Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 grudnia 2022 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zwany dalej organem rentowym, przyznał B. B. (1) prawo do emerytury rolniczej od dnia (...) roku, ustalając jej wysokość na kwotę 1 305,94 zł, przy czym emeryturę tą podniesiono do wysokości najniższej emerytury rolniczej w wysokości 1 338,44 zł. Z przysługującej emerytury organ rentowy potrącił kwotę 120,00 zł tytułem składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz, zgodnie z wezwaniem do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury Komornika Sądu Rejonowego przy Sądzie Rejonowym w Kaliszu – Leszka Tuzimka z dnia 1 grudnia 2014 roku, znak Kmp 41/97, kwotę 624,39 zł tytułem potrąceń alimentacyjnych. Do wypłaty przysługiwała w związku z powyższym kwota wolna od potrąceń w wysokości 594,05 zł miesięcznie (zgodnie z komunikatem Prezesa ZUS z dnia 15 lutego 2022 roku, M.P. 2022 poz. 260).
Ponadto decyzją z dnia 13 grudnia 2022 roku organ rentowy, na podstawie art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 134 ust. 1, art. 98 ust. 3 w związku z art. 139 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 poz. 1251 t.j.), wstrzymał B. B. (1) prawo do renty rolniczej i dokonał rozliczenia pobranej renty rolniczej za okres od 1 listopada 2022 roku do 31 grudnia 202 roku. Organ rentowy jednocześnie ustalił, iż pobrana w tym okresie renta rolnicza w kwocie 2 676,88 zł została zaliczona na poczet przyznanej emerytury za ten okres, natomiast pobrana renta, przewyższająca kwotę przyznanej emerytury, potrącona została z emerytury rolniczej za miesiąc styczeń 2023 roku (kwota 186,40 zł).
W związku z rozliczeniem renty rolniczej decyzją z dnia 15 grudnia 2022 roku organ rentowy potrącił B. B. (2) kwotę 186,40 zł tytułem rozliczenia pobranej renty.
W związku ze złożonym przez B. B. (1) odwołaniem od decyzji z dnia 13 grudnia 2022 roku i z dnia 15 grudnia 2022 roku, organ rentowy decyzją z dnia 13 stycznia 2023 roku o ponownym ustaleniu wysokości emerytury zmienił decyzję z dnia 13 grudnia 2022 roku o ponownym ustaleniu wysokości emerytury rolniczej w ten sposób, że przeliczył świadczenie od dnia 1 listopada 2022 roku i ustalił, że emerytura rolnicza wynosi 1 305,94 zł (zamiast 1 338,44 zł). Organ rentowy decyzją z dnia 13 grudnia 2022 roku nieprawidłowo podwyższył B. B. (1) wysokość emerytury rolniczej z kwoty 1 305,94 zł do kwoty 1 388,44 zł, co z kolei spowodowało błędne rozliczenie renty rolniczej decyzją z dnia 13 grudnia 2022 roku o wstrzymaniu wypłaty i rozliczenia pobranej renty rolniczej, gdyż zgodnie z art. 48 ust. 26 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w przypadku pobierania emerytury rolniczej w zbiegu z emeryturę z innego ubezpieczenia społecznego, jeżeli suma tych świadczeń przekracza kwotę najniższej emerytury określonej w przepisach emerytalnych, a tak jest w przypadku B. B. (1) – przyznanego świadczenia nie podwyższa się do kwoty najniższej emerytury rolniczej w wysokości 1 305,94 zł, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał B. B. (1) emeryturę w kwocie 1 228,63 zł – razem 2 594,57 zł. Przyznanie emerytury w kwocie 1 305,94 zł spowodowało obniżenie dokonywanych ze świadczeń potrąceń na poczet zajęcia komorniczego do kwoty 624,39 zł, pozostawiając kwotę wolną od potrąceń, to jest kwotę 594,05 zł.
Ponadto w związku z odwołaniem B. B. (1) kolejną decyzją z dnia 13 stycznia 2023 roku o wstrzymaniu wypłaty i rozliczenia pobranej emerytury rolniczej zmienił decyzję z dnia 13 grudnia 2022 roku o wstrzymaniu wypłaty i rozliczenia pobranej renty rolniczej, zmienił decyzję z dnia 13 grudnia 2022 roku o wstrzymaniu wypłaty i rozliczeniu pobranej renty rolniczej, dokonując ponownego rozliczenia pobranej emerytury rolniczej za okres od dnia 1listopada 2022 roku do dnia 31 stycznia 2023 roku, w ten sposób, że z wypłaconej renty rolniczej w kwocie 4 201,72 zł za wyżej wymieniony okres, zaliczono na poczet przyznanej emerytury za okres od dnia 1 listopada 2022 roku do dnia 31 stycznia 2023 roku kwotę 3 917,82 zł, zaś kwota pobranej renty przewyższającej kwotę przyznanej emerytury zostanie potrącona z wypłaconej emerytury.
Odwołania od powyższych decyzji organu rentowego wniósł B. B. (1), podnosząc, iż wypłacana mu emerytura rolnicza w wysokości 594,0 zł nie zapewnia mu bytowego minimum, a ponadto zajęcia komornicze jego emerytury są bezprawne.
Sąd Okręgowy ponadto ustalił, iż decyzją z dnia 15 marca 2022 roku organ rentowy ustalił odwołującemu nową wysokość renty rolniczej od dnia 1 marca 2022 roku w kwocie 594,05 zł, po potrąceniu należności wynikających z egzekucji komorniczej.
Sąd Okręgowy w Kaliszu, w sprawie VU 468/22, wyrokiem z dnia 12 września 2022 roku oddalił odwołanie B. B. (1) od przedmiotowej decyzji, podnosząc, iż potrącenia ze świadczenia rentowego odwołującego należności alimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego są zasadne, zaś apelacja odwołującego od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 12 września 2022 roku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 czerwca 2023 roku, sygn. akt III AUa 1301/22.
(dowód – wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 12 września 2022 roku i wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 czerwca 2023 roku – akta VU 469/22 Sądu Okręgowego w Kaliszu)
Ponadto decyzją z dnia 16 listopada 2022 roku organ rentowy przyznał B. B. (1) prawo do emerytury rolniczej od dnia 1 listopada 2022 roku w wysokości 1 305,94 zł, którą to emeryturę podwyższono do najniższej emerytury do kwoty 1 338,44 zł, a następnie zawieszono wypłatę emerytury rolniczej, kontynuując wypłatę renty rolniczej jako bardziej korzystnej.
B. B. (1) odwołał się od tej decyzji, podnosząc, iż brak jest podstaw do dokonywania potrąceń z jego renty na poczet zaległości alimentacyjnych na podstawie zajęcia komorniczego.
Sąd Okręgowy w Kaliszu, wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2023 roku, oddalił odwołanie B. B. (1) od decyzji organu rentowego z dnia 16 listopada 2022 roku, podnosząc w uzasadnieniu tego wyroku, iż otrącenia ze świadczeń emerytalnych na poczet zaległych alimentów są zgodne z prawem, a apelacja B. B. (1) od tego wyroku została oddalona przez Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 roku, sygn. akt 418/23.
(dowód – akta sprawy Sądu Okręgowego w Kaliszu VU 58/23)
Wezwaniem z dnia 1 grudnia 2014 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kaliszu – Leszek Tuzimek, na podstawie tytułu wykonawczego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 9 marca 2012 roku, wezwał Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do dokonywania potrąceń ze świadczeń B. B. (1) celem zaspokojenia należności alimentacyjnych. Wezwanie to pozostaje aktualne do chwili obecnej.
(dowód – wezwanie z dnia 1 grudnia 2014 roku – k. 142 akt organu rentowego)
Powyższy stan faktyczny nie jest kwestionowany przez strony, a jedynie kwestią sporną, jaką podnosi odwołujący, jest zasadność dokonywania potrąceń z jego świadczenia emerytalnego na poczet zaległości alimentacyjnych.
Sąd zważył, co następuje
Zgodnie z art. 139 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku poz. 1251 t.j.) w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych – podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, między innymi sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych.
Na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych są dokonywane w wysokości 60% świadczenia. Stosownie do treści art. 141 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń, z zastrzeżeniem ust. 2 i 5, zgodnie z komunikatem Prezesa ZUS z dnia 15 lutego 2022 roku (M.P. z 2022 r. poz. 260) wynosi od 1 marca 2022 roku 594,05 zł, przy potrącaniu należności alimentacyjnych wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.
W przedmiotowej sprawi B. B. (1) nie zgodził się z przedmiotową decyzją w zakresie dokonywania potrąceń komorniczych z renty, nie kwestionował sposobu rozliczenia renty.
W tym zakresie należy wskazać, iż Prezes KRUS nie bada zasadności egzekucji należności wynikających z tytułów wykonawczych. Nie pełni on bowiem roli organu egzekucyjnego, którym jest zgodnie z art. 758 k.p.c. komornik sądowy. Organ rentowy występuje jedynie w charakterze podmiotu upoważnionego i zobowiązanego do wstrzymania dłużnikowi tej części świadczenia pieniężnego, która podlega potrąceniu i przekazaniu na rzecz wierzyciela widniejącego w tytule wykonawczym. Organ rentowy nie ma uprawnień do weryfikowania czynności komornika w postaci zajęcia wierzytelności. Może to uczynić jedynie sąd sprawujący nadzór nad czynnościami komornika sądowego w ramach skargi na czynność komornika zgodnie z art. 767 § 1 k.p.c.
Organ rentowy nie ma również uprawnień do kontroli samego długu stwierdzonego w tytule wykonawczym, który skarżący neguje. Takich uprawnień nie posiada również sąd ubezpieczeń społecznych, prowadzący kontrolę decyzji organów rentowych wydanych w przedmiocie świadczeń. Możliwości kontroli egzekwowanego długu są przewidziane w innym postępowaniu w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 § 1 k.p.c.). w żadnym wypadku taka kontrola nie może być prowadzona w ramach postępowania odwoławczego od decyzji organu rentowego.
Na podstawie przedstawionego przez komornika wezwania, organ rentowy jest zobowiązany do dokonywania potrąceń na zasadach określonych w art. 139-141 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś kontrolując prawidłowość decyzji KRUS w tym przedmiocie Sąd bada jedynie, czy potrącenia dokonywane są w granicach określonych przez ww. przepisy. Nie należy bowiem do postępowania wywołanego wniesieniem odwołania od zaskarżonej decyzji organu rentowego, ustalenie prawidłowości i zasadności roszczeń egzekwowanych ze świadczenia ubezpieczonego.
W wyroku Sąd Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 kwietnia 2019 roku (III AUa 1/18, lex nr 2668197) podniesiono, iż „W sprawie wszczętej wskutek odwołania ubezpieczonego od decyzji obniżającej wysokość emerytury w związku z potrąceniami dokonywanymi przez ZUS, ocenie sądu nie podlegają zasadność należności egzekwowanych z tego świadczenia. Rzeczą sądu jest w istocie jedynie zbadanie czy istnieje tytuł wykonawczy, a nadto czy potrącenia nie przekraczają granic wyznaczonych w dyspozycji art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie naruszając kwoty świadczenia wolnej od egzekucji według art. 141 tej ustawy.”.
Mając powyższe rozważania na uwadze należało stwierdzić, iż organ rentowy po dokonaniu zajęcia świadczeń był zobowiązany przekazać zajętą część świadczenia organowi egzekucyjnemu, aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Sąd Okręgowy nie dostrzegł błędów w decyzji Prezesa KRUS.
Z tych względów Sąd Okręgowy, uznając odwołania za nieuzasadnione, na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c. w związku z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 roku poz. 764).
Sędzia Stanisław Pilarczyk