Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 20 maja 2026 r., sygn. akt II SPP/Wa 360/25, odrzucił zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 20 marca 2026 r., które utrzymało w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2026 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 194 § 1 P.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie określone w pkt 1-10 tego przepisu. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w ww. katalogu. W obowiązującym stanie prawnym, na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego zażalenie nie przysługuje. Wniesienie takiego zażalenia jest niedopuszczalne, co w konsekwencji skutkuje jego odrzuceniem.
Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 194 § 1 pkt 8 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że postanowienie w przedmiocie odrzucenia zażalenia nie podlega zaskarżeniu, podczas gdy przepis ten wprost wymienia "odrzucenie zażalenia" jako przedmiot postanowienia, od którego przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego;
- 2. art. 260 § 2 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sąd rozpoznający sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego orzeka jako sąd II instancji, a wydane przez niego postanowienie nie podlega zaskarżeniu. Tymczasem przepis ten stanowi, że sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, co nie wyłącza zaskarżalności takiego orzeczenia, jeśli spełnia ono przesłanki z art. 194 § 1 P.p.s.a.;
- 3. art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. poprzez odrzucenie zażalenia jako niedopuszczalnego, podczas gdy w sprawie niniejszej zażalenie było w pełni dopuszczalne, gdyż kwestionowało postanowienie WSA wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, które - jako postanowienie w przedmiocie odrzucenia zażalenia - podlega zaskarżeniu na podstawie art. 194 § 1 pkt 8 P.p.s.a.
- 4. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez pozbawienie skarżącej prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego i zamknięcie drogi do kontroli instancyjnej rażąco błędnego orzeczenia, które zapadło z obrazą przepisów proceduralnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie uznał, że zażalenie skarżącej na postanowienie tego Sądu z dnia 20 marca 2026 r. było niedopuszczalne.
Podkreślić należy, że nie wszystkie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego podlegają zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez złożenie środka odwoławczego (skargi kasacyjnej lub zażalenia). Zgodnie z art. 194 § 1 P.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 P.p.s.a. Zażalenie przysługuje zatem wyłącznie wtedy, gdy przewiduje to przepis ustawy.
Żaden przepis prawa nie przewiduje jednak możliwości złożenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 260 P.p.s.a., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Z art. 260 § 1 P.p.s.a. wynika, że rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy wojewódzki sąd administracyjny wydaje postanowienie, w którym zmienia albo utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W art. 260 § 2 zdanie drugie P.p.s.a. ustawodawca określił, że w takim postępowaniu wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sformułowanie, że sąd orzeka jako "sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" oznacza, że po pierwsze, postępowanie w tej sprawie jest dwuinstancyjne, a po drugie, na postanowienia wydane w takiej sytuacji przez wojewódzki sąd administracyjny nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W niniejszej sprawie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany przez referendarza sądowego. Skarżąca nie zgodziła się z tym postanowieniem, składając od niego sprzeciw. Sprzeciw ten został następnie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wydając postanowienie z dnia 20 marca 2026 r. orzekał jako sąd drugiej instancji i stosował odpowiednio przepisy o zażaleniu. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu – przez referendarza i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji uprawnienia do złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że zażalenie skarżącej było niedopuszczalne i z tego powodu, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., podlegało odrzuceniu. Z przepisów tych wynika bowiem, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym zażalenia m.in. z innych przyczyn niedopuszczalnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a, orzekł jak w postanowieniu.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.