Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10.07.2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X.. odmówił A. N. prawa do renty rodzinnej po mężu O. N. (1) zmarłym w dniu (...)., gdyż w chwili śmierci nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej skoro zamieszkiwali w odległych miejscowościach.
Odwołanie od tej decyzji wniosła do Sądu A. N. domagając się przyznania prawa do renty rodzinnej po mężu, gdyż mimo zamieszkiwania w innych miejscowościach utrzymywali stałą więź rodzinną, a nawet posiadali wspólny rachunek bankowy.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd ustalił i zważył co następuje.
Poza sporem w niniejszej sprawie jest,że O. N. (1), urodzony w (...) zmarł w dniu (...) w miejscowości R. w województwie (...), gdzie był zameldowany, natomiast odwołująca się mieszka w J. w województwie (...) przy ul (...), gdzie mieścił się jej dom rodzinny. Według google maps odległość między tymi miejscowościami wynosi 47 km. Z X. do R. odległość wynosi 42km, a do (...) 82 km.
W R. znajduje się dom rodzinny O. N. (1) oraz gospodarstwo rolne o pow. 5,95 ha fizycznych (2,31 ha przeliczeniowych). Mieszkała też tam jego matka, a wcześniej rodzina siostry, która po jej śmierci, przed wielu laty, wyprowadziła się do Niemiec. Gospodarstwo z domem przejął O. N. (1).
Z akt rentowych O. N. (2) wynika,że cała jego aktywność zawodowa miała miejsce na terenie X.. Był spawaczem. Nie zmienił miasta pracy mimo zawarcia związku małżeńskiego. Podlegał też okresowo ubezpieczeniu społecznemu rolników na przestrzeni od 01.01.1993r. do 30.06.2014r.
(dowód-zaświadczenie KRUS Oddział Regionalny w X. k 24)
A. N. i jej mąż od początku małżeństwa przyjęli,że będą funkcjonować w dotychczasowych sposób: każde w powiązaniu z miejscowością, w której miało dom rodzinny. Małżonkowie mieli czwórkę synów, które wychowywali w porozumieniu, wspólnie. Dzieci uczyły się w J. i dom w tym mieście traktowały jako centrum życia rodziny. W J. też pracowała zawodowo odwołująca się. Mąż odwołującej się dzielił swój czas na dwa domy. W każdym tygodniu część czasu spędzał u matki w R., część u żony i dzieci w J.. Nocował to w jednym, to w drugim domu zależnie od bieżącej sytuacji. Każdy weekend rodzina spędzała wspólnie w R., tak jak i wakacje czy ferie. Małżonkowie w zasadzie nigdy nie stworzyli jednego centrum życiowego, gdyż O. N. (1) w R. miał obowiązki rodzinne. Do końca jego życia mieszkała tam jego matka, która okresowo potrzebowała pomocy. Był tam duży dom, do którego przyjeżdżała też rodzina z Niemiec.Wówczas także odwołująca się z synami dołączała do rodziny. W ostatnim czasie planowano,że na emeryturze odwołująca się przeniesie się na stałe do R..
Małżonkowie mimo zameldowania w dwóch różnych miejscowościach pozostawali we wspólności małżeńskiej. Wspólnie spędzali czas wolny, planowali wydatki,dzielili się zakupami, prowadzili wspólne kontro bankowe w (...). Wspólnie nabyli mieszkanie przy ul (...) w J., które aktualnie przejął ich najstarszy syn B.. Byli zgodną rodziną.
(dowód- zeznania świadków L. N. [00:08-00:22] i B. N. [00:23-00:32] z rozprawy w dniu 03.12.2025r., zaświadczenie z banku (...) z 22.08.2025r. k 13)
Sąd zważył co następuje
Zgodnie z treścią art. 65 ust 1 ustawy z dnia 17.12.1999r. o emeryturach i rentach z FUS (tj. Dz.U. 2024 r. poz.1631), renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego:
- 1. mającego ustalone prawo do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, lub 2. który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Jak wynika z treści art. 70 ust.1 cyt. ustawy wdowa ma prawo do renty rodzinnej m.in. jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat życia lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno a dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole -18 lat życia lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.
W niniejszej sprawie problem z oceną sytuacji małżonków wynikał z faktu ich odrębnego zamieszkiwania i to w innych województwach. Rzeczywista odległość nie byłą jednak szczególnie duża, wynosiła około 47 km.
Małżonkowie przy tym mieli usprawiedliwione powody aby każde z nich zachowało związek ze swoim domem rodzinnym i taką formę życia rodzinnego przyjęli od początku małżeństwa. Mimo osobnego zamieszkiwania utrzymywali stały,ścisły kontakt ze sobą. Wspólnie wychowywali aż czterech synów. O prowadzeniu wspólnej gospodarki finansowej świadczy też fakt, że prowadzili wspólne konto bankowe w banku (...).Samo odrębne zamieszkiwanie małżonków nie może być więc jedynym elementem oceny pozostawania przez nich we wspólności małżeńskiej, jeśli mimo z odrębnego zamieszkania nie doszło do zerwania wspólności małżeńskiej.
Art.70 ust.3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawiera definicji ustawowej wspólności małżeńskiej a rozbieżności występujące w orzecznictwie usunęła uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 26.10.2006r. w sprawie IIIUZP 3/06. Wskazano tam,że warunkiem przyznania renty rodzinnej jest pozostawanie przez małżonków do dnia śmierci jednego z nich w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej. Alimentacyjna funkcja renty rodzinnej może i powinna być odnoszona do objęcia tego rodzaju ubezpieczeniową ochroną prawną małżonków, którzy do dnia śmierci współmałżonka byli zobowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny, która przez swój związek założyli (art.23 k.r.o.),a zatem faktycznie realizowali wspólne cele małżeństwa.
Ponadto oboje małżonkowie obowiązani sią każdy według swych sił i możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się zaspokojenia potrzeb rodziny(art.27 k.r.o.) Nieistotne lub przemijające zakłócenia dotyczące wspólnego pożycia nie podważają stanu pozostawania w faktycznej wspólności małżeńskiej.
Pozostawanie we wspólności małżeńskiej nie może być postrzegane tylko jako następstwo formalnie zawartego związku małżeńskiego ale również jako wspólność małżeńska wynikająca kreowania wspólnoty w jej rozmaitych wymiarach: duchowym, materialnym,rodzinnym. Art.70 ust.3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS obejmuje więc nie tylko wspólność majątkową małżeńską ale i więź duchową, osobistą, emocjonalną i uczuciową.
Jak zauważył Sąd Najwyższy w wyroku z 12.06.2002r. przepis art. 41 ust.3 ustawy z 14.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia prawa do renty rodzinnej wdowy pozostającej z mężem w chwili jego śmierci we wspólności majątkowej małżeńskiej od spełnienia warunku pozostawania z nim we wspólnym pożyciu. (patrz wyrok Sąd Najwyższy w wyroku z 12.06.2002r. sygn. akt IIUK 443/01)
Wspólnota małżeńska może istnieć nawet przy długotrwałym oddzielnym zamieszkiwaniu małżonków,jeśli stan taki jest wymuszony konkretnymi okolicznościami.
Wobec pozostawania przez małżonków do końca we wspólności małżeńskiej odwołująca się spełnia więc warunki do nabycia renty rodzinnej po mężu od miesiąca złożenia wniosku.
Odwołanie podlegało wiec uwzględnieniu i zgodnie z art. 477¹⁴ § 2 kpc orzeczono jak w wyroku.
Sędzia Ewa Nowakowska