Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15.12.2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w I.. stwierdził,że M. J. jako osoba prowadząca działalności gospodarczą nie podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 16.01.2021r. do 31.12.2024r., gdyż wprawdzie podlegał temu ubezpieczeniu od 1.02.2019r., ale wobec prawomocnej decyzji dotyczącej zmiany tytułu ubezpieczenia pracownicy V. J. na osobę współpracującą złożył korektę dokumentów rozliczeniowych dotyczącą podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie tej osoby, co spowodowało ponowne rozliczenie konta, a różnice składek zmieniły stan rozliczeń i wobec niedopłaty na ubezpieczenie chorobowe w efekcie ustanie ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność gospodarczą.
Odwołanie od tej decyzji wniósł do Sądu M. J. domagając się jej zmiany i ustalenia,że podlega ubezpieczeniu chorobowemu w okresie wskazanym w decyzji, gdyż opłacał składki terminowo i nie miał wiedzy o wadliwości tytułu ubezpieczenia żony. Konsekwencją tej niezawinionej pomyłki jest krzywdzące go wyłączenie z ubezpieczenia chorobowego i zobowiązanie go do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego, co powoduje u niego poczucie niesprawiedliwości i krzywdy.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd ustalił co następuje.
Okoliczności faktyczne nie są sporne.
Poza sporem jest,że odwołujący się M. J. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 10.12.2014r. a od 1.01.2019r. podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Poza sporem jest także,że odwołujący się obowiązany jest do opłacania składek w terminie najpierw do 10 następnego miesiąca, a od 1.01.2020r. w terminie do 15 dnia następnego miesiąca i od 1.01.2022r. w terminie do 20 następnego miesiąca.
Od dnia 18.08.2001r. pozostaje w związku małżeńskim z V. J., a w dniu 1.12.2020r. zawarł z nią umowę o pracę.
Decyzją z dnia 06.03.2025r. ZUS stwierdził,że osoba ta w okresie od 1.12.2020r. do 31.07.2024r. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i chorobowemu) jako pracownik płatnika będącego jej mężem, natomiast w tym czasie podlega ubezpieczeniom jako osoba współpracująca.Powyższe dotyczyło tylko ubezpieczeń obowiązkowych czyli emerytalnego, rentowego i wypadkowego.
W związku z tą decyzją M. J. sporządził dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe za żonę jako osobę współpracującą za okres od 1.12.2020r. do 31.07.2024r. Po ponownym rozliczeniu konta płatnika, z uwagi na różnicę składek ustalono,że od 16 stycznia 2021r. do 31.12.2024r. odwołujący się nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu.
W konsekwencji wydano też decyzję zobowiązującą go do zwrotu zasiłków chorobowych wypłaconych związku z decyzją zobowiązującą go do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okresy przypadająca po 1.12.2020r.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest więc podleganie przez odwołującemu się ubezpieczeniu chorobowemu od 16.01.2021r.
Co do składek poprzedzających zmianę tytułu ubezpieczenia żony - V. J. odwołujący się uiszczał je w terminie, łącznie ze składką na dobrowolne chorobowe za siebie.
Po złożeniu deklaracji korygującej nastąpiło przeszeregowanie wpłat zgodnie z przepisami regulującymi zasady rozliczania składek powodujące,że niedopłata objęła ubezpieczenie chorobowe płatnika.
W dniu 14.04.2026r. M. J. dokonał wpłaty różnicy składek na konto ZUS i w dniu 15.04.2026r. organ rentowy wydał mu zaświadczenie i niezaleganiu w opłacaniu składek (k 26,27)
Sąd zważył co następuje.
Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 5 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j Dz.U. 2024 poz. 1631 ze zm.) osoba prowadząca działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Stosownie do art.11 ust.2 cyt. ustawy systemowej osoby te podlegają ubezpieczeniu chorobowemu wyłącznie na zasadzie dobrowolności.
Ubezpieczenie dobrowolne osób prowadzących działalność gospodarczą powstaje po złożeniu stosownego wniosku w tym przedmiocie.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony, a w myśl ust 1a tego przepisu objęcie dobrowolnie tym ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art.36 ust.4. (czyli w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.)
Wola podlegania ubezpieczeniu dobrowolnemu musi być wyrażona w określony przepisami sposób.
W stanie prawnym obowiązującym do 31.12.2021r. czyli w czasie objętym sporem opłacenie składki po terminie albo w niepełnej wysokości wywoływało skutek w postaci ustania ubezpieczenia dobrowolnego. Na to właśnie powołuje się ZUS. Zgodnie bowiem z art..14 ust. 1a) pkt. 2 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017r.poz.1778 ze zm.) dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie. Warto jednak zauważyć,że w ówczesnym stanie prawnym ukształtowane orzecznictwo Sądu Najwyższego rozróżniało uchybienie co do wysokości składki od uchybienia co do terminu jej płatności.
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 26 stycznia 2021 roku (sygn. III AUa 861/20, Lex nr 3160150) stwierdzono, że opłacenie składek należy traktować jako chęć kontynuowania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego; ustanie ubezpieczenia chorobowego wiąże się z elementem woli ubezpieczonego co do trwania ubezpieczenia, która jest podstawą ubezpieczenia; skutek określony w przepisie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy interpretować z uwzględnieniem zamiaru ubezpieczonego. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 8 grudnia 2015 r. (II UK 443/14 Lex nr 1962525), iż opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w kwocie niższej od należnej nie powoduje ustania tego ubezpieczenia, jeżeli taka jest wola ubezpieczonego; tylko bowiem zaniechanie zapłaty składki w terminie wyraża wolę zaprzestania podleganiu ubezpieczeniu, opłacenie zaś składki wiąże się zawsze z wolą jego kontynuowania, dlatego opłaceniu składki w niższej od należnej wysokości nie należy nadawać znaczenia powodującego ustanie ubezpieczenia, wbrew woli ubezpieczonego; jeżeli taka jest wola ubezpieczonego, to nie może jej być przeciwstawiona decyzja organu ubezpieczeń społecznych o odmowie przyjęcia uzupełnienia składki w późniejszym terminie.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych przyjmuje się, że dany przypadek opłacenia składki po terminie nie musi być wyjątkowy i szczególnie uzasadniony, a wystarczy obiektywne usprawiedliwienie i wytłumaczenie dlaczego składka została opłacona w niepełnej wysokości; przepis art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie powinien być bowiem interpretowany z nadmiernym rygoryzmem, tak aby każde uchybienie terminowi opłacenia składki niejako automatycznie prowadziło do wyłączenia z ubezpieczenia, bez względu na zaistniałe okoliczności. Przez przypadek uzasadniony należy więc rozumieć taki, który obiektywnie usprawiedliwia i tłumaczy, dlaczego składka nie została w terminie opłacona w należnej wysokości (wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2016 r., I UK 35/15).
Na skutek zmiany cytowanej ustawy, obowiązującej od 1 stycznia 2022 roku przepis art. 14 ust. 2 stanowi, że ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają:
- 1. od dnia wskazanego w zgłoszeniu wyrejestrowania, o którym mowa w art. 36 ust. 11 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie;
- 2. od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.
Uchylony został zatem pkt 2, który dotyczył nieopłacenia składki w terminie i stanowił, że ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie - w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, duchownych oraz osób wymienionych w art. 7; w uzasadnionych przypadkach Zakład, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie, z zastrzeżeniem ust. 2a;
W ocenie Sądu obecnie – po zmianie wskazanego przepisu, sporny przepis nie powinien być interpretowany rozszerzająco i pozwalać na ustalenie ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w sytuacji opłacenia niepełnej wysokości składki. Celem wprowadzenia nowej regulacji do ustawy systemowej w postaci derogowania przepisu art. 14 ust. 2 pkt 2 tej ustawy było bowiem uproszczenie zasad podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Wynika to wprost z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej, w którym wskazano, że „regulacja ta odchodzi od dorozumianego przystąpienia do ubezpieczenia dokonywanego przez opłacenie składki; jednocześnie wiąże się z podleganiem temu ubezpieczeniu nawet w przypadku opłacenia składki po terminie lub nieopłacenia jej wcale. Tak przyjęta konstrukcja ubezpieczeń w konsekwencji doprowadzi do możliwości ubiegania się o świadczenia z ubezpieczenia chorobowego również w przypadku opłacenia składek po terminie” i dalej: „zmiana ta doprowadzi do dużego uproszczenia zasad podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, zmniejszy liczbę spraw spornych oraz zmniejszy obowiązki administracyjne osób prowadzących pozarolniczą działalność; nie będą one musiały bowiem składać już wniosków o przywrócenie terminu na opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w przypadku jej nieterminowego opłacenia lub opłacenia w zaniżonej wysokości”.
Przyjąć zatem należy, że ustawodawcy wprowadzającego opisaną zmianę przepisu art. 14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych chodziło o uproszczenie zasad podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu oraz zdjęcia z osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą dotkliwego skutku w postaci wyłączenia ich z ubezpieczenia chorobowego, także w przypadku konieczności następczego korygowania deklaracji rozliczeniowych, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.
W tym stanie rzeczy,w ocenie Sądu,odwołujący się w okresie objętym zaskarżoną decyzją pozostawał w ubezpieczeniu chorobowym. Miał bowiem jasno wyrażoną wolę kontynuowania tego ubezpieczenia skoro opłacał systematycznie należną składkę, która dopiero po kilku latach okazała się ona za niska. Niedopłata wynikła z przeszeregowania wpłat za V. J., która została wadliwie zgłoszona do ubezpieczenia jako pracownik.
W tym miejscu należy jednak zauważyć, że nie ma racji odwołujący się zarzucając organowi rentowemu błąd w określaniu statusu jego żony. To płatnika obciąża obowiązek prawidłowego zgłoszenia osób wykonujących pracę na jego rzecz. To płatnik winien mieć wiedzę, iż na użytek ubezpieczeń społecznych małżonek osoby prowadzącej działalność gospodarczą (podobnie jak inne osoby z określonego kręgu najbliższej rodziny pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym) nie może być pracownikiem ale osobą współpracującą.
Zdaniem Sądu złożenie korekty deklaracji niezwłocznie po ujawnieniu błędnego opłacenia składki a następnie dokonanie wpłaty różnicy w należnych składkach należy potraktować jako opłacenie składki bez skutku ustania ubezpieczenia chorobowego od 16.01.2021r.
W ocenie Sądu w omówionych okolicznościach nie ma uzasadnienia dla przyjęcia tak drastycznego skutku wobec odwołującego się jak ustanie podlegania przez niego ubezpieczeniu chorobowemu za okres objęty zaskarżoną decyzją.
Zaskarżona decyzja podlegała więc zmianie i zgodnie z art.477¹⁴§ 2 k.p.c. orzeczono jak w wyroku.
Sędzia Ewa Nowakowska