Uzasadnienie
M.T. (dalej: "skarżący") pismem z 8 października 2025 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na czynność Dyrektora Aresztu Śledczego [...] w przedmiocie orzeczenia psychologiczno – penitencjarnego.
Ponadto skarżący wnioskiem z 31 października 2025r. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych.
Postanowieniem z 11 czerwca 2026 r. (I SA/Wa 267/26) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę wskazując na jej oczywistą bezzasadność. W uzasadnieniu WSA wskazał, że skarżący złożył skargę, która nie należy do kognicji sądów administracyjnych i podlega odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) dalej: "p.p.s.a."
Postanowieniem z 11 czerwca 2026 r. (I SPP/Wa 247/25) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu WSA wskazał, że skarżący złożył skargę, która nie należy do kognicji sądów administracyjnych i podlega odrzuceniu. W związku z tym Sąd stwierdził, że skarga jest oczywiście bezzasadna, wobec czego wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie.
Na powyższe postanowienie I SPP/Wa 247/25 skarżący wywiódł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżone postanowienie narusza zasady równego traktowania oraz podstawowe prawa konstytucyjne. Wskazał, że w postanowieniu nie wyjaśniono na czym polega oczywista bezzasadność skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została kompleksowo uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. Ustawodawca ukształtował w powołanych przepisach zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić w sytuacji, gdy nie są spełnione pozytywne przesłanki, bądź w sytuacji, w której co prawda pozytywne przesłanki są spełnione, ale jednocześnie stwierdza się zaistnienie przesłanki negatywnej. Pozytywne przesłanki uregulowane zostały w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., zaś negatywne – wyłączające dopuszczalność przyznania prawa pomocy – w art. 246 § 3 p.p.s.a. oraz w art. 247 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Okoliczność taka zachodzi, jeżeli bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga ta nie może zostać uwzględniona. Powołany przepis wprowadza samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 listopada 2012 r., II FZ 906/12). Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi.
Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 2.). Co więcej, w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie wystąpiła "oczywista bezzasadność" skargi, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na czynność Dyrektora Aresztu Śledczego [...] w przedmiocie orzeczenia psychologiczno – penitencjarnego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego tak zakreślony przedmiot sprawy nie należy do kognicji sądów administracyjnych określonej w art. 3 p.p.s.a., o czym przesądził już Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę postanowieniem z 11 czerwca 2026 r. I SA/Wa 267/26. Wobec braku właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania wniesionej przez wnioskodawcę skargi, prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 247 p.p.s.a.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.