Uzasadnienie
Pismem z dnie 31.03.2026r. V. M. (działająca jako przedstawiciel ustawowy małoletnich R. M. i E. M., w imieniu których w dniu 25.03.2025r. wystąpiła o rentę rodzinną po ich zmarłym ojcu) wniosła skargę w związku z niewydaniem decyzji w terminie 2 miesięcy licząc od wniosku.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. wniósł o oddalenie skargi, gdyż trwa postępowanie wyjaśniające okres ubezpieczenia zmarłego w Holandii i w Niemczech jako,że okres jego ubezpieczenia w Polsce jest niewystarczający do przyznania świadczenia, a instytucje ubezpieczeniowe z Niemiec i Holandii do tej pory nie dokonały potwierdzenia okresów ubezpieczenia mimo ponagleń ze strony polskiej.
Sąd ustalił i zważył co następuje
W myśl art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm.) odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie.
Zgodnie z treścią art. 477¹⁴ § 3 k.p.c., jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy lub niewydaniem orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ lub zespół do wydania decyzji lub orzeczenia w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jest to tzw. skarga na milczenie, bezczynność organu rentowego.
Odwołująca się sprecyzowała,że bezczynność organu dotyczy jej wniosku z 28.10.2021r.
Historycznie sytuacja przedstawia się następująco:
- V. M. działając w imieniu małoletnich dzieci R. i E. w dniu 25.03.2025r. wniosła o rentę rodzinną po ich ojcu, który zmarł w dniu 07.03.2025r. Do wniosku przedłożyła dowody dotyczące jego aktywności zawodowej w Polsce, a ponadto powołała się na pracę na terenie Holandii w okresie od 05.01.2008r. do 21.07.2013r. Dołączyła na tę okoliczność trzy świadectwa z (...) C. P..V. w S. z 15.06.2013r.obejmijące okresy zawarte we wskazanym przedziale czasowym, a mianowicie: od 05.01.2008r. do 19.08.2009r., od 26.04.2010r. do 28.11.2011r. i od 27.02.2012r. do 21.07.2013r. Przedłożyła też certyfikat z 28.03.2009r. wydany przez ten sam podmiot dotyczący okresu wskazanego w pierwszym z w/w/ świadectw,ale obejmujące nieco inne okresy zatrudnienia (od 07.01.2008r do 27.03.2008r., od 05.08.2008r. do 11.12.2008r. i od 06.01.2009r. do 27.034.2009r.)
Organ rentowy zwrócił się do instytucji ubezpieczeniowej w Holandii o potwierdzenie ubezpieczenia, o czym powiadomił V. M. pismem z dnia 13.05.2025r.
Pismem z dnia 27.05.2025r. V. M. przedłożyła dokumentację medyczną zmarłego wskazując,ze od kilku lat chorował na chorobę alkoholową. Zwróciła się jednocześnie o wydanie jak najszybciej decyzji odmownej jeśli nie są spełnione warunki do renty rodzinnej, by umożliwić jej złożenie wniosku o rentę w drodze wyjątku.
Orzeczeniem z dnia 06.08.2025r. Lekarz Orzecznik ZUS stwierdził w oparciu o analizie dostarczonej dokumentacji medycznej,że całkowita niezdolność do pracy u N. M. istniała od 25.01.2025r.
Wobec sprzeciwu odwołującej się orzeczenie wydała też Komisja Lekarska ZUS w dniu 06.10.2025r. wskazując tę samą datę początkową całkowitej niezdolności do pracy. Nie wypowiedziano się o dacie powstania częściowej niezdolności do pracy, mimo,że dysponowano kartami leczenia szpitalnego z lat 2000r., 2001, 2003, 2005 i 2023 oraz 2025.
Po wydaniu orzeczenia przez komisję lekarską pismem z dnia 17.10.2025r. organ rentowy poinformował V. M. iż okres ubezpieczenia zmarłego w Polsce jest niewystarczający do przyznania świadczenia dlatego czeka na potwierdzenie okresów ubezpieczenia w Holandii i w związku z tym termin na wydanie decyzji ulega przesunięciu.
Następnie pismem z dnia 24.10.2025r. V. M. poinformowała ZUS o okresach pracy męża w Niemczech i dołączyła pismo kierowane do N. T., a dotyczące N. M., w którym wymienione są kwoty zarobku w sześciu okresach (około jedno - dwumiesięcznych) na przestrzeni od 09.11.2009r. do 16.05.2023r. (łącznie około 7 miesięcy).
Organ rentowy pismem z dnia 05.11.2025r. poinformował V. M. i tym,że wystąpił obecnie do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej o przesłanie potwierdzenia okresów ubezpieczenia zmarłego na terenie Niemiec oraz o rozpatrzenie uprawnień do renty rodzinnej z niemieckiego systemu ubezpieczeń społecznych.
Pismem z dnia 25.11.2025r. poinformowano ją,że wystąpiono o potwierdzenie ubezpieczenia N. M. do Holandii jak i do Niemiec, ale postanowienia rozporządzeń unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie zawierają regulacji określających terminy załatwienia spraw przez instytucje ubezpieczeniowe państw członkowskich i ZUS nie posiada możliwości oddziaływania na zagraniczne instytucje w tym zakresie.
Po wniesieniu skargi na niewydanie decyzji przez ZUS Oddział w F. podał, że w dniu 20.05.2026r. zostały wysłane ponaglenia do obu tych instytucji. Zdaniem ZUS nie można wydać decyzji do momentu zakończenia postepowania wyjaśniającego co do pracy za granicą., bo okresy te mogły mieć wpływ na ustalenie prawa do świadczenia.
Jak wyjaśniono zmarły nie spełniałby warunków do renty z niezdolności do pracy na podstawie polskich okresów ubezpieczenia, gdyż co prawda był całkowicie niezdolny do pracy od 21.01.2025r. i posiadał 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy, ale jego ostatni okres ubezpieczenia skończył się 25.03.2021r., więc niezdolność powstała po upływie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Nie ma też co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych, co pozwalałoby na ominiecie wymogu zachowania związku czasowego niezdolności z ubezpieczeniem społecznym.
W ocenie Sądu aczkolwiek potwierdzenie okresów ubezpieczenia w Niemczech i w Holandii leży w interesie odwołującej się, to jednak należy zawrócić uwagę, że nawet po potwierdzeniu wskazanych okresów nie spowoduje spełnienia warunku 25 lat okresów składkowych. Okresy składkowe i nieskładkowe wykazane co do N. M. w Polsce wynoszą zaledwie 13 lat i 10 miesięcy i 3 dni. Do 25 lat brakuje więc ponad 11 lat, a okresy pracy w Holandii obejmują jedynie około 5 lat 6 miesięcy (według świadectw pracy) i w Niemczech około 7 miesięcy. Wątpliwe jest zatem by tą drogą można uzyskać spełnienie warunków do renty rodzinnej.
Wydanie decyzji przez ZUS już na tym etapie jest możliwe i wręcz niezbędne. Decyzja nawet odmowna otworzy drogę do starań o rentę rodzinną poprzez wykazanie daty początkowej powstania częściowej niezdolności do pracy w ciągu 18 miesięcy od ostania ubezpieczenie w Polsce czyli od 25.03.2021r. – czym ZUS się nie zajął mimo sugestii dotyczącej wcześniejszego stanu zdrowia zmarłego z uwagi na chorobę alkoholową. Orzecznicy odnieśli się tylko do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy. Gdyby jednak postępowanie dowodowe nie pozwoliło na ustalenie,że ojciec małoletnich spełniał warunki do świadczenia rentowego, to w razie prawomocnego zakończenia postępowania możliwe będzie wystąpienie o rentę rodzinną w drodze wyjątku, o czym odwołująca się wspominała już w piśmie z maja 2025r. Postępowanie organu rentowego polegające na zaniechaniu wydania decyzji w ustawowym terminie skutkuje więc stosownie do treści art.477¹⁴ par.3 k.p.c. orzeczeniem w pkt. 1 wyroku.
Orzeczenie w pkt.2 wyroku wynika z faktu,że Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia,że niewydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa,zważywszy na procedurę uzyskiwania potwierdzenia ubezpieczenia od zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych, tym bardziej,że dotyczyło to działań w dwóch krajach, a potrzeba zwrócenia się do drugiego z nich pojawiła się dużo później.
Niniejsza sprawa jest jednak sygnałem potrzeby podjęcia działań przez organ nadrzędny co do uregulowania jakiejś formy dyscyplinowania zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych w zakresie czasu udzielenia odpowiedzi w kwestii potwierdzenia okresów ubezpieczenia (co najmniej w krajach unijnych).
Sędzia Ewa Nowakowska