Uzasadnienie
Postanowieniem z 4 maja 2026 r., III SPP/Gd 35/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 21 kwietnia 2026 r. orzekające o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Pismem z 6 maja 2026 r. skarżący złożył zażalenie na wyżej wskazane postanowienie.
Postanowieniem z 18 maja 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił zażalenie. W uzasadnieniu WSA wskazał, że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." nie przewiduje wniesienia zażalenia na tego rodzaju postanowienie. W ocenie Sądu pierwszej instancji analogiczny wniosek wynika również z tego, że ten rodzaj postanowień nie został wymieniony w żadnym z punktów art. 194 § 1 p.p.s.a.
Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając:
- - błędną wykładnię art. 194 § 1 p.p.s.a.,
- - niezastosowanie art. 260 § 2 p.p.s.a. w zgodzie z Konstytucją RP i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (dalej: EKPC),
- - naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do sądu),
- - naruszenie art. 6 EKPC (prawo do rzetelnego procesu),
- - dyskryminację pośrednią osoby z niepełnosprawnością (art. 3 ust. 3 ustawy o równym traktowaniu),
- - naruszenie zasady równości (art. 32 Konstytucji RP),
- - naruszenie zasady proporcjonalności i prawa do efektywnego środka odwoławczego (art. 13 EKPC).
W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia; przyjęcie zażalenia do rozpoznania; przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA albo rozpoznanie sprawy przez NSA co do istoty, jeżeli akta pozwalają na wydanie orzeczenia.
W uzasadnieniu zażalenia została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności ww. zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Zażalenie przysługuje zatem wyłącznie wtedy, gdy przewiduje to przepis ustawy.
Żaden przepis ww. ustawy nie przewiduje jednak możliwości złożenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 260 p.p.s.a., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Z art. 260 § 1 p.p.s.a. wynika, że rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy wojewódzki sąd administracyjny wydaje postanowienie, w którym zmienia albo utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Stosownie do art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., w takim postępowaniu wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Z powołanej regulacji wynika zatem, że postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji, natomiast sprzeciw wniesiony od tego postanowienia jako środek odwoławczy. Tym samym wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw w przedmiocie prawa pomocy, działa jako sąd drugiej instancji. W konsekwencji, na postanowienia wydane w tej sytuacji przez wojewódzki sąd administracyjny nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 21 kwietnia 2026 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie zgodził się z tym postanowieniem i złożył od niego sprzeciw. Sprzeciw ten został następnie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który wydając postanowienie z 4 maja 2026 r. orzekał jako sąd drugiej instancji i stosował odpowiednio przepisy o zażaleniu. Tym samym, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu.
Wskazać należy, że ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji uprawnienia do złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo uznał, że zażalenie skarżącego było niedopuszczalne i z tego powodu, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlegało odrzuceniu. Z powyżej wskazanych przepisów wynika bowiem, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym zażalenia wniesionego po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnego, jak również zażalenia, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zażalenia stwierdzić należy, że wykraczają one poza przedmiot zaskarżonego postanowienia.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.