rozporządzenia uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne polega zaś na tym, że Sąd nie jest ograniczony kwotą maksymalną wynagrodzenia odniesioną do stawek minimalnych za czynności radców prawnych, czy adwokatów oraz wytycznymi w zakresie wartości przedmiotu sporu i kwalifikowania sprawy jako wymagającej przeprowadzenia rozprawy. Innymi słowy, Sąd w następstwie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, ma większą swobodę orzeczniczą w ustalaniu wynagrodzenia kuratora, lecz nie oznacza to, że decyzja w tym przedmiocie jest dowolna. Jak wskazał Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 lipca 2025 roku, sygn. akt IV GC 844/25 w takiej sytuacji w dalszym ciągu musi być ona oparta na stosowności wynagrodzenia z odniesieniem go do rodzaju sprawy, stopnia zawiłości i nakładu pracy wykonanej przez kuratora.
Sąd wciąż też może odnosić się przy przyznawaniu wynagrodzenia do stawki minimalnej jak uprzednio, gdyż stanowi ona relewantny punkt odniesienia przy ocenie pracy kuratora. Nie jest to jednak bezwzględny punkt odniesienia w szczególności z tego względu, że kurator ustanowiony dla strony w procesie nie ma dostatecznie równych cech prawnie relewantnych w tym kontekście, jak pełnomocnik strony (z urzędu, czy z wyboru). Duża część pracy pełnomocnika strony (czy z urzędu, czy z wyboru) polega na czynnościach pozaprocesowych, w tym np. kontakcie ze stroną reprezentowaną, wspólnej analizie stanu prawnego i faktycznego, doradztwie prawnym, zbieraniu, ocenie i systematyzowaniu materiału dowodowego oraz negocjacjach z innymi uczestnikami. Kurator nie ma takich samych obowiązków i możliwości ze względu na sytuacje faktyczne, w których jest ustanawiany. Ma przy tym jednocześnie inne obowiązki, których nie ma pełnomocnik strony, a ich część jest ponadto kompensowana zwrotem poniesionych wydatków.
Z tych względów w ocenie Sądu nie ma podstaw do domyślnego i automatycznego kształtowania wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie na podstawie stawek wynagrodzeń przewidzianych dla pełnomocników. Sąd oczywiście może ukształtować w ten sposób wynagrodzenie kuratora, tj. na podstawie powyższych wytycznych i własnego przekonania, lecz jest to decyzja uznaniowa.
Mając na uwadze powyższe, Sąd w punkcie pierwszym postanowienia z dnia 12 grudnia 2025 roku, działając na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 roku, poz. 1228 ze zmianami) oraz art. 172 k.r.o. w zw. z art. 603⁴ § 3 k.p.c. zmienił postanowienie z dnia 29 września 2025 roku w ten sposób, że ustalił i przyznał kuratorowi pozwanego K. F. – radcy prawnemu T. W. wynagrodzenie za sprawowanie kurateli w kwocie 1 771,20 złotych brutto uznając, że wynagrodzenie w takiej wysokości, stanowiące dodatkowo wartość 40% stawki minimalnej za czynności radców prawnych przy wartości przedmiotu sprawy mieszczącego się w przedziale od 10 000 złotych do 50 000 złotych, mając na względzie rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora, jest uzasadnione.
Sąd nie znalazł natomiast podstaw do przyznania kuratorowi wynagrodzenia za pełnioną funkcję w wysokości wyższej niż wskazana powyżej, stąd też w pozostałym zakresie Sąd w punkcie pierwszym sentencji postanowienia wniosek kuratora oddalił. Sąd miał na uwadze, że orzecznictwo dotyczące ewentualnego różnicowania wynagrodzenia adwokatów i radców prawnych w zależności od tego, czy pełnią w procesie cywilnym rolę pełnomocnika z wyboru, czy z urzędu, jak już wskazano powyżej, nie odnosi się do kuratora procesowego. W niniejszej sprawie zatem okoliczność, że kurator procesowy jest jednocześnie radcą prawnym pozostaje sama przez się bez znaczenia dla wysokości należnego mu wynagrodzenia za pełnioną funkcję kuratora, przepisy prawa nie przewidują w odniesieniu do tej funkcji przymusu adwokacko – radcowskiego, zaś na jego (wynagrodzenia) wysokość i możliwość przyznania mu wynagrodzenia, co obszernie wyjaśniono powyżej, ma wpływ nakład pracy i zawiłość sprawy, przy czym kurator pozwanego sporządził wyłącznie dwa pisma – zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, w których znaczną część zajmują wywody dotyczące samego wynagrodzenia kuratora oraz sprawozdanie z podjętych czynności.
Jakkolwiek nie doprowadziły one w żadnym zakresie do ustalenia miejsca pobytu pozwanego (gdyż nastąpiło to wskutek czynności podjętych przez przewodniczącego), niemniej jednak zostały podjęte, przy czym ani te czynności, ani też sporządzenie treści zarzutów od nakazu zapłaty, nie wymagały ze strony kuratora procesowego ponadprzeciętnego nakładu pracy, zwłaszcza mając na uwadze treść podniesionych przez niego zarzutów. Kurator nie uczestniczył także w żadnym posiedzeniu Sądu (gdyż niezwłocznie po ustaleniu aktualnego miejsca pobytu pozwanego został zwolniony z pełnionej funkcji), a sama w sobie niniejsza sprawa nie miała charakteru skomplikowanej i była w swoim zarysie sprawą typową o zapłatę. W tej sytuacji uwzględniając funkcję, jaką radca prawny T. W. pełnił w przedmiotowym procesie, rodzaj niniejszej sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora, w ocenie Sądu, zasadne było przyznanie mu wynagrodzenia, jak już wskazano, w kwocie 1 771,20 złotych brutto.
W punkcie drugim postanowienia z dnia 12 grudnia 2025 roku Sąd działając natomiast na podstawie art. 98 k.p.c. oddalił wniosek radcy prawnego T. W. o przyznanie mu kosztów związanych z postępowaniem skargowym. Pomijając fakt, że T. W. nie był w sprawie zastępowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, czy adwokata, to Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 grudnia 2012 roku (sygn. akt I ACa 893/12), że fakt, iż ustanowiony dla pozwanego kurator jest radcą prawnym, nie uzasadnia zasądzenia na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego, o których mowa w art. 98 § 3 k.p.c. ani wynagrodzenia w tejże wysokości (tak też Sąd Rejonowy w Wałbrzychu w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 maja 2021 roku, sygn. akt VI GC 32/21).
Zarządzenie
- 1. (...) 2. (...) 3. (...) 4. (...) 5. (...)
SSR Justyna Supińska
Gdynia, dnia 29 stycznia 2026 roku