Uzasadnienie
Decyzją z 12 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w D.. stwierdził, że W. J. pobrała nienależne rodzicielskie świadczenie uzupełniające za okresy: 1.10.2022 – 30.06.2023, 1.10.2023 – 30.06.2024 w łącznej kwocie 12 164,02 zł oraz zobowiązał W. J. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wymienionej wyżej kwocie oraz zapłaty odsetek w kwocie 1 400,19 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W. J. wnosząc o jej uchylenie. Jako alternatywny wniosek na wypadek nieuwzględnienia odwołania skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w przedmiocie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania
Sąd ustalił, co następuje
Odwołująca W. J. urodzona (...), od 30 maja 2019 r. pobierała emeryturę w kwocie brutto 623,87 zł oraz okresową emeryturę kapitałową w kwocie brutto 35,97 zł. Przyznanych świadczeń ZUS nie podwyższył do kwoty minimalnej wysokości emerytury albowiem uprawniona nie posiadała co najmniej 20 letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Ponadto od 1 czerwca 2019 r. odwołującej zostało przyznane rodzicielskie świadczenie uzupełniające w kwocie 440,16 zł miesięcznie. W decyzji ustalającej prawo do świadczenia zawarta była informacja o braku prawa do świadczenia w przypadku osiągania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania oraz konieczności informowania ZUS o osiąganiu takiego dochodu.
Decyzją z 19 czerwca 2024 r. organ rentowy ponownie obliczył odwołującej wysokość emerytury – wobec ustania prawa do okresowej emerytury kapitałowej – ustalając wysokość świadczenia emerytalnego od 30 maja 2024 r. na kwotę 1 299,27 zł oraz wysokość rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na kwotę 481,69 zł.
Odwołująca w okresie od października 2022 r. do czerwca 2023 r. oraz w okresie od października 2023 r. do czerwca 2024 r. wykonywała w ramach umowy zlecenia pracę na rzecz Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. uzyskując comiesięczny dochód netto w kwotach odpowiednio: 1 106,54 zł w okresie październik – grudzień 2022 r., 1 281,28 zł w okresie styczeń – czerwiec 2023 r., 1 650,31 zł w okresie październik – grudzień 2023 r., 1 946,11 zł w okresie styczeń – czerwiec 2024 r. O powyższym odwołująca nie informowała oddzielnie organu rentowego.
/ bezsporne – okoliczności przyznane przez odwołująca, pismo płatnika w aktach ZUS /
Sąd zważył, co następuje
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu. Przepis art. 8 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy określa co należy rozumieć jako nienależnie pobrane świadczenie. W myśl przywołanego wyżej uregulowania są to następujące świadczenia:
- 1) wypłacone mimo ustania okoliczności będących podstawą przyznania świadczenia, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;
- 2) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
- 3) przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność, albo przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania, i osobie odmówiono prawa do świadczenia;
- 4) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej prawo do świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu rentowego.
Dla oceny zasadności zaskarżonej decyzji konieczną w pierwszej kolejności jest ocena czy ustały okoliczności będące podstawą przyznania odwołującej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Odwołać się zatem należało do przepisów regulujących przyznawanie takich świadczeń. Zgodnie z art. 1 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy, celem świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci. Istotnym dla oceny uprawnień do świadczenia jest również art. 3 ustawy a z uwagi na realia sprawy – ustęp 3 przywołanej jednostki redakcyjnej ustawy. W myśl zawartego tam uregulowania, świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. Ustawa nie określa jaki jest zakres pojęcia „dochód zapewniający niezbędne środki utrzymania”.
Co prawda w ustawie – art. 7 ust. 1 i 2 – zawarte są zasady według których ustalana jest wysokość świadczenia – wysokość świadczenia nie może być wyższa od najniższej emerytury (ust. 1) a w przypadku pobierania emerytury, w wysokości niższej od najniższej emerytury, świadczenie stanowi dopełnienie jej wysokości do wysokości najniższej emerytury (ust. 2) – to jednak tak ustalona kwota rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie może stanowić kryterium wyróżniającym uzyskiwany dochód jako przekraczający wskazany wyżej parametr. W tym miejscu przypomnieć należy ustaloną kwotę minimalnej emerytury obowiązującą w okresie objętym decyzją. I tak od marca 2022 r. – kwota minimalnej emerytury wynosiła 1 338,44 zł, od marca 2023 r. – 1 588,44 zł, od marca 2024 r. – 1 780,96 zł. Uzyskiwany przez odwołującą miesięczny dochód z tytułu umowy zlecenia, jedynie w okresie październik – grudzień 2023 r. i styczeń – czerwiec 2024 r. przekroczył kwotę minimalnej emerytury i to w przypadku pierwszego z wyżej podanych okresów o kwotę 61,87 zł, w okresie styczeń – luty 2024 r. o kwotę 357,67 zł oraz w okresie marzec – czerwiec 2024 r. o kwotę 165,15 zł. Brak przekroczenia kwoty minimalnej emerytury w okresie październik 2022 – czerwiec 2023 oraz podane wyżej kwoty przekroczenia minimalnej emerytury w pozostałym objętym zaskarżoną decyzją okresie nie wskazują na ustanie przesłanki w postaci braku dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania.
Sam sposób ujęcia przez ustawodawcę kryteriów prowadzących na ustalenia prawa do omawianego świadczenia uzasadnia uznanie, że przepisy ustawy dopuszczają możliwość posiadania przez wnioskodawcę źródła dochodu. Brak jest bowiem w ustawie wskazania na działalność zarobkową jako ujemną przesłankę materialnoprawną. Jedyny wskazany w ustawie warunek aby taka działalność nie prowadziła do pozyskiwania kwot pozwalających na zakup dóbr wykraczających poza minimalny obiektywnie standard koszyka podstawowych dóbr składających się na codzienne utrzymanie siebie i pozostałych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wielkość wykazanych wyżej przekroczeń nie uzasadnia powstania zmiany wykraczającej w istotnym stopniu poza zakres ujętego w ustawie dostępu do niezbędnych środków utrzymania.
Powyższe argumenty prowadzą do uznania, że uzyskiwanie przez odwołującą wykazywanego w postępowaniu poprzedzającym zaskarżoną decyzję dochodu nie stanowiło o pozbawieniu odwołującej prawa do badanego świadczenia. A zatem odmiennie niż ujął to organ rentowy wskazać należało, że w okresie objętym decyzją prawo do świadczenia odwołująca zachowała. Nie istniały tym samym warunki do uznania, że odwołująca pobrała nienależnie świadczenie.
Odwołanie zatem jako zasadne prowadziło do zmiany decyzji jak w sentencji wyroku.
Sędzia Romuald Kompanowski