Uzasadnienie
Decyzją z 10 kwietnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V.. odmówił C. M. prawa do świadczenia przedemerytalnego wskazując na brak wymaganego do 31 grudnia 2022 r. okresu ubezpieczenia w rozmiarze 40 lat. W ocenie organu rentowego powyższy okres był wymagany z uwagi na przyczynę rozwiązania z wnioskodawcą stosunku pracy. Jednocześnie organ rentowy wskazał na brak możliwości uzupełnienia brakującego okresu o okres pracy odwołującego w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16-go roku życia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył C. M. wnosząc o zmianę przedmiotowej decyzji ZUS poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia przedemerytalnego powołując się rozwiązanie stosunku pracy z powodu likwidacji pracodawcy przy jednoczesnym zaliczeniu pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od ukończenia 16-go roku życia do 31 grudnia 1982 r..
W odpowiedzi na odwołanie (...) Odział w V.. wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji
Sąd ustalił następujący stan faktyczny
Odwołujący C. M. urodził się (...) Po ukończeniu szkoły podstawowej, odwołujący podjął naukę w szkole rolniczej w odległym o kilkanaście kilometrów od miejsca zamieszkania F..
/ bezsporne /
Naukę w szkole zawodowej odwołujący ukończył w czerwcu (...) r. dowód: świadectwo ukończenia szkoły rolniczej w aktach ZUS.
Odwołujący od urodzenia aż do lutego 1996 r. zamieszkiwał z rodzicami w należącym do nich gospodarstwie rolnym. Powyższe gospodarstwo liczące 4,5 ha powierzchni położone było na terenie miejscowości U..
dowód: zaświadczenie urzędu gminy, zeznania odwołującej, zeznania świadków: T. M., L. D., R. R..
W okresie zamieszkiwania w tym w gospodarstwie rolnym, odwołujący stale pracował w gospodarstwie. Odwołujący wykonywał wszystkie prace w zagrodzie i w polu wynikające z typowego dla rolnictwa harmonogramu prac. Mieściły się w tym codzienne prace przy karmieniu zwierząt w gospodarstwie, wiosenne i jesienne prace polowe, sianokosy, żniwa, wykopki, pielęgnacja roślin, prace przy utrzymaniu inwentarza żywego. W gospodarstwie były: koń, 2- 3 krowy, trzoda chlewna, drób. W ten sposób odwołujący pracował co najmniej od 1981 r. tj. od śmierci ojca każdego dnia roboczego a przy codziennym przygotowywaniu karmy dla zwierząt i ich karmieniu – także w niedziele i święta.
dowód: zeznania świadków j.w., zeznania odwołującego,
W okresie od 1 marca 1984 r. do 30 września 1990 r. odwołujący był zatrudniony w Gminnej Spółdzielni (...) w L.. Następnie, w okresie od 1 października 1990 r. do 31 marca 2023 r. odwołujący pozostawał w stosunku pracy w wymiarze pełnego etatu w firmie (...) w L.. W wydanym odwołującemu świadectwie pracy jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy wskazano likwidację działalności przedsiębiorstwa zajmującej się robotami związanym z budową rurociągów przemysłowych i sieci rozdzielczych, wszystkich pozostałych robót budowlanych oraz świadczenia usług związanych z transportem i najmem sprzętu budowlanego.
dowód: świadectwa pracy w aktach ZUS
Odwołujący był jednym z kilku pracowników firmy działającej od kilkunastu lat na rynku usług związanych z realizacją robót instalacji przesyłowych i sieci rozdzielczych. Około 2003 roku zakres działalności firmy został poszerzony o pion projektowy. Poszerzenie zakresu działalności firmy związane było z uzyskaniem przez syna właściciela firmy – M. M. uprawnień architektonicznych. Działalność tę realizowano we B. – miejscu zamieszkania M. M.. Po poszerzeniu działalności firmy o pion projektowy doszło do zatrudnienia kilku pracowników w działającej w ramach firmy pracowni projektowej. Pozostali pracownicy w liczbie około 20-u zatrudnionych było w pionie wykonawstwa instalacyjnego.
27 lutego 2019 r. zmarł właściciel firmy – E. M.. Zarząd sukcesyjny firmy przejął syn właściciela – M. M.. W 2019 roku i w 2020 roku realizowane było wykonawstwo instalacyjne dwóch zawartych wcześniej kontraktów. W 2020 roku do zrealizowania doszły jeszcze 4 kontrakty. Ostatni przetarg firma wygrała w lutym 2022 roku. W marcu 2023 r. z zakończeniem ostatniego kontraktu, pion wykonawczy zamknął działalność. M. M. już w grudniu 2022 r. podjął decyzję, że firma nie będzie przystępowała już do kolejnych przetargów. To z kolei spowodowało, że w grudniu 2022 r. wszyscy pracownicy pionu wykonawczego z 3 miesięcznym okresem wypowiedzenia otrzymali wypowiedzenia umów o pracę za skutkiem na koniec marca 2023 r. W tej grupie osób znalazł się odwołujący. Od kwietnia 2023 r. w pionie wykonawczym nie było już żadnego pracownika. Firma od tego czasu nie przyjmowała i nie realizowała żadnych zleceń instalacyjnych. Jedynymi osobami zatrudnionymi w firmie był M. M. i kilku architektów wykonujących zlecenia projektowe w pracowni na terenie B..
Formalne zamknięcie firmy nastąpiło w lutym 2024 r. Osoby wykonujące prace projektowe w pracowni zostały zatrudnione w firmie zarejestrowanej na M. M..
dowód: zeznania świadka M. M. Po rozwiązaniu w marcu 2023 r. stosunku pracy odwołujący był zarejestrowany w urzędzie pracy od 3 lipca 2023 r. Odwołujący pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od 3 lipca 2023 r. do 1 lipca 2024 r. W okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych odwołujący nie odmówił podjęcia zatrudnienia.
/ bezsporne /
Sąd zważył, co następuje
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 6 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy z powodu likwidacji pracodawcy u którego była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 34 lata dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn.
Odwołujący spełnił wskazaną wyżej przesłankę co do wymaganego stażu u likwidowanego pracodawcy, gdyż był zatrudniony w firmie (...) (...) w L. przez okres dłuższy niż 6 miesięcy.
Stosunek pracy został z nim rozwiązany z przyczyn dotyczących zakładu pracy w związku z likwidacją firmy. Pracodawca bowiem doprowadził do zwolnienia wszystkich zatrudnionych pracowników, wykonujących pracę przy robotach instalacyjnych. Nastąpiło to w związku z brakiem przyjmowania przez firmę do wykonywania nowych prac. Nie ulega zatem najmniejszej wątpliwości, iż rozwiązanie stosunku pracy z odwołującym nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pracodawcy w związku z likwidacją firmy. Oceny tej nie zmienia pozostawienie przez sukcesora w zatrudnieniu kilku osób zajmujących się ubocznie podejmowanymi zleceniami stanowiącymi marginalny zakres usług firmy.
W ocenie Sądu proces likwidacji pracodawcy rozpoczął się już ze śmiercią E. M. i odbywał się etapowo. Najpierw nastąpiło zwolnienie wszystkich pracowników zajmujących się wykonawstwem po czym nastąpiła sprzedaż sprzętu. W ten sposób zakończył się pierwszy etap likwidacji firmy. 28 kwietnia 2023 r. skierowany został wniosek o skreślenie z CEIDG kodów dotyczących zlikwidowanej części. Po sprzedaży sprzętu sukcesor - M. M. zwolnił pozostałych pracowników – z pionu projektowego i od 1 lutego 2024 r. zatrudnił ich w ramach własnej działalności. Wówczas dopiero doszło do zakończenia drugiego etapu procesu likwidacji.
Likwidacja z natury jest procesem trwającym dłuższy czas. Nie można więc ograniczać się – tak jak ZUS to widzi – do przyjęcia, że do rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy z powodu likwidacji pracodawcy dochodzi tylko w momencie wykreślenia podmiotu z ewidencji.
A zatem w przypadku odwołującego, wymaganym stażem ubezpieczeniowym przy ubieganiu się o prawo do świadczenia przedemerytalnego jest okres 39 lat. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bezsporny staż ubezpieczeniowy odwołującego na dzień 31 grudnia 2022 r. Wynosi on 38 lat 9 miesięcy i 15 dni. Taki staż wynika z sumowania bezspornych okresów zatrudnienia przypadających od 1.03.1984 r. do 30.09.1990 r. i od 16.10.1990 r. do 31.03.2023 r.
Wyżej wskazany okres 38 lat 9 miesięcy i 15 dni ulega wydłużeniu w zakresie niezbędnym do przyznania świadczenia o okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 – go roku życia.
Zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się m.in. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przypadające przed 1.01.1983 r. jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Utrwalone jest w orzecznictwie i literaturze, że w zakresie powyższego unormowania mieści się praca domownika mieszkającego wspólnie z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne. W ten sposób realizowany stały i pełny związek takiej osoby z gospodarstwem rolnym.
Za okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przypadające przed 1.01.1983 r. uważa się bowiem okresy pracy wykonywanej na takich warunkach, jakie po tym dniu dawały podstawę do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników.- (patrz wyrok SN z 3. 07. 2001r. II UKN 466/00 OSNP 2003 /7/186)
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. nr 24 poz.133 ze zm.) jako domownika (osobę co do której od 1.10.1983 r. istniał obowiązek ubezpieczenia rolniczego) w art.2 ust 2 definiowała członka rodziny rolnika i inną osobę pracującą w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyła 16 lat, nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi jej główne źródło utrzymania. W orzecznictwie utrwalony jest też pogląd, że praca w gospodarstwie rolnym domownika musi mieć charakter stały i wymiar czasu odpowiadający co najmniej ½ etatu pracowniczego. (tj. co najmniej 4 godziny dziennie). Ocena konieczności stałej pomocy w gospodarstwie rolnym wymaga przy tym rozważenia wszystkich okoliczności związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa w tym także jego powierzchni i struktury rolnej co podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11.09.1998r. (IIIUKN 204/98 OSNAPIUS 1999/18/592).
W aktualnym orzecznictwie Sądów przyjmuje się, że przy ocenie podstaw do zaliczenia pracy domownika, akcent położony jest na stałość wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym – co nie musi jeszcze oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, gotowość (dyspozycyjność) do podjęcia pracy rolniczej z czym wiąże się wymóg zamieszkiwania osoby bliskiej rolnikowi co najmniej w pobliżu gospodarstwa rolnego. Tym kryteriom zazwyczaj nie odpowiada praca domownika – dziecka rolnika, które uczy się w szkole położonej w innej miejscowości niż miejsce gospodarstwa rolnego i tam korzysta z zakwaterowania w internacie szkoły. Osoby te nie wykonują bowiem stałej pracy w wymaganym dziennym wymiarze czasu gdyż ich głównym zajęciem jest nauka w szkole i przez czas zajęć oraz po ich zakończeniu nie wracają do domu rodzinnego.
Podnosi się też w orzecznictwie, że doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego.
Fakt równolegle odbywanej nauki w szkole ponadpodstawowej nie sprzeciwia się natomiast zaliczeniu takiej pracy w gospodarstwie, jeśli okoliczności faktyczne wskazują na potrzebę pomocy domownika w gospodarstwie i na realną możliwość pogodzenie pracy w gospodarstwie z nauką, gdyż w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego dopuszczalne jest zaliczanie okresów pracy uczniów w czasie wakacji szkolnych. (patrz wyrok z 19.12.2000r. IIUKZ 155/00 OSNP2002/16/394) Jest to pogląd ukształtowany w orzecznictwie – patrz wyroki Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 12.09.2013r. w sprawie IIIAUa696/12 i Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 07.02.2014r. w sprawie IIIAUa 1059/12).
Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, bo zwyczajowo dzieci rolników nie tylko wakacje spędzały na pracy w rodzinnych gospodarstwach ale także czas codziennie po powrocie ze szkoły.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę obszar gospodarstwa i sytuację rodzinną odwołującego – który 16 lat ukończył 21 lutego 1982 r. – istnieją podstawy do uznania, że co najmniej od ukończenia w 1982 r. 16-go roku życia jego praca w gospodarstwie rolnym była stałą i codzienną pracą w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy obowiązującego pracowników. Można wiec przyjąć, że zaliczeniu podlega dodatkowo okres do 31 grudnia 1982 r. tj. 11 miesięcy. Odwołujący w tym czasie będąc uczniem szkoły rolniczej łączył naukę w szkole – do której codziennie dojeżdżał – z pracą w gospodarstwie rolnym. Czas dojazdu do szkoły odległej od gospodarstwa o kilkanaście kilometrów oraz czas zajęć szkolnych pozwalał na wykonywanie codziennych prac rolniczych w godzinach od 15-ej do godzin wieczornych.
Biorąc pod uwagę na czas na przygotowanie karmy dla zwierząt, jej podanie w porze okołowieczornej, prace porządkowe w obejściu zwierząt (usunięcie obornika, wyłożenie słomy), oraz czas potrzebny na wydojenie krów – odwołujący pracę rolniczą w obszarze zagrody po powrocie ze szkoły wykonywał codziennie w wymiarze nie mniejszym niż 4 godziny. Do tego dochodzi praca polowa związana z wiosennym przygotowaniem gruntu pod uprawy, następnie obsianie gruntu ziarnem, posadzenie okopowych, prace przy odchwaszczeniu, koszenie łąki, prace w żniwach przy zbiorze zboża, jesienne prace przy zbiorze okopowych oraz przygotowanie gruntu pod zasiewy zbóż ozimych i przygotowanie gruntu do zimy. Całokształt prac według podanego wyżej harmonogramu i czasu na ich wykonywanie pozwala na przyjęcie, że do marca 1982 r. odwołujący codziennie w wymiarze nie mniejszym niż 4 godziny wykonywał prace rolnicze.
Taki zakres prac w rolnictwie pozwala na uzupełnienie uwzględnionego dotąd okresu 38 lat 9 miesięcy i 15 dni do wymaganych 39 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 w/w ustawy świadczenie przedemerytalne przysługuje po upływie co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia, jeżeli osoba ta spełnia łącznie następujące warunki:
- - nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna;
- - w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych;
- - złoży wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 6-miesięczny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.
Jak wynika z poczynionych na wstępie ustaleń, odwołujący w momencie złożenia wniosku był zarejestrowany jako bezrobotny, pobierał zasiłek przez okres ponad 6 miesięcy, nie domówił podjęcia zatrudnienia i złożył wniosek w zakreślonym przez przepis art. 5 ust. 3 ustawy oświadczeniach przedemerytalnych.
Zaskarżona decyzja podlegała zmianie jak w sentencji wyroku.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych prawo do świadczenia przedemerytalnego ustala się na wniosek osoby zainteresowanej, od następnego dnia po dniu złożenia wniosku wraz z dokumentami, o których mowa w art. 7 ust. 3. Odwołujący złożył wniosek wraz z kompletem dokumentów, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy w dniu 5.01.2024 r., dlatego też Sąd przyznał świadczenie przedemerytalne od dnia 6.01. 2024 r.
O kosztach procesu sąd orzekł w oparciu o art. 98 k.p.c. i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Romuald Kompanowski