Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 25 lutego 2026 r., sygn. akt III SAB/Gl 503/25, po rozpoznaniu skargi S. F. (skarżąca, cudzoziemka) na bezczynność Wojewody Śląskiego (Wojewoda) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemca w celu świadczenia pracy: 1. zobowiązał Wojewodę do rozpatrzenia wniosku w terminie 60 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem;
- 2. stwierdził, że Wojewoda dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa;
- 3. oddalił skargę w pozostałym zakresie;
- 4. zasądził od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda zaskarżając go w całości oraz zarzucając:
- I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, zwana dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- 1) niewłaściwe zastosowanie art. 100d ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 337 ze zm., zwana dalej: "ustawą o pomocy") w związku z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 854, zwana dalej: "ustawą zmieniającą z 2024 r."), poprzez wadliwe uznanie, że przepisy te nie mogły stanowić podstawy do kolejnego przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy po 30 czerwca 2024 r. z uwagi na ich niezgodność z art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, podczas gdy przepisy art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy w związku z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. wprowadzają środki proporcjonalne do zaistniałej sytuacji związanej z ciągle trwającą wojną na Ukrainie, a więc brak było podstaw do odmowy zastosowania ww. przepisów, a w konsekwencji wadliwe uznanie, że mamy do czynienia z bezczynnością organu w sytuacji, gdy art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy wykluczał możliwość stwierdzenia bezczynności;
- 2) niewłaściwe zastosowanie art. 188 pkt 1 i 2, art. 184, art. 195 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 7, art. 2 i art. 8 ust. 2, a także art. 31 ust. 3 i art. 37 ust. 2 Konstytucji RP, w sytuacji gdy sądy administracyjne nie są co do zasady sądami powołanymi do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP, jak również, podczas gdy w świetle zasady legalizmu sędziowie sądów administracyjnych są związani Konstytucją i ustawami, oraz podczas gdy sądy powinny dążyć do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych, a ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia przepisów Konstytucji RP, jak również wobec tego, że ograniczenia dotyczące praw cudzoziemców, w tym te dotyczące prawa do sądu, mogą być dalej idące niż ma to miejsce wobec obywateli polskich;
- II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1 - § 3 i § 5 oraz art. "37 ust. 1 pkt 1" ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, zwana dalej: "k.p.a.") i art. 100d ustawy o pomocy, poprzez błędne przyjęcie, że sprawa nie została załatwiona w terminie określonym w przepisie szczególnym tj. art. 112a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079, zwana dalej: "ustawą o cudzoziemcach"), a postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem zasady szybkości postępowania i z naruszeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy, co spowodowało stwierdzenie bezczynności, podczas gdy na mocy art. 100d ustawy o pomocy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie, podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był konfliktem zbrojnym na Ukrainie, niedoborami kadrowymi oraz okolicznościami sprawy, to jest skomplikowanym jej charakterem i koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego, a zatem podyktowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy, przez co z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia;
- 2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1, art. 35 § 1-3 i § 5, art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 112a ustawy o cudzoziemcach oraz art. 100d ustawy o pomocy, polegające na nieoddaleniu skargi na bezczynność organu, mimo że na mocy art. 100d ustawy o pomocy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, gdyż nie upłynął jeszcze termin na załatwienie sprawy, względnie, gdy z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o uchylenie wyroku w "całości" i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną cudzoziemka, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Podkreślić należy, że wobec tego, iż złożenie wniosku w kontrolowanej sprawie nastąpiło 29 kwietnia 2025 r. nie miał w niej zastosowania art. 100d ustawy o pomocy. W tym zakresie należy wskazać - podobnie jak Sąd I instancji - na przyjmowaną już w podobnych sprawach argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyrokach z 19 maja 2025 r. o sygn.: II OSK 2931/24, II OSK 2744/24, II OSK 2919/24, II OSK 2920/24 (https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query) w których przyjęto, że istnieją podstawy, aby uznać, że art. 100d ustawy o pomocy nie może być stosowany od 1 lipca 2024 r.
W przywołanym orzecznictwie uznano, że kolejne, czwarte przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania. Innymi słowy, przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na mocy art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE.C z 2007 r. nr 303, poz. 1). Oczywistość tego naruszenia wbrew zarzutom obrazy przepisów Konstytucji zawartym w skardze kasacyjnej, uzasadniała zastosowanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności i w konsekwencji odmowę zastosowania ww. przepisu ustawy zmieniającej z 2024 r. Dodać przy tym trzeba, że kwestia zgodności art. 100d (i obowiązującego wcześniej art. 100c) ustawy o pomocy z ww. przepisami Konstytucji budziła wątpliwości w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych już od dnia wejścia tej ustawy w życie (por. np. wyroki: WSA w Gdańsku z 10 października 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 142/24, WSA w Poznaniu z 29 lutego 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 191/23, WSA we Wrocławiu z 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 439/23).
W konsekwencji w aktualnym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny jest zdania, że oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.
Przyjmując słuszność tego stanowiska, należy zauważyć, że cudzoziemka złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu świadczenia pracy 29 kwietnia 2025 r. W dniu 12 czerwca 2025 r. do organu wpłynęło ponaglenie. 20 czerwca 2025 r. bez wezwania organu cudzoziemka przedłożyła do akt sprawy kopię aktualnego dokumentu paszportowego. W dniu 16 października 2025 r. do organu wpłynęło kolejne ponaglenie. Następnie w dniu 7 listopada 2025 r. cudzoziemka wniosła skargę do WSA w Gliwicach.
Zaznaczyć należy, że termin wydania decyzji w niniejszej sprawie określał art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, a zatem podstawowy termin na rozpoznanie wniosku wynosił 60 dni. Z akt sprawy nie wynika aby decyzja w sprawie wniosku została wydana przed jego upływem. Co więcej nie została ona również wydana na dzień wydania zaskarżonego wyroku. W konsekwencji Sąd I instancji zasadnie uznał, że w sprawie zachodziła bezczynność organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Skoro WSA w Gliwicach prawidłowo uwzględnił skargę na bezczynność ze względu na bezskuteczny upływ terminu na załatwienie wniosku, to konsekwentnie - nie mając informacji o wydaniu decyzji na dzień wydania wyroku - zasadnie zobowiązał Wojewodę do rozpoznania wniosku skarżącej w terminie 60 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega równocześnie wagę argumentów podniesionych przez Wojewodę, a dotyczących znacznego obciążenia organu w związku z liczbą spraw pobytowych, jakie wpływają do organu, ich skomplikowanego charakteru, rodzącego konieczność gromadzenia materiału dowodowego. Argumenty te są aktualne również w odniesieniu do okresu po 30 czerwca 2024 r. Wymaga jednakże podkreślenia, że okoliczności te nie mogły stanowić samodzielnej podstawy do oddalenia skargi na bezczynność po tej dacie, skoro możliwość dalszego zawieszenia biegu terminów przewidzianych na załatwienie wniosków cudzoziemców o wydanie zezwoleń na pobyt, a co za tym idzie stanowiąca usprawiedliwienie dla występującej bezczynności, została wyłączona.
Sąd Wojewódzki zasadnie uwzględnił natomiast wspomniane argumenty, stwierdzając, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W tym zakresie rozstrzygnięcie Sądu jest korzystne dla Wojewody, podobnie jak w przedmiocie oddalenia skargi w zakresie przyznania od organu na rzecz cudzoziemki określonej sumy pieniężnej, jak też wymierzenia grzywny organowi. Ponadto, skarga kasacyjna nie postawiła zarzutu naruszenia art. 149 § 1a, art. 149 § 2, ani art. 200 p.p.s.a.
Podsumowując, w świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że Sąd I instancji, orzekając w dniu 25 lutego 2026 r., nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów uwzględniając skargę na bezczynność i zobowiązując Wojewodę do załatwienia sprawy w zakreślonym terminie.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego (punkt 2 sentencji) orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 2 p.p.s.a.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.