Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1510/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") odmówił M. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: "Skarżąca", "Strona") przywrócenia terminu do usunięcia braku formalnego skargi, poprzez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz uzupełnienia braku fiskalnego skargi, poprzez uiszczenie wpisu sądowego.
W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że instytucja przywrócenia terminu nie zasługuje na zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W ocenie WSA, nie sposób uznać, aby uchybienie terminowi nastąpiło bez winy Strony. Przeciwnie zgromadzone okoliczności wskazują na brak dochowania elementarnych standardów wymaganych od profesjonalnego pełnomocnika, co powoduje negatywne dla Strony konsekwencje w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Na powyższe postanowienie Strona wniosła zażalenie. Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniesiono także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu awizo celem wykazania, że Poczta Polska S.A. nie wpisuje w sposób prawidłowy i w pełnym zakresie numerów przesyłek, przez co pełnomocnik nie ma nawet możliwości pozyskania wiedzy czy dana korespondencja została pozostawiona w placówce pocztowej, jakie przesyłki pozostają do odbioru. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi ze względu na niezachowanie ''elementarnych standardów staranności'', w oparciu o co Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu podczas gdy, Skarżąca wykazała, ze niedoręczenie jej pisma z wezwaniem Sądu było wynikiem jedynie działania Poczty Polskiej S.A., która nie wydała pełnomocnikowi w dniu wskazanym we wniosku kilku przesyłek z przyczyn niezależnych od pełnomocnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę postępowania, zobowiązaną do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.
Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2022 r., sygn akt III OZ 447/2, CBOIS)
Podkreślenia wymaga, że Sąd, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Przy czym, z uwagi na charakter działania sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał WSA, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa.
W rozpoznawanej sprawie, Skarżąca działała w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych gdyż adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Zawodowy charakter działalności adwokata powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód.
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik Skarżącej podkreślał, że "pełnomocnik stara się odbierać pocztę zaadresowaną do kancelarii regularnie, osobiście lub przy pomocy pracownika kancelarii upoważnionego do odbioru przesyłek. W marcu 2026 r. z powodu urlopu był jednak zmuszony do jednorazowego pojawienia się w urzędzie pocztowym celem odebrania większej ilości listów. Korespondencja zaadresowana do kancelarii, w marcu 2026 r. została odebrana dnia 10 oraz 24 marca. Dnia 10 marca 2026 r. pełnomocnik osobiście stawił się w urzędzie pocztowym by odebrać przesyłki, natomiast 24 marca 2026 r. przesyłki odebrał pracownik kancelarii, który w późniejszym czasie również udał się na urlop.".
Przesyłka pocztowa, zawierająca przedmiotowe wezwanie, awizowana była po raz pierwszy w dniu 3 marca 2026 r. Powtórne awizowanie przesyłki miało miejsce w dniu 11 marca 2026 r., po czym została ona zwrócona w dniu 18 marca 2026 r. jako nie podjęta w terminie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 marca 2026 r. została uznana za skutecznie doręczoną w trybie art. 73 p.p.s.a. z dniem 17 marca 2026 r.
Z uwagi na fakt, że przywrócenie terminu ma charakter instytucji wyjątkowej, nie jest możliwe uwzględnienie wniosku, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, w ustalonych przez Sąd I instancji okolicznościach faktycznych nie jest możliwe zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a.
Trafnie bowiem Sąd I instancji uznał, że w przedstawionym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminowi nastąpiło z dochowaniem szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a tym samym bez winy. Pełnomocnik Skarżącej dysponując informacją o pierwszej awizacji przesyłki 3 marca 2026 r., miała pełną możliwość ustalenia biegu terminu do jej odbioru oraz podjęcia stosownych czynności zmierzających do jej uzyskania. Obowiązek jaki ciąży na profesjonalnym pełnomocniku obejmuje nie tylko bierne oczekiwanie na korespondencję, lecz także aktywne monitorowanie jej losów, w tym staranną weryfikację, czy wszystkie kierowane do niej przesyłki zostały faktycznie wydane przez operatora pocztowego.
Tymczasem z treści wniosku wynika, że czynności w tym zakresie zostały podjęte dopiero 24 marca 2026 r., a więc po upływie 14 dni od daty pierwszej awizacji, tj. ustawowo określonym terminie do odbioru przesyłki. Takie działanie należy ocenić jako co najmniej niedbałe, skoro pełnomocnik mając wiedzę o awizacji oraz dysponując stosowanym zawiadomieniem, nie zweryfikowała w odpowiednim czasie, czy wszystkie przesyłki zostały jej wydane, ani nie podjęła działań zmierzających do wyjaśnienia ich statusu.
Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt I SA/Gd 745/98, postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 184/09). Co więcej od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby zabezpieczył interesy swoich klientów również na wypadek swojej choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w siedzibie firmy lub innych przeszkód losowych uniemożliwiających mu osobiste reprezentowanie jego interesów (postanowienie NSA z 22 lutego 2013 r., I GZ 20/13).
Podkreślić należy, że przeszkodą do uzupełnienia braku fiskalnego i formalnego skargi nie mogła być też okoliczność, że Poczta Polska jak twierdzi pełnomocnik Skarżącej nie wydała jej wszystkich przesyłek, gdy była w urzędzie pocztowym tylko okoliczność, że pełnomocnik Skarżącej winna w sposób odpowiedzialny dbać o interesy kontrolując odbieranie (wydawanie) przesyłek na poczcie lub zainteresować się faktem czy do każdej zaskarżonej decyzji (sprawy) otrzymała wezwanie do uiszczenia wpisu.
Reasumując, należy podzielić stanowisko WSA, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, jakoby uchybienie terminu do uzupełnienia braku formalnego i fiskalnego skargi miało charakter niezawiniony, a tym samym nie wykazała zasadności zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a, w konsekwencji wykluczona została możliwość przywrócenia terminu na podstawie art. 87 § 2 p.p.s.a.
Na ocenę Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie prawidłowości zaskarżonego postanowienia WSA, nie mają też wpływu nadesłany z zażaleniem dokument. Podkreślić należy, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.
Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.