Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1165/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 22 marca 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 22 sierpnia 2022 r. potwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego przez K. P. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji ustalił następujące istotne okoliczności faktyczne.
Ostateczną decyzją z 9 maja 2022 r., wydaną po rozpatrzeniu wniosku J. P., Wojewoda Śląski potwierdził posiadanie obywatelstwa polskiego w dacie zgonu, tj. [...] r. przez zmarłego K. P., ur. [...] r. w O., s. E. i L. Pismem z 18 maja 2022 r. skarżący wystąpił do Wojewody o uzupełnienie decyzji o potwierdzenie daty i podstawy prawnej nabycia obywatelstwa polskiego przez jego zmarłego ojca K. P. Skarżący wyjaśnił, że "o zaświadczenie dotyczące podstawy prawnej nabycia po raz pierwszy obywatelstwa polskiego przez jego dziadka i ojca, wydane przez właściwy Urząd Wojewódzki w Polsce zwrócił się do niego urzędnik z Bundesverwaltungsamt w Niemczech", w związku z ubieganiem się przez niego o obywatelstwo niemieckie.
W związku z powyższym decyzją z 22 sierpnia 2022 r. wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz z art. 55 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2022 r. poz. 465), Wojewoda zmienił swoją ostateczną decyzję z 9 maja 2022 r. i stwierdził, że K. P. posiadał obywatelstwo polskie od urodzenia, tj. od [...] r. do chwili zgonu, tj. [...] r.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że właściwe w rozpoznawanej sprawie były przepisy ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. RP. Nr 7. poz. 44 ze zm.; dalej: "ustawa o obywatelstwie z 1920 r."). Zgodnie z art. 4 ust. 1 w związku z art. 5 tej ustawy, obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca, natomiast dzieci nieślubne obywatelstwo matki. Rodzice K. P., tj. E. P. i L. F. zawarli związek małżeński 27 maja 1934 r. w m. O. Powyższe potwierdza, że K. P. urodzony [...] r., urodził się jako "dziecko ślubne". Do stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez K. P., niezbędne było ustalenie, czy jego ojciec legitymował się obywatelstwem polskim. Wojewoda zauważył, że w informacji znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż ojciec E. P. w dniu 31 stycznia 1920 r. na podstawie art. 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., nabył obywatelstwo polskie. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda stwierdził, że K. P. nabył obywatelstwo polskie z dniem urodzenia na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.
Minister podzielił stanowisko Wojewody wskazując, że decyzją z 20 marca 2023 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 18 sierpnia 2022 r. w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez E. P. w chwili zgonu, tj. 17 sierpnia 1992 r. Przedmiotowa decyzja jest ostateczna w administracyjnym toku instancji, a organ odwoławczy również w tej sprawie jest obowiązany uwzględnić jako wiążące w zakresie obywatelstwa ojca skarżącego, ww. decyzję z 20 marca 2023 r., w której przesądzono, że w dacie urodzenia K. P. jego ojciec posiadał obywatelstwo polskie.
W tym stanie rzeczy bezsprzecznie K. P. nabył obywatelstwo polskie z dniem urodzenia na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy o obywatelstwie 1920 r. Minister zaznaczył również, że dokumenty zgromadzone w sprawie nie potwierdziły, że w statusie obywatelstwa K. P. miały kiedykolwiek miejsce zdarzenia, które skutkowałyby utratą obywatelstwa polskiego.
Oddalając skargę na decyzję Ministra z 22 marca 2023 r. Sąd pierwszej instancji przyznał rację organom, że kwestia obywatelstwa K. P. jest uzależniona od ustalenia, czy E. P. (jego ojciec) posiadał obywatelstwo polskie w dacie urodzenia syna. Co do zasady więc należałoby przeprowadzić postępowanie w celu potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez E. P. Niemniej jednak postępowanie w tym przedmiocie zostało już przeprowadzone i ostatecznie zakończone przed wydaniem decyzji zaskarżonej w niniejszym postępowaniu. Minister prawidłowo wskazał, że kwestia posiadania obywatelstwa polskiego przez E. P. została ostatecznie rozstrzygnięta decyzją tego samego organu z 20 marca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody z 18 sierpnia 2022 r. Skoro zatem ostatecznie orzeczono, że E. P. posiadał obywatelstwo polskie w dacie urodzenia swojego syna, to prawidłowo stwierdził Minister, że jego syn: K. P. nabył obywatelstwo polskie z dniem urodzenia, tj. [...] r. na mocy art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.
W skardze kasacyjnej J. P. na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez zaniechanie uwzględnienia skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji przez WSA na skutek naruszenia przepisów postępowania, pomimo naruszenia przez organy administracyjne I i II instancji i w efekcie tego także przez WSA: art. 7 w zw. z art. 77 § i w zw. z art. 80 k.p.a. które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, tj. błędne, dowolne i niepełne zebranie, rozpatrzenie i ocena materiału dowodowego i stanu faktycznego w niniejszej sprawie zarówno przez organ I jak i II instancji, co zaaprobował następnie WSA w szczególności polegające na:
- - nieuwzględnieniu okoliczności, iż w równoległym postępowaniu dot. ojca K. P. – E. P. toczącym się przed Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji zakończonym wydaniem decyzji z dnia 20 marca 2023 r., która została zaskarżona do WSA (sygn. VII SA/Wa 1164/23) błędnie przeprowadzono postępowanie dowodowe, w sposób niepełny, powierzchowny i arbitralny, a także z pominięciem przeprowadzenia dowodów koniecznych do gruntownego wyjaśnienia sprawy oraz błędnie i w sposób niepełny zebrano, rozpatrzono i oceniono materiał dowodowy, co skutkowało wydaniem decyzji naruszającej słuszny interes obywatela, a organ uzależnił wydanie niniejszej zaskarżonej decyzji od rozstrzygnięcia postępowania toczącego się przed Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji zakończonego wydaniem decyzji z dnia 20 marca 2023 r., która także została zaskarżona i oparł rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie na ustaleniach poczynionych w sprawie zakończonej decyzja z 20 marca 2023 r. i w efekcie powyższego Sąd Administracyjny powielił te ustalenia także w sprawie o sygn. VII SA/Wa 1164/23, co wpłynęło na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie (sprawy połączone do wspólnego rozpoznania);
- - nieuwzględnienie okoliczności, że E. P. – ojciec K. P. w 1935 r., tj. w dacie kiedy urodził się K. P. nie był obywatelem polskim, co oznacza, że K. P. nie nabył obywatelstwa polskiego przez urodzenie po swoim ojcu E. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku WSA i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra z 20 marca 2023 r. oraz decyzji Wojewody Śląskiego z 18 sierpnia 2022 r., a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Końcowo skarżący kasacyjnie wniósł podniósł zarzut nieważności postępowania z uwagi na to, że asesor WSA Michał Podsiadło rozpoznający niniejszą sprawę uzyskał nominację w postępowaniu przy udziale tzw. neo KRS, co oznacza, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę był wadliwie obsadzony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do najdalej idącego zarzutu dotyczącego nieważności postępowania, jaki skarżący kasacyjnie związał z wadliwym obsadzeniem składu orzekającego w WSA w Warszawie. W pierwszym rzędzie podkreślić należy, że akt sprawy wynika, iż profesjonalny pełnomocnik skarżącego kasacyjnie w trybie art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) został powiadomiony o składzie orzekającym. Pomimo jednak tego, że skarżący był przed rozprawą zawiadomiony o wyznaczonym składzie, a jego pełnomocnik obecny był też na rozprawie przed WSA w dniu 5 października 2023 r., nie zdecydował się skorzystać z procedury określonej w art. 5a ww. ustawy, która służy właśnie rozpatrywaniu wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego na gruncie procedury sądowoadministracyjnej.
Wskazać też trzeba, że udział w składzie sądu administracyjnego sędziego lub asesora powołanego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie skutkuje uznaniem, że wyrok nie pochodzi od "niezależnego, bezstronnego i niezawisłego sądu" w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, czy też "niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy" w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE.C.2016.202.389). Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, uwzględniających w swoim orzecznictwie wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnoszące się do polskiego wymiaru sprawiedliwości po zmianach wprowadzonych wyżej powołaną ustawą z 8 grudnia 2017 r. (por. przykładowo wyroki NSA: z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt I FSK 100/22; z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2372/21; z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2539/22; z 5 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2603/21 – dostępne, podobnie jak i inne powoływane orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.cbois.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela jednolite w tym zakresie orzecznictwo sądowoadministracyjne, a w kwestii szczegółowych rozważań odsyła do powołanych wyroków. Dodać jedynie można, że potwierdzeniem wyrażonych w nich poglądów jest także ostatni z wyroków TSUE w sprawie C-521/21 odnoszący się do polskiego wymiaru sprawiedliwości z którego jednoznacznie wynika, że sam fakt powołania sędziego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. nie oznacza, że nie stanowi on "niezawisłego i bezstronnego sądu" w rozumieniu prawa Unii.
Przechodząc do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej podkreślić należy, że zgodnie z mającymi zastosowanie w kontrolowanej sprawie przepisami ustawy o obywatelstwie z 1920 r. (art. 4 pkt 1 w związku z art. 5), obywatelstwo K. P. było pochodne od obywatelstwa jego ojca – E. P. Stosownie do ww. regulacji obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie – dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca, natomiast dzieci nieślubne obywatelstwo matki. Jak zaś wynika z niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie K. P. urodził się jako "dziecko ślubne". Okoliczność powiązania obywatelstwa K. P. z obywatelstwem jego ojca E. P. nie oznaczała jednak, że organy były uprawnione do ponownego, szczegółowego badania przesłanek dotyczących obywatelstwa E. P. w kontrolowanej sprawie. Kwestia ta została bowiem rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu administracyjnym, zakończonym wcześniejszą, ostateczną decyzją Ministra z 20 marca 2023 r., wobec której WSA w Warszawie w odrębnym postępowaniu oddalił skargę (sygn. VII SA/Wa 1164/23).
Rozpoznając niniejszą sprawę, organy administracji oraz WSA nie mogły więc dokonać ponownej oceny przesłanek dotyczących obywatelstwa E. P., ani prowadzić postępowania zmierzającego do wzruszenia zapadłych w tym zakresie ostatecznych rozstrzygnięć. Ustalenia wynikające z decyzji dotyczących obywatelstwa polskiego E. P. stanowiły natomiast element stanu prawnego i faktycznego, który należało uwzględnić przy ocenie przesłanek dotyczących obywatelstwa K. P. z uwagi na treść ww. przepisów ustawy o obywatelstwie z 1920 r.
W konsekwencji nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, że orzekające w kontrolowanej sprawie organy oraz Sąd pierwszej instancji bezkrytycznie powieliły wadliwe – w jego ocenie – ustalenia poczynione w sprawie E. P. Argumentacja ta w istocie zmierza bowiem do zakwestionowania prawidłowości rozstrzygnięć zapadłych w odrębnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, co pozostaje poza zakresem kontroli sprawowanej w niniejszej sprawie. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z orzecznictwem NSA sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem, innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. np. wyrok NSA z 26 sierpnia 2025 r. sygn. akt I GSK 1899/22). Postępowanie kasacyjne nie może więc służyć pośredniemu podważaniu prawidłowości rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach, dotyczących innego przedmiotu postępowania, nawet jeżeli pozostają one w związku z sytuacją prawną strony.
Podsumowując nie sposób uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. powołane w skardze kasacyjnej. Sąd ten dokonał poprawnej kontroli legalności decyzji wydanej w sprawie dotyczącej potwierdzenia obywatelstwa polskiego K. P., natomiast zarzuty odnoszące się do postępowania prowadzonego wobec E. P. wykraczają poza granice niniejszego postępowania i z tej przyczyny nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.