Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 24 czerwca 2026 r., II SA/Gd 535/26, wydanym w sprawie ze skargi J. sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., S.B. i M.K. na czynność Prezydenta Miasta Gdyni z 16 kwietnia 2026 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku położonego przy ul. [...] w G. do gminnej ewidencji zabytków, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej czynności.
W uzasadnieniu wskazano, że w zawartym w skardze wniosku o wstrzymanie skarżący stwierdzili, iż wykonanie czynności narazi ich na niebezpieczeństwo wyrządzenia znaczącej szkody. Podali, że w dniu 29 listopada 2024 r. zawarli przedwstępną umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku objętym zaskarżoną czynnością. W umowie zawarto warunek "usunięcia wpisu budynku przy ul. [...] w G. z gminnej ewidencji zabytków i nie wpisania tego budynku do gminnej ewidencji zabytków". Zawiadomieniem z 4 grudnia 2025 r. Prezydent Miasta Gdyni poinformował ich o wykreśleniu budynku z gminnej ewidencji zabytków. Strony podjęły czynności zmierzające do zawarcia umowy sprzedaży, jednak w dniu 16 kwietnia 2026 r. organ ponownie włączył nieruchomość do ewidencji, uniemożliwiając im wywiązanie się z warunków umowy i narażając na utratę zadatku w wysokości [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że argumentacja zawarta we wniosku o wstrzymanie nie stanowi uprawdopodobnienia wyrządzenia skarżącym znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Sąd wskazał, że w dacie zawarcia umowy przedwstępnej przedmiotowy budynek był włączony do gminnej ewidencji zabytków. Przekonanie skarżących o wadliwości czynności organu jest subiektywne. Zawierając umowę takiej treści, skarżący wzięli na siebie ryzyko finansowe fiaska wyłączenia budynku z ewidencji.
Zażalenie wnieśli J. sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., S.B. i M.K. Podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.:
- 1. art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie, że wykonanie zaskarżonej czynności wyrządzi szkodę znacznych rozmiarów i spowoduje trudne do odwrócenia skutki, tj. zwrot zadatku w podwójnej wysokości ([...] zł);
- 2. art. 61 § 3 p.p.s.a. przez niewstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika brak woli organu do usunięcia naruszenia prawa, który w krótkich odstępach czasu podejmuje sprzeczne ze sobą czynności;
- 3. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię przesłanki "niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" i przyjęcie, że istotne znaczenie ma sytuacja prawna nieruchomości w dacie podpisywania przedwstępnej umowy sprzedaży, podczas gdy stanem wyjściowym dla oceny wniosku jest wyłączenie obiektu z gminnej ewidencji zabytków, które miało miejsce w dniu 26 listopada 2025 r. i skutkowało spełnieniem warunku, o którym mowa w § 2 tej umowy;
- 4. art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez ograniczenie oceny sytuacji wyłącznie do informacji zawartych w części wniosku o wstrzymanie wykonania, tj. przedwstępnej umowy sprzedaży, i nieprzeprowadzenie dowodu z przedłożonych do wniosku dokumentów, tj.: (1) pisma organu z 11 sierpnia 2025 r. informującego, że obiekt nie jest w gminnej ewidencji zabytków: (2) pisma organu z 27 sierpnia 2025 r. informujące o zamiarze wyłączenia budynku z ewidencji; (3) pisma organu z 28 sierpnia 2025 r. informującego, że obiekt nadal jest w ewidencji; (4) zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Gdyni z [...] 2025 r., w którym wyłączono kartę adresową obiektu z ewidencji; (5) zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Gdyni z [...] 2026 r. włączające kartę adresową zabytku do ewidencji. Podniesiono też, że Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności, powinien z urzędu uwzględnić okoliczności sprawy a nie orzekać w oderwaniu od nich, gdyż stanowi to naruszenie obowiązku rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na zażalenie Prezydent Miasta Gdyni wniósł o jego oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 1. Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw.
- 2. Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 61 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności organu objętej skargą, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (z wyjątkiem niemającym znaczenia w rozpoznawanej sprawie). Z przepisu tego wynika zatem, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia okoliczności, które pozwolą sądowi ocenić, czy spełnione są przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności.
W rozpoznawanej sprawie prawidłowo Sąd I instancji uznał, że okoliczności podane we wniosku nie uprawdopodabniają wystąpienia powyższych przesłanek, tj. niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący podali, że wykonanie zaskarżonej czynności organu włączenia budynku położonego przy ulicy [...] w G. przyniesie im szkodę finansową – w wysokości [...] zł (łącznie w odniesieniu do trojga skarżących). Powołali się na treść przedwstępnej umowy sprzedaży lokalu nr [...] w budynku objętym zaskarżoną czynnością i zawarte w niej postanowienie o konieczność zwrotu drugiej stronie zadatku w podwójnej wysokości.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że J. sp. z o.o. z siedzibą w G. nie jest stroną wskazanej wyżej umowy (por. k. 40), a co za tym idzie nie poniesie szkody finansowej, na którą powołano się we wniosku. Z tego względu, w odniesieniu do tej spółki wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności należy uznać za nieuzasadniony.
W odniesieniu natomiast do pozostałych skarżących, NSA podziela pogląd Sądu I instancji o braku uprawdopodobnienia wystąpienia znacznej szkody. Przede wszystkim skarżący nie wykazali, jak kształtuje się ich sytuacja finansowa, a co za tym idzie, jaki wpływ na ich płynność finansową miałaby utrata [...] zł (zakładając równy podział podanej kwoty na troje skarżących).
Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że skarżący zawarli umowę, w której uzależnili sprzedaż lokalu od zajścia zdarzenia przyszłego i niepewnego, tj. "usunięcia wpisu budynku przy ul. [...] w G. z gminnej ewidencji zabytków i nie wpisania tego budynku do gminnej ewidencji zabytków" oraz zobowiązali się do zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej "W przypadku niedojścia do skutku umowy z winy Sprzedających, w tym z powodu ewentualnego dokonanego wpisu budynku przy ul. [...] w G. do gminnej ewidencji zabytków, [...]". Skarżący zawarli też w umowie oświadczenie, że: "[...] wpis [nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków] jest wadliwy z punktu widzenia prawa administracyjnego i materialnego". Biorąc powyższe pod uwagę, NSA stwierdza, że szkoda, na którą powołano się we wniosku, nie wynika z czynności organu a z działania samych skarżących.
Skarżący w sposób subiektywny uznali, że czynność organu jest wadliwa i zobowiązali się do podjęcia działań zmierzających do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Wzięli na siebie ryzyko z tym związane. Przyznanie ochrony tymczasowej w takiej sytuacji nie jest możliwe.
- 3. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Sąd I instancji słusznie wskazał, że okoliczności podane we wniosku o wstrzymanie wykonania dotyczące skali i rodzaju naruszeń prawa dokonanych przez organ, braku woli do usunięcia naruszeń prawa czy podejmowania sprzecznych ze sobą działań, nie mogą zostać ocenione na obecnym etapie postępowania. Pamiętać należy, że sąd, rozpoznając na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, nie dokonuje oceny zasadności skargi. Legalność zaskarżonej czynności organu, która jest przedmiotem oceny sądu w postępowaniu głównym, i ochrona tymczasowa z art. 61 § 3 p.p.s.a., udzielana w postępowaniu incydentalnym, to dwie różne kwestie. Wobec tego oparcie wniosku o ochronę tymczasową na niezgodności czynności z prawem nie jest dopuszczalne, ocena dokonana w tym względzie na etapie postępowania wpadkowego niweczyłaby kontrolę sądową legalności decyzji administracyjnej. W tym stanie rzeczy nie mogły zostać wzięte pod uwagę i poddane ocenie Sądu dokumenty przedstawione przez skarżących na potwierdzenie wadliwości podjętej przez organ czynności. Kwestia legalności czynności podjętej przez Prezydenta Miasta Gdyni pozostaje poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego.
- 4. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.
- 5. Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na zażalenia wniosku organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, NSA wskazuje, że nie może on być uwzględniony, ponieważ art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.