Uzasadnienie
I.R. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") w przedmiocie rozpoznania wniosku.
Postanowieniem z 25 lutego 2026 r., II SAB/Lu 24/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w punkcie pierwszym stwierdził swoją niewłaściwość, w punkcie drugim przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie jest bezczynność Prezesa KRUS w przedmiocie rozpoznania wniosku w sprawie dotyczącej wypłaty renty rodzinnej z ubezpieczenia społecznego rolników. WSA wskazał, że zgodnie z literalnym brzmieniem art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", sądem właściwym do rozpoznania skargi na akty wydane przez Prezesa KRUS jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast w myśl art. 13 § 3 p.p.s.a. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może w drodze rozporządzenia przekazać wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości.
W dalszej argumentacji WSA podniósł, że zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 777 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie", rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz.
- 90) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Podsumowując Sąd Wojewódzki wskazał, że z akt sprawy wynika, iż bezczynność dotyczy rozpoznania wniosku w sprawie wypłaty renty rodzinnej z ubezpieczenia społecznego rolników. W cytowanym powyżej rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 lutego 2017 r. nie zostały ujęte sprawy z zakresu działania Prezesa KRUS dotyczące renty rodzinnej. Wobec powyższego w niniejszej sprawie zastosowanie ma przepis ogólny - art. 13 § 2 p.p.s.a. dotyczący właściwości miejscowej sądu. Skoro przedmiot sprawy nie dotyczy umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zaś Prezes KRUS ma swoją siedzibę w Warszawie, co wynika z § 1 Statutu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 14 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie nadania statutu Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U.MRiRW z 2010 r. Nr 10, poz. 10 ze zm.), to zgodnie z literalnym brzmieniem art. 13 § 2 p.p.s.a. w sprawie właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Na powyższe postanowienie skarżąca wywiodła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 133 §1 p.p.s.a. poprzez oparcie uzasadnienia WSA na faktach nieznajdujących się w skardze, szczególnie wniosku o wypłatę renty, który jest w innym sądzie. Skarżąca wskazała, że skarga dotyczy bezczynności w zakresie nieprzesłanej kopii wniosku z 30 września 2020 r. oraz decyzji z 29 stycznia 2021 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 13 § 2 p.p.s.a. do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. § 3 ww. przepisu stanowi zaś, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze rozporządzenia, może przekazać wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości. Stosownie do art. 14 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny właściwy w chwili wniesienia skargi pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze, że przedmiotem skargi jest bezczynność Prezesa KRUS w przedmiocie rozpoznania wniosku słusznie dokonał analizy przepisów szczególnych, tj. § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta zgodnie, z którym przekazano wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę, rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174 i 782) i doszedł do prawidłowego wniosku, że przedmiotowa sprawa nie mieści się w katalogu spraw zawartych w cytowanym przepisie.
Zatem w celu ustalenia sądu właściwego do rozpoznania sprawy zastosować należy przepis ogólny, art. 13 § 2 p.p.s.a. dotyczący właściwości miejscowej sądu. A skoro Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ma swoją siedzibę w Warszawie, to zgodnie z art. 59 § 1 p.p.s.a. sprawę należało przekazać miejscowo właściwemu Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Rację ma skarżąca, że WSA w Lublinie błędnie określił przedmiot sprawy i złożonego przez nią wniosku z 25 listopada 2025 r. określając go jako złożonego w sprawie dotyczącej wypłaty renty rodzinnej z ubezpieczenia społecznego rolników, w sytuacji gdy skarżąca złożyła wniosek o wydanie kopii decyzji, i w tym zakresie skarży bezczynność organu. Jednakże powyższe pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż niniejszy przedmiot dalej nie mieści się w katalogu ujętym w rozporządzeniu Prezydenta. Jak wskazano powyżej w niniejszej sprawie zastosowanie ma przepis ogólny - art. 13 § 2 p.p.s.a. dotyczący właściwości miejscowej sądu. Zasadnie WSA wskazał, że skoro przedmiot sprawy nie dotyczy umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zaś Prezes KRUS ma swoją siedzibę w Warszawie, co wynika z § 1 Statutu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 14 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie nadania statutu Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, to zgodnie z literalnym brzmieniem art. 13 § 2 p.p.s.a. w sprawie właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.