Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 maja 2026 r., sygn. akt I SA/Sz 577/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") odmówił P.M. (dalej: "Skarżący", "Strona") przywrócenia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie (dalej: "SKO") z dnia 29 lipca 2025 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r.
Sąd I instancji wskazał, że w jego ocenie, przedstawione przez Skarżącego okoliczności, dokumenty nie pozwalają na przyjęcie braku winy strony w uchybieniu terminowi. Skarżący nie wykazał, że stan zdrowia w analizowanym okresie uniemożliwiał mu prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą. W konsekwencji stwierdził, że opisana we wniosku okoliczność nie jest wystarczająca do uznania, że uchybienie terminowi do uzupełnienia wpisu od skargi spowodowane było nadzwyczajną sytuacją, której Skarżący nie mógł przewidzieć i której nie mógł zapobiec. W związku z powyższym, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi.
Nie zgadzając się z powyższym, pismem z 23 czerwca 2026 r. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie:
- 1. art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Skarżący ponosi winę w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braku fiskalnego skargi, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że w okresie od 27 października 2025 r. do 3 listopada 2025 r. Skarżący znajdował się w stanie nagłego i ostrego nasilenia przewlekłej choroby kręgosłupa, co realnie uniemożliwiało mu osobiste dokonanie czynności procesowej w terminie;
- 2. art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez nadmiernie rygorystyczne potraktowanie wymogu uprawdopodobnienia braku winy i zastąpienie go w praktyce wymogiem pełnego udowodnienia absolutnej niemożności działania, mimo że ustawa wymaga uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy, a nie przeprowadzenia ścisłego dowodu w takim zakresie jak w postępowaniu rozpoznawczym;
- 3. art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez pominięcie, że choroba przewlekła może mieć gwałtowny, nagły i obiektywnie dezorganizujący nawrót, a dokumentacja potwierdzająca długotrwałe schorzenia kręgosłupa oraz wcześniejsze okresy niezdolności do pracy nie powinna zostać oceniona jako irrelewantna tylko dlatego, że część dokumentów pochodzi z wcześniejszego okresu;
- 4. art. 86 § 1 p.p.s.a, poprzez dowolne i niepoparte konkretnymi ustaleniami przyjęcie, że skarżący mógł uzupełnić wpis "choćby drogą elektroniczną" albo posłużyć się inną osobą, podczas gdy Sąd nie ustalił, czy w realiach stanu zdrowia skarżącego, jego sytuacji osobistej, dostępu do środków płatniczych oraz możliwości komunikowania się z otoczeniem takie działania były rzeczywiście możliwe;
- 5. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób niewyczerpujący, tj. bez należytego odniesienia się do indywidualnych okoliczności sprawy, krótkiego okresu uchybienia, niezwłocznego uiszczenia wpisu po ustaniu przeszkody oraz realnych skutków odmowy przywrócenia terminu dla prawa skarżącego do sądowej kontroli decyzji podatkowej;
- 6. art. 86 § 1 p.p.s.a. przez przyjęcie, że zachowanie Skarżącego świadczyło o braku podstawowej staranności, mimo że uchybienie terminowi miało charakter incydentalny, było następstwem okoliczności zdrowotnych, a wpis od skargi został uiszczony w dniu 10 listopada 2025 r., a więc niezwłocznie po ustaniu przeszkody i bez zamiaru przedłużania postępowania;
- 7. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie nadmiernie formalistycznej wykładni przesłanki braku winy, prowadzącej w praktyce do zamknięcia skarżącemu drogi do merytorycznej kontroli decyzji podatkowej, mimo że brak fiskalny został ostatecznie usunięty, a przywrócenie terminu nie naruszałoby interesu organu ani sprawności postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi, tj. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, oraz uznanie uiszczenia wpisu w dniu 10 listopada 2025 r. za czynność skutecznie dokonaną w terminie a w konsekwencji - nadanie skardze dalszego biegu i podjęcie czynności zmierzających do jej merytorycznego rozpoznania. W razie nieuwzględnienia powyższego wniosku wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania; rozważenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zastosowania art. 195 § 2 p.p.s.a. jeżeli Sąd uzna niniejsze zażalenie za oczywiście uzasadnione; uwzględnienie przy rozpoznaniu zażalenia załączonego oświadczenia Skarżącego oraz dokumentacji medycznej, powołanych na okoliczność braku winy w uchybieniu terminowi. Wniesiono także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 p.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy.
Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Na okoliczność zaistnienia nagłej choroby uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności powinno być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie (por. postanowienie NSA z 26 sierpnia 2014 r., I FZ 248/14).
Zauważyć należy, że istnienie przeszkody do dokonania czynności w postępowaniu (np. choroby) nie oznacza jeszcze, że automatycznie uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu. Stąd też wskazać należy, że o braku winy można mówić w sytuacji, gdy dana przeszkoda w dokonaniu czynności (jak np. choroba) skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności prowadzi do wniosku, że zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Innymi słowy, jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie, to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.
Przedstawienie zaświadczenia lekarskiego wskazuje, że istniała przeszkoda do dokonania czynności w postępowaniu (choroba), jednak dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest uwiarygodnienie przez stronę jej niemożności działania mimo dołożenia staranności w przezwyciężaniu takiej przeszkody. W przypadku choroby trzeba zatem wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu, czego strona w niniejszej sprawie nie uczyniła. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem, jak chciałby tego autor zażalenia, do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o chorobie jest wiarygodne (tj. np. potwierdzone zaświadczeniem lekarskim), ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowiła przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą.
Z akt sprawy wynika, że Skarżący w istocie wskazał jedynie na istnienie przeszkody - choroby. Przedstawione natomiast na etapie zażalenia argumenty mające uprawdopodobnić brak winy nie wskazywały, by Skarżący dołożył wszelkich starań w celu przezwyciężenia zaistniałej przeszkody. W orzecznictwie podkreśla się, że usprawiedliwiać uchybienie terminu może jedynie niemożliwość dokonania czynności osobiście jak też niemożliwość wyręczenia się inną osobą.
Ponadto, jak słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, załączona do wniosku karta informacyjna leczenia szpitalnego dotyczy okresu sprzed dwóch lat (27 listopada 2023 r. do 1 grudnia 2023 r.). Zaświadczenie lekarskie z 7 lutego 2025 r. także dotyczy wcześniejszego okresu i potwierdza jedynie chorobę przewlekłą kręgosłupa. Podobnie druki ZUS ZLA wskazują jedynie niezdolność do pracy w okresach od 18 stycznia 2025 r. do 7 lutego 2025 r., od 8 lutego 2025 r. do 28 lutego 2025 r., od 1 marca 2025 r. do 21 marca 2025 r., od 22 marca 2025 r. do 11 kwietnia 2025 r., od 12 kwietnia 2025 r. do 2 maja 2025 r.
W związku z powyższymi rozważaniami, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo ocenił, że w przedstawionych wyżej warunkach nie mógł znaleźć usprawiedliwionych podstaw wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, tj. uzupełnienia braku fiskalnego skargi.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.
Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.