Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 stycznia 2026 r., sygn. akt I SA/Op 604/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Opolu odrzucił skargę J. G. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (OWINB) z 3 czerwca 2025 r., nr 57/II/2025 w przedmiocie odmowy uchylenia, we wznowionym postępowaniu, decyzji o umorzeniu postępowania w całości w sprawie wykonywanych robót budowlanych
W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że J. G.(skarżący) wniósł skargę do WSA w Opolu na wyżej wymienioną decyzję OWINB, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, dotyczącą umorzenia postępowania w całości jako bezprzedmiotowego, w sprawie dotyczącej robót budowlanych, wykonywanych przy ul. (...) w O. przez inwestorów – M. i R. K., a realizowanych w oparciu o ostateczne pozwolenie na budowy.
Opisana decyzja została doręczona skarżącemu drogą elektroniczną - do pełnomocnika w postepowaniu administracyjnym A. S.- 4 czerwca 2025 r., co potwierdza Urzędowe Poświadczenie Doręczenia, znajdujące się w aktach sprawy o znaku WOA.7721.3.3.2025. Fakt ten potwierdził także organ w piśmie z 20 sierpnia 2025 r.
Dalej sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowa skarga została początkowo wniesiona przesyłką poleconą - 2 lipca 2025 r. za pośrednictwem operatora Poczta Polska - do Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu na adres: ul. (...), (...), jednakże przesyłka została zwrócona do nadawcy z adnotacją: "Zwrot. Pod tym adresem adresat nieznany" (k-40 akt sądowych).
Po raz kolejny skarga została przesłana organowi za pośrednictwem przesyłki poleconej z 21 lipca 2025 r. na adres (...), (...). Tym razem przesyłka została skutecznie doręczona pod prawidłowym adresem organu. Jednocześnie skarżący zwrócił się do sądu pierwszej instancji o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku zwrócił się o uznanie skargi za wniesioną w terminie. Jako powód uchybienia wskazał omyłkowe przesłanie skargi w roztargnieniu, co wpłynęło na złe zaadresowanie tej skargi.
Postanowieniem z 30 października 2025 r., WSA w Oplu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
Sąd pierwszej instancji uznając, że z uwagi na brak wniesienia skargi w terminie oraz uprawomocnienia się postanowienia o odmowie przywrócenia terminu na wniesienie skargi, podlega ona odrzuceniu, dlatego przywołanym na wstępie postanowieniem z 29 stycznia 2026 r. odrzucił skargę.
Zażalenie na ww. postanowienie sądu pierwszej instancji złożyła uczestniczka M. G., zarzucając WSA w Opolu niezasadne odrzucenie skargi. Wskazała, że skarga była wnoszona w terminie, ale jedynie nadana przez roztargnienie na zły adres, co zostało naprawione pismem z 21 lipca 2025 roku.
Uczestniczka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania zażalenia obowiązkiem sądu jest kontrola środka odwoławczego pod kątem spełnienia wymagań formalnych, jak również pod kątem dopuszczalności takiego środka. Zgodnie z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143, Ppsa) wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Uprawnienie to przysługuje oczywiście również Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli zażalenie ulegało odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny na mocy art. 180 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.
W rozpoznawanej sprawie zażalenie na postanowienie z 29 stycznia 2026 r. o odrzuceniu skargi J. G. wniosła jego żona M. G., uznana przez sąd pierwszej instancji za uczestnika przedmiotowego postępowania. Przypomnieć zatem warto, że stosownie do art. 33 § 1 Ppsa osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony.
Okoliczność, że postanowienie o odrzuceniu skargi zostało doręczone również wnoszącej zażalenie (oprócz skarżącego i organu) wraz z pouczeniem o prawie do wniesienia zażalenia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie rodzi jeszcze po stronie uczestniczki M. G., prawa do złożenia środka odwoławczego od tego postanowienia. Kluczowe znaczenia ma tu bowiem kwestia, czy na obecnym etapie postępowania M. G. jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Na tak zadane pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, nabywa status uczestnika postępowania na prawach strony wyłącznie w przypadku skutecznego wszczęcia postępowania sądowego zainicjowanego skargą innej osoby. Celem postępowania przed sądem administracyjnym jest dokonanie przez ten sąd kontroli działalności administracji publicznej. Co oczywiste, warunkiem merytorycznego rozpoznania sprawy jest skuteczne wszczęcie postępowania sądowego. Do tego z kolei niezbędne jest skuteczne wniesienie skargi, tj. takiej, która nie jest obarczona brakami formalnymi i fiskalnymi, ani nie podlega odrzuceniu z innych przyczyn wymienionych w art. 58 § 1 Ppsa. W sytuacji, gdy z powodów wyżej wymienionych skarga nie może zainicjować postępowania sądowego, w którym Sąd merytorycznie rozpozna skargę, a więc kiedy skarga podlega odrzuceniu, przyjąć należy, że stosunek procesowy nawiązuje się wyłącznie między skarżącym i organem, którego akt lub czynność jest przedmiotem zaskarżenia, a sądem.
W opisanej sytuacji nie można jednak mówić o powstaniu takiego stosunku w odniesieniu do osoby, o której mowa w art. 33 § 1 Ppsa. Przyjąć należy, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, nabywa status uczestnika postępowania na prawach strony i związane z tym uprawnienia procesowe (w tym m.in. prawo wnoszenia środków odwoławczych) jedynie, gdy postępowania to zmierzać będzie do merytorycznego rozpoznania skargi. Odrzucenie skargi jest rozstrzygnięciem formalnym, które w żaden sposób nie wpływa na sytuację prawną osób, które w przypadku jej skutecznego wniesienia byłyby uznane za uczestnika postępowania w myśl art. 33 § 1 Ppsa. Są one wprawdzie bezpośrednio zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy, jednakże nie można twierdzić, że odrzucenie skargi naruszy interes prawny tych osób.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należało, że zażalenie M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 29 stycznia 2026 r., odrzucające skargę jej męża J. G., jest niedopuszczalne. Zaistniała zatem podstawa do jego odrzucenia na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w części dyspozycyjnej postanowienia.