Uzasadnienie
Decyzjami z dnia 12.02.2025r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wstrzymał Z. C. (1) wypłatę części uzupełniającej renty rolniczej od 1.06.2025r., gdyż nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 28 ust.4. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, skoro jest współmałżonką rolnika Z. C. (2), który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha.
Odwołanie od tej decyzji wniosła do Sądu Z. C. (1) domagając się wypłaty renty rolniczej w pełnej wysokości, gdyż nie prowadzi działalności rolniczej z uwagi na stan zdrowia, ziemię posiada tylko jej mąż.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd ustalił co następuje
Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że Z. C. (1) decyzją z dnia 08.09.2023r. uzyskała prawo do renty rolniczej na okres od 24.05.2023r. do 31.08.2025r. w części składkowej oraz na podstawie art. 28 ust.6 pkt.2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w 50% części uzupełniającej. Za okres od maja 2023r. do września 2023r. przysługiwało jej 100% części uzupełniającej. Decyzji tej Z. C. (1) nie skarżyła.
Decyzją z dnia 12.05.2025r. zawieszono jej od 1 czerwca 2023r. wypłatę 100% części uzupełniającej, gdyż upłynął okres dwóch lat pobierania 50% części uzupełniającej.
Poza sporem jest,że odwołująca się nie jest właścicielem gospodarstwa, jest nim jej mąż Z. C. (2). Gospodarstwo ma obszar 10,41 ha fizycznych, (a przeliczeniowych 2,56 ha). Ponadto użytkuje niewielki grunt M. C.. Z tego tytułu Z. C. (2) korzysta z dopłat ze strony Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Z. C. (1) nie uczestniczy w pracy w gospodarstwie męża w żadnym zakresie, tym bardziej,że nie jest tam hodowany inwentarz ani nie są prowadzone uprawy. Poza traktorem nie ma też sprzętów i maszyn rolniczych. Koszona jest jedynie trawa w pobliżu domu. Dla obserwatora zewnętrznego gospodarstwo sprawia wrażenie opuszczonego.
Dowód- zeznania świadka O. X. [ 00:02-00:09] z rozprawy 27.05.2026r., i zeznania odwołującej się z tej rozprawy [00:09-00:18],
Jak podała Z. C. (1) problemy zaczęły się gdy w związku z konfliktem z gminą o ziemię na drogę konieczną mąż odwołującej się zaprzestał płacenia podatków i toczyła się przeciw niemu sprawa karna. Inwentarz i sprzęty nadające się do sprzedaży odwołująca się zbyła gdy jej mąż został aresztowany w 2005r. i pozostałą z dziećmi bez środków do życia. Po powrocie męża na gospodarstwo nic nie było posiane, mąż zaprzestał hodowli i prac na gospodarstwie.
Z. C. (2) w piśmie z 17.11.2025r. podał,że w wyniku okaleczenia zmuszono go do zaprzestania działalności rolniczej w 2022r., a wcześniej ponad 20 lat, „od 21.07.2005r. mordowano jego oraz jego prawa w Sądzie Okręgowym w Kaliszu” i jest teraz wykluczony społecznie oraz zdany na zależność osoby upośledzonej umysłowo (żony)
Dowód- zeznania odwołującej się z rozprawy w dniu 27.05.2026r. [00:09-00:18], pismo Z. C. (2) z 17.11.2025r. k 42)
Z urzędu wiadome jest Sądowi,ze Z. C. (2) w 2005r. podczas rozprawy odwoławczej w sprawie karnej odbywanej w Sądzie Okręgowym w Kaliszu wyskoczył przez okno z wysokości drugiego piętra i doznał poważnych obrażeń ciała. Stan zdrowia Z. C. (2) nie był przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu, ale jest znany organowi rentowemu, który dysponuje pełną informacją o historii i zdrowiu męża odwołującej się,co z kolei jest sądowi wiadome, gdyż w tutejszy sądzie toczyła się sprawa z jego odwołania o wysokość renty.
Z. C. (1) cierpi na chorobę psychiczną i w związku z tym uznana została za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.
Jak wynika z dołączonych przez organ rentowy kolejnych plików akt z tych samych przyczyn dotyczących stanu psychicznego odwołująca się uzyskała też prawo do renty inwalidzkiej rolniczej na kolejny okres od 1.09.2025r. do 31.08.2027r. We wniosku podała że nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej,ale również podała,że była domownikiem w gospodarstwie rolnym i że jest jego współwłaścicielką.
Sąd zważył co następuje
Zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U.2024. poz. 1631) emerytura rolnicza składa się z części składkowej i uzupełniającej.
Stosownie do treści art.28. ust.3 cyt ustawy wypłata części uzupełniającej tych świadczeń ulega zwieszeniu w całości, jeżeli emeryt lub rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.
Zgodnie z ust 4 tego przepisu uznaje się,że świadczeniobiorca zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem ani współwłaścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego.
Zgodnie z wykładnią, w art. 28 ust. 4 u.s.r. ustawodawca wprowadził domniemanie, że uprawniony do świadczeń nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli on lub jego małżonek są właścicielami gospodarstwa rolnego lub prowadzą dział specjalny produkcji rolnej. Domniemanie to kreuje fikcję prawną wynikającą z faktu władztwa nad gospodarstwem rolnym, ale - jak każde domniemanie - może być obalone.
Z. C. (1) zakwestionowała fakt prowadzenia działalności rolniczej, a tym samym podjęła się obalenia domniemania z art. 28 ust. 4 u.s.r.
Przepis art. 28 ust. 1 u.s.r. uznaje dopuszczalność zawieszenia wypłaty świadczenia jedynie w sytuacji prowadzenia przez rencistę działalności rolniczej. Działalność rolnicza jest pojęciem prawnym, zdefiniowanym w art. 6 pkt 3 u.s.r. i oznacza działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej. Nadzór właścicielski nad gospodarstwem rolnym nie może więc być utożsamiany z działalnością rolniczą. W orzecznictwie sądowym ukształtowana jest już linia stwierdzająca,że o dopuszczalności zawieszenia wypłaty świadczenia decyduje jedynie przesłanka faktycznego prowadzenia działalności rolniczej, nie samo posiadanie gospodarstwa rolnego.
Przepis art. 28 ust. 4 nie stanowi samoistnej przesłanki dopuszczającej zawieszenie wypłaty świadczenia, a powinien być odczytany, jako domniemanie prawne ukonstytuowane na użytek zastosowania ogólnej zasady wynikającej z art. 28 ust. 1 ustawy u.s.r. Taki pogląd potwierdzony został również przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 25.06.2015r. w sprawie IIIAUa 915/14 i Sąd orzekający podziela go.
Obalenie domniemania prawnego wymaga przedłożenia dowodu.
W niniejszej sprawie jako dowód potwierdzający faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej przez odwołującą się mimo zachowania przez jej męża własności gruntów o powierzchni powyżej 1 ha służą zeznania świadka O. X., będącego najbliższym sąsiadem gospodarstwa oraz zeznania samej odwołującej się. Wynika z nich,że odwołująca się od lat nie pracuje w gospodarstwie męża. Co więcej okoliczności wskazują,że gospodarstwo wcale nie jest prowadzone w aktywny sposób. Nie ma na nim żadnego inwentarza, nic nie wskazuje na prowadzenie upraw. Samo pobieranie dopłat unijnych nie stwarza domniemania prowadzenia gospodarstwa rolnego.
(patrz Wyrok Sądu Najwyższego z 26.11.2013r. IIUK 170/12)
Stan psychiczny odwołującej dodatkowo potwierdza,że w jej stanie zdrowia nie jest ona zdolna do pracy w gospodarstwie rolnym Co więcej w jej stanie jest prawdopodobne,że może nawet mieć problem z rozumieniem rzeczywistości.
Na tym tle nie przekonuje Sądu argument organu rentowego,że odwołująca się nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym skoro we wniosku o rentę na dalszy okres sama tak podała. Wniosek ten nie odpowiada rzeczywistości także i tego powodu,że Z. C. (1) zaznaczyła,iż jest współwłaścicielką gospodarstwa, co jest oczywistą nieprawdą, skoro gospodarstwie jej mąż nabył od rodziców jeszcze przed ślubem i nigdy nie rozszerzył własności.
W omówionych okolicznościach sprawy w ocenie Sądu istnieją zatem podstawy do podjęcia wypłaty części uzupełniającej renty rolniczej odwołującej się od miesiąca wstrzymania wypłaty części uzupełniającej,to jest od 1.06.2025r.
Zaskarżona decyzja z 12.05.2025r. podlegała więc zmianie i zgodnie z art. 477 ¹⁴ § 2 kpc orzeczono jak w pkt 1 wyroku.
O kosztach udzielonej odwołującemu się z urzędu pomocy prawnej w pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 15 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.05.2024r. ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Zgodnie z wyżej powołanym rozporządzeniem stawka minimalna adwokata w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego wynosi 360 zł. Z uwagi na zwiększony nakład czasu pełnomocnika związany z ilością odbytych rozpraw i aktywnością w zakresie przedstawiania dowodów Sąd przyznał to wynagrodzenie w wysokości podwójnej stawki minimalnej.
Sędzia Ewa Nowakowska