Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 marca 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 440/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Warszawie odrzucił skargę K.B. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ) z 24 października 2024 r., znak: DOA-WPPOH.612.432.2023.Acz (Acz) w przedmiocie odmowy uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy.
W uzasadnieniu swego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że K.B. (skarżąca) wywiodła skargę na ww. postanowienie GDOŚ, którą postanowieniem z 8 maja 2025 r. WSA w Warszawie odrzucił z uwagi na nieuzupełnienie przez skarżącą w terminie braku formalnego skargi, polegającego na braku wskazania numeru PESEL. Od tego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2025 r. II OZ 1401/25 zostało oddalone. Zarazem w motywach w/w postanowienia NSA wskazano, aby sąd wojewódzki rozważył, czy pismo strony nie zawiera zarazem wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi.
W konsekwencji powyższego WSA w Warszawie postanowieniem z 28 października 2025 r. przywrócił termin do uzupełnienia braku formalnego skargi, uznając argumenty skarżącej o braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia skargi o wskazanie numeru PESEL za zasadne.
Zażalenie na postanowienie z 5 marca 2026 r. o odrzuceniu skargi, wywiodła skarżąca. Podniosła w nim, że uzupełniła brak formalny skargi i podała swój numer PESEL. Wskazała, że nie rozumie działania sądu wojewódzkiego, który przywrócił jej termin na uzupełnienie braku formalnego skargi, a następnie kolejny raz odrzucił skargę. Podniosła, że sąd pierwszej instancji naruszył zasadę lojalności, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Ponadto w uzasadnieniu zażalenia skarżąca odniosła się do swoich licznych problemów zdrowotnych i osobistych. Przedłożyła zaświadczenie lekarskie o chorobie swojego dziecka. Z całokształtu treści i formy zażalenia wynika, że skarżąca wnosi od uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi i nadanie sprawie biegu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143., Ppsa) skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Ustanowiony w powołanym przepisie termin jest terminem ustawowym, procesowym i prekluzyjnym. Oznacza to, że niedopuszczalne jest jego skracanie lub przedłużanie, zaś dokonanie czynności procesowej po jego upływie pozostaje bezskuteczne. Przepisy procedury sądowoadministracyjnej w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości określają zarówno początek biegu terminu do zaskarżenia (dzień doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie), jak i konsekwencje złożenia skargi po jego upływie. Stosownie bowiem do art. 58 § 1 pkt 2 Ppsa skargę spóźnioną, sąd jest zobowiązany odrzucić.
Wyjątek od przywołanej zasady przewiduje art. 86 § 1 Ppsa w myśl którego - gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postpowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wymogi takiego wniosku precyzuje art. 87 Ppsa, zgodnie z którym: pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 Ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz równocześnie dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 87 § 2 i 4 Ppsa).
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że jak wynika z akt sprawy, przesyłka pocztowa zawierająca kwestionowane postanowienie GDOŚ, została doręczona skarżącej 28 października 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach administracyjnych). Mając to na uwadze, ostatnim dniem na złożenie (nadanie) skargi w terminie był 27 listopada 2024 r. Skarżąca zaś, nadała skargę dopiero 29 listopada 2024 r. (stempel pocztowy na kopercie, w której nadano skargę - k. 7 akt sądowych). Wniesienie skargi nastąpiło zatem z naruszeniem terminu określonego w art. 53 § 1 Ppsa. Rzecz jednak w tym, że odrzucając skargę nie wzięto pod rozwagę szczególnej sytuacji procesowej skarżącej, jak i obowiązków sądu wynikających z treści art. 6 Ppsa, odnośnie udzielania w razie potrzeby stronom występującym w sprawie bez fachowego pełnomocnika – a taką osobą jest skarżąca – niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.
Sąd Naczelny, dokonując kontroli instancyjnej przedmiotowego orzeczenia zwraca uwagę, że WSA w Warszawie w pierwszej kolejności w momencie wniesienia skargi, powinien zweryfikować, czy została ona wniesiona w przepisanym ustawowo terminie. W niniejszej sprawie, sąd wojewódzki nie uczynił tego, przechodząc od razu do analizy braków formalnych skargi. Po dostrzeżeniu niewskazania numeru PESEL, odrzucił skargę z tej właśnie przyczyny. Następnie, termin na uzupełnienie braków formalnych przywrócił. Po ich uzupełnieniu wniesione pismo spełniało już ustawowe formalności. Dopiero w dalszym procedowaniu sprawy, sąd pierwszej instancji dostrzegł fakt wniesienia skargi z opóźnieniem i z tej przyczyny ponownie odrzucił skargę. Takie działanie sądu nie zasługuje na aprobatę ze względu na ochronę konstytucyjnych wartości: pewności obrotu prawnego, dostępu do sądu oraz urzeczywistniania względem obywateli demokratycznego państwa prawnego, stanowiącego materialną treść państwa polskiego.
Skarżąca, chcąc spełnić warunki formalne wniesienia skargi, uzupełniła jej braki formalne i doprowadziła do skutecznego przywrócenia terminu ku temu. Następnie spotkała się z ponownym odrzuceniem z innej przyczyny (niedochowania terminu). Z akt sprawy rzeczywiście wynika, że skarga nie została wniesiona w terminie. Jednakże, należy uznać, że przejście sądu do sprawdzania dalszych warunków formalnych skargi, spowodowało mylne przekonanie skarżącej, że termin został zachowany. Odrzucenie skargi po raz drugi, tym razem z powołaniem się na niedochowanie terminu do jej wniesienia – w realiach przedmiotowej sprawy bez uprzedniego stosownego pouczenia skarżącej o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi – naruszyło zasadę lojalności, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, jak również stanowi uchybienie obowiązkowi sądu wynikającemu z art. 6 Ppsa. Prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP).
Skarżąca, po otrzymaniu niniejszego postanowienia powinna niezwłocznie wnieść wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, uwzględniając jego wymogi zawarte w art. 86 § 1 Ppsa, o których mowa w niniejszym postanowieniu. Brak jego złożenia w terminie dni 7, stanowić będzie podstawę do odrzucenia skargi przez WSA w Warszawie, natomiast wniesienie takiego wniosku powinno prowadzić do jego rozpoznania. W takim przypadku sąd wojewódzki, uwzględni okoliczności tej sprawy, biorąc także pod uwagę niekwestionowaną sytuację osobistą skarżącej (vide: motywy postanowienia WSA w Warszawie z 28 października 2025 r.), a to w aspekcie ograniczenia czasowego możliwości przywrócenia terminu wynikającego z art. 87 § 5 Ppsa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 86 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa uchylił zaskarżone postanowienie, orzekając jak w pkt 1. sentencji postanowienia.
O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 Ppsa.