Uzasadnienie
- 1. Wyrokiem z 9.10.2024 r. o sygn. III SA/Wa 1457/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z 28.03.2024 r., nr 1401-1EW4.4123.20.2023.EG, wydaną w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
- 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
- 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł 16.12.2024 r. skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - adw. M.R.), który na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 177 § 1 p.p.s.a. zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.:
- 1) art. 116 § 1 pkt 1 lit a i b ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej: o.p.), przez dokonanie jego błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że dla przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania D. sp. z o.o. (dalej: spółka) na skarżącego jako prezes zarządu spółki wystarczające jest formalne pełnienie funkcji prezesa zarządu i nie jest koniecznym dowodowe wykazanie i zweryfikowanie czy osoba formalnie zasiadająca w zarządzie spółki kapitałowej, faktycznie pełni funkcję w organie tego podmiotu, a w konsekwencji błędne zastosowanie ww. przepisu prawa i ustalenie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki;
- 2) art. 116 § 1 pkt 1 lit a i b o.p. przez dokonanie jego błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że zostały spełnione wszelkie przesłanki do ustalenia solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki, co przejawia się w szczególności w ustaleniu, że skarżący jako prezes zarządu spółki mógł i powinien zajmować się sprawami spółki, a w konsekwencji nie zaistniała żadna z przesłanek egzoneracyjnych, w sytuacji, w której z treści postanowienia z 21.12.2021 r. w sprawie o sygn. [...]; [...] wynika ustalenie, że "W.M. jako Prezes Zarządu D. sp. z o.o. faktycznie nie odpowiadał za podejmowane w spółce decyzje. Ustalono, że osobą odpowiedzialną za ww. działania spółki był pełniący funkcję członka Zarządu D. sp. z o.o. R.M.", co wprost wyklucza możność przypisania skarżącemu odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 o.p.;
- 3) z ostrożności procesowej, art. 116 § 1 pkt 1 lit. b przez dokonanie jego błędnej wykładni i przyjęcie, że skarżący w sposób zawiniony nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w sytuacji, w której w obrocie prawnym funkcjonuje postanowienie z 21.12.2021 r. w sprawie o sygn. [...]; [...], według którego, że "W.M. jako Prezes Zarządu D. sp. z o.o. faktycznie nie odpowiadał za podejmowane w spółce decyzje. Ustalono, że osobą odpowiedzialną za ww. działania spółki był pełniący funkcję członka Zarządu D. sp. z o.o. R.M.", co wprost wyklucza winę skarżącego (w jakiejkolwiek formie) w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, skoro skarżący faktycznie nie odpowiadał za podejmowane w spółce decyzje.
- 2.2. Dyrektor IAS w terminie czternastu dni od doręczenia mu skargi kasacyjnej nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną z 16.12.2024 r.
- 3. Kolejną skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - r.pr. D.P.) w dniu 13.01.2025 r., który na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zwrócenie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, przeprowadzenie rozprawy i rozpatrzenie skargi kasacyjnej na rozprawie, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu za postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego z urzędu oświadczył, że na dzień złożenia skargi kasacyjnej z 13.01.2025 r. koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały pełnomocnikowi opłacone ani w całości ani w części za postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Zaskarżonemu wyrokowi pełnomocnik skarżącego z urzędu zarzucił naruszenie:
(1) art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 i 2 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1 i art. 190 o.p. przez oparcie zaskarżonego orzeczenia na błędnie ocenionym przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym sprawy, której to oceny Sąd dokonał odnosząc się szerzej tylko do wybranych zarzutów skargi oraz argumentów i dowodów uzasadniających te zarzuty, a także, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, nie rozpatrzył i nie rozstrzygnął sprawy w jej granicach, przez co w sposób nieprawidłowy zrealizował ustawowy obowiązek kontroli legalności decyzji administracyjnej (podatkowej) i nie dostrzegł naruszenia przez organy podatkowe przepisów;
(2) art. 116 § 1 o.p., tj. nieprawidłowe zastosowanie przepisów dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki i w konsekwencji błędne ustalenie przez Sąd, że przesłanki wyłączenia odpowiedzialności skarżącego jako prezesa zarządu spółki nie zostały spełnione oraz niewłaściwe rozważenie kwestii solidarności odpowiedzialności, przez zbyt proste przyjęcie, że samo pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki było wystarczające dla przypisania odpowiedzialności za jej zobowiązania i przez niewyczerpujące zbadanie i ustalenie stanu faktycznego w zakresie możliwości przypisania odpowiedzialności skarżącemu’ (3) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 i art. 190 o.p. przez nieprawidłową realizację ustawowego obowiązku kontroli legalności decyzji administracyjnej (podatkowej) i niedostrzeżenie naruszenia przez organy podatkowe wskazanych przepisów Ordynacji podatkowej.
- 4. Pismem z 20.02.2025 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł o zwolnienie go z obowiązku świadczenia skarżącemu pomocy prawnej z urzędu i zasądzenie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w związku z podjętymi dotąd czynnościami, tj. przygotowaniem i złożeniem skargi do Naczelnego Sadu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu i niemożności nawiązania kontaktu ze skarżącym, w dniu 13.01.2025 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną z 13.01.2025 r. od wyroku WSA w Warszawie z 9.10.2024 r., III SA/Wa 1457/24. Skoro następnie skarżący 19.02.2025 r. przesłał informację pełnomocnikowi z urzędu, że z uwagi na zbliżający się termin do złożenia skargi kasacyjnej i wobec braku informacji o przyznaniu mu pomocy prawnej z urzędu, zdecydował się na pełnomocnika z wyboru, więc pełnomocnik z urzędu wniósł o zwolnienie go z obowiązku świadczenia skarżącemu pomocy prawnej z urzędu i zasądzenie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w związku z podjętymi dotąd czynnościami.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
- 4.1. Skarga kasacyjna pełnomocnika z wyboru z 19.12.2024 r. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej wyrok WSA w Warszawie odpowiada prawu i dlatego ta skarga kasacyjna podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.).
- 4.2. Jeśli chodzi o drugą skargę kasacyjną z 13.01.2025 r. skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika z urzędu skarżącego po upływie ustawowego terminu (który wynosi 30 dni od dnia doręczenia odpisu wyroku NSA z uzasadnieniem), należy stwierdzić, że jest ona niedopuszczalna z powodu przekroczenia terminu, tj. wyczerpania prawa do zaskarżenia, ponieważ pierwsza skarga kasacyjna jest w toku. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny ma podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej, co uczynił na podstawie art. 180 p.p.s.a.
- 4.3. Wydaje się, że zbędna była multiplikacja zarzutów w skardze kasacyjnej z 19.12.2024 r. dotyczących przepisów procedury sądowej oraz ustawy – Ordynacja podatkowa, których zastosowanie (bądź niezastosowanie) przez WSA w Warszawie było konsekwencją przyjęcia danego poglądu prawnego. Zarzuty sprowadzają się w rzeczywistości do polemiki z dokonaną przez organy podatkowe i zaakceptowaną przez WSA w Warszawie oceną, że skarżący pełniąc funkcję prezesa zarządu spółki, na którą to rolę wyraził zgodę, miał zarówno prawo jak i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Ewentualny podział obowiązków pomiędzy członkami zarządu jest kwestią wewnętrznej organizacji pracy oraz indywidualnej decyzji członka zarządu w zakresie stopnia zainteresowania, aktywności i zaangażowania w kontrolę nad sprawami spółki oraz zaufania do innych osób (tu - drugiego członka zarządu) i nie wyłącza jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Przepisy prawa nie wymagają żadnych umiejętności ani kierunkowego wykształcenia do zarządzania spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, ani nawet nie wskazują żadnego, nawet minimalnego poziomu wykształcenia.
Argumentacja skargi kasacyjnej zmierza do zobrazowania skarżącego jako figuranta w zarządzie spółki. Wskazano w niej, że podatnik nie był świadomy rzeczywistego stanu finansowego spółki ani działań podejmowanych przez pozostałe osoby związane z tą spółką. Nie ma jednak dowodów, że objęcie funkcji w zarządzie stało się pod przymusem lub pod wpływem gróźb. Nie ma też dowodu, że ktoś bezprawnie uniemożliwiał skarżącemu prowadzenie spraw spółki, a skarżący podejmował przewidziane prawem działania, aby takiemu zachowaniu przeciwdziałać. Zebrane dowody wskazują, że skarżący objął i pełnił funkcję dobrowolnie. Przekładając to na treść art. 116 o.p., nie stanowi to o braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie. Odpowiedzialność członków zarządu spółki kapitałowej jest odpowiedzialnością solidarną. Nie jest to odpowiedzialność skierowana wobec tylko tych członków zarządu, którzy osobiście podejmowali lub autoryzowali w spółce czynności, będące następnie przedmiotem negatywnej oceny przez organy podatkowe.
Należy podkreślić, że uregulowana w art. 116 § 1 i 2 o.p. odpowiedzialność członka zarządu uzależniona jest od kryterium formalnego, jakim jest pełnienie funkcji członka zarządu, a nie od faktycznie wykonywanych czynności. Prawodawca w żaden sposób nie różnicuje w art. 116 § 2 o.p. odpowiedzialności tych członków zarządu, którzy w rzeczywistości zajmują się sprawami osoby prawnej i tych, którzy zajmują bierną postawę. Charakter prawny funkcji członka zarządu oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, ale oznacza też zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności za skutki działań kierowanej spółki. Dobrowolne ograniczenie zakresu swojego działania, niewypełnianie obowiązków, brak zainteresowania sprawami spółki czy też ustalony pomiędzy członkami zarządu zakres obowiązków - nie stoi na przeszkodzie orzekaniu o odpowiedzialności na podstawie art. 116 § 1 o.p.
4.4. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Warszawie, który na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę skarżącego. W konsekwencji, ponieważ każdy z postawionych zarzutów skargi kasacyjnej okazał się bezzasadny, więc skargę kasacyjną skarżącego z 19.12.2024 r. jako niemającą usprawiedliwionych podstaw oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowił na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. sędzia WSA(del.) Cezary Koziński sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Sławomir Presnarowicz