Uzasadnienie
II OSK 1313 / 09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi L. P. w punkcie I – wszym wyroku z dnia 14 maja 2009 r. uchylił orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz poprzedzające je orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Łodzi z dnia [...] września 2007 r. w przedmiocie orzeczenia o zdolności do służby wojskowej, zaś w punkcie II-gim swego wyroku zawarł orzeczenie dotyczące kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Rozstrzygnięcie sprawy zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Orzeczeniem z dnia [...] września 2007 r. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Łodzi w wyniku przeprowadzonych badań, rozpoznała u L. P.:
- 1. przewlekłe zakażenie HBV (§ 44 pkt 13 załącznika Nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach Dz. U. Nr 151, poz. 1595 ze zm. – dalej zwanego rozporządzeniem),
- 2. przebyte skręcenie stawu skokowo- goleniowego prawego bez trwałych następstw (§77 pkt 5 rozporządzenia),
- 3. kamicę nerek (§ 48 pkt 4 rozporządzenia).
Wskazując, iż schorzenia określone w pkt 1 i 3 powodują niezdolność do nadterminowej służby wojskowej, Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska określiła stopień zdolności do służby wojskowej L. P. jako: Grupa I Kategoria D- niezdolny do nadterminowej służby wojskowej.
Odwołanie od powyższego orzeczenia złożył L. P., wnosząc o wyjaśnienie, czy był rozważany brak możliwości jego powrotu z misji, co uzasadniał faktem uznania go orzeczeniem Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Łodzi z dnia [...] marca 2007 r. za zdolnego do nadterminowej służby wojskowej poza granicami państwa, a służbę tę odbył w Iraku w okresie od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] stycznia 2007 r. Odwołujący się stwierdził, iż w orzeczeniu tym nie wskazano schorzenia dotyczącego wirusowego zapalenia wątroby mimo, że wynik badania wykonanego na potrzeby Komisji w dniu [...] października 2006 r., stwierdzał u odwołującego się nosicielstwo antygenu HBs.
Ponadto L. P. wskazał, że otrzymał Certyfikat Zdrowia wydany przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską w Łodzi w dniu [...] marca 2007 r. z treści, którego wynika, że nie stwierdza się przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepień ochronnych.
Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2007 r. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we Wrocławiu na podstawie art. 127 § 1 i art. 138 k.p.a. w związku z § 3 ust. 7, § 4 ust. 8, § 9 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określania ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151, poz. 1594) oraz § 22 ust 1 i 2, § 23 ust 1, 2 i 3 rozporządzenia utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji.
W ocenie organu odwoławczego ze zgromadzonych dokumentów jednoznacznie wynika, że u skarżącego stwierdzono zakażenie wirusem B zapalenia wątroby, przebyte skręcenie stawu skokowo - goleniowego prawego bez trwałych następstw oraz kamicę nerek, mieszczących się w zakresie pojęciowym § 44 pkt 13, § 77 pkt 5 i § 48 pkt 4 z załącznika nr 2 do rozporządzenia, co w grupie I osób badanych (żołnierze nadterminowej służby wojskowej) kwalifikuje go do kategorii D zdolności do służby. Organ stwierdził też, że kwestia oceny prawidłowości wcześniejszych prawomocnych orzeczeń Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Łodzi w sprawie zdolności L. P. do czynnej służby wojskowej, w tym braku uwzględnienia w trakcie czynności orzeczniczych przy ocenie zdolności do służby poza granicami RP, wyniku badania antygenu HBs z dnia [...] października 2006 r., jak również ustosunkowania się do niesprecyzowanej przez stronę odwołującą się, uwagi dotyczącej możliwości nie powrócenia z misji, nie mieści się w kompetencji Komisji.
Skargę na powyższe orzeczenie złożył L. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jego uchylenie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: art. 7, art. 77, art. 81 oraz art. 107 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń wyłącznie w oparciu o dokumentację zgromadzoną przed organem I instancji oraz błędną ocenę materiału dowodowego poprzez stwierdzenie, że schorzenie nie ma związku ze służbą wojskową.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił orzeczenia organów obu instancji z innych przyczyn niż wywiedzione w skardze.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie organy obu instancji ustaliły, że zakażenie wirusem B zapalenia wątroby, przebyte skręcenie stawu skokowo- goleniowego prawego bez trwałych następstw oraz kamica nerek, mieszczące się w zakresie pojęciowym § 44 pkt 13, § 77 pkt 5 i § 48 pkt 4 z załącznika nr 2 do rozporządzenia kwalifikują skarżącego do grupy I osób badanych do kategorii D zdolności do służby wojskowej (niezdolny do nadterminowej służby wojskowej w czasie pokoju).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie zarówno zaskarżone orzeczenie, jak i orzeczenie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem zasad procedury administracyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. U skarżącego rozpoznano m.in. "przewlekłe zakażenie HBV", co mieści się w zakresie pojęciowym § 44 pkt 13 załącznika nr 2 do rozporządzenia. Z objaśnień szczegółowych do tego przepisu wynika, że ocena orzecznicza schorzenia wymaga dokumentacji dotychczasowego leczenia szpitalnego lub w poradni specjalistycznej.
Skarżący został poddany badaniom lekarskim po zakończeniu służby poza granicami państwa. Treść karty badań lekarskich żołnierza powracającego do kraju po zakończeniu służby poza granicami państwa z dnia [...] sierpnia 2007 r. wskazuje, że skarżący przeszedł badania wykonane przez lekarzy specjalistów: chorób wewnętrznych, chorób oczu, psychiatrii, neurologii, ortodoncji. Z treści tego dokumentu wynika, że w dniu [...] sierpnia 2007 r. nie badano skarżącego pod kątem oznaczenia antygenu HBs, nie wykonano także żadnych prób wątrobowych ani nie wykonano badań specjalistycznych stosowanych w przewlekłym zapaleniu wątroby typu B. Nie stwierdzono, zatem przewlekłego zakażenia wątroby typu B i uznano skarżącego za zdolnego do nadterminowej służby wojskowej. Zakażenie wątroby typu B zostało stwierdzone zostało natomiast u skarżącego dopiero w dniu [...] września 2007 r. na podstawie badania wykonanego w Katedrze i Klinice Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.
To właśnie rozpoznanie miało w ocenie Sądu, istotny wpływ na treść orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w sprawie zdolności skarżącego do nadterminowej służby wojskowej, albowiem wcześniej ustaloną kategorię zdolności Z "przerobiono" na kategorię D, a do słowa "zdolny" dopisano słowo "nie".
Zdaniem Sądu pierwszej instancji Wojskowe Komisje Lekarskie wydały ocenę orzeczniczą dotyczącą przewlekłego zakażenia HBV bez oparcia rozpoznania na wymaganej dokumentacji leczenia szpitalnego bądź w poradni specjalistycznej.
Nadto organy nie dokonały pełnej oceny stanu zdrowia skarżącego po powrocie do kraju, przy uwzględnieniu warunków, w jakich pełnił służbę poza granicami państwa, a w szczególności specyfiki klimatyczno- geograficznej oraz sanitarno- epidemiologicznej rejonu, w którym pełnił tę służbę. Zatem badanie stanu zdrowia skarżącego nie było oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych wymaganych przez prawo. Oznacza to, że dokonana kwalifikacja zdolności kandydata do określonej służby wojskowej jest wadliwa. Komisje Lekarskie obu instancji nie odniosły się także do treści Certyfikatu Zdrowia z dnia [...] marca 2007 r., w którym jest m. in. informacja, że: "nie stwierdza się przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepień ochronnych".
Ponadto rozpoznana u skarżącego kamica nerek, mieszcząca się w zakresie pojęciowym § 48 pkt 4 zał. Nr 2 do rozporządzenia (kamica układu moczowego z określonym wydalaniem złogów nieupośledzająca sprawności ustroju), kwalifikuje orzekanego w grupie I, do kategorii A zdolności do nadterminowej służby wojskowej. Błędnie, zatem Komisje obu instancji orzekły wobec skarżącego kategorię D zdolności do służby z powodu kamicy nerek.
Nadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarga w zakresie dotyczącym ustalenia związku schorzeń z przebytą służbą wojskową na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) jest niedopuszczalna, co potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 października 1999 r. sygn. akt III ZP 9/99 (OSNP 2000 r., nr 5, poz. 167) stwierdzając, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawie ze skargi żołnierza na orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w przedmiocie związku choroby (inwalidztwa) ze służbą wojskową, bowiem przepisy dotyczące chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze i rentowe, nie przewidują formy decyzji administracyjnej dla ustalenia związku schorzenia ze służbą wojskową. Stanowisko to znalazło odbicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Rozstrzygnięcie o kosztach Sąd oparł o art. 250 powyższej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we Wrocławiu, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
- 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię:
- a. § 44 pkt 13 załącznika nr 2 do rozporządzenia poprzez bezpodstawne przyjęcie, że karta informacyjna Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Łodzi Katedry Kliniki Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia [...] września 2007 r. stwierdzająca rozpoznanie u skarżącego zakażenie wirusem B zapalenia wątroby nie stanowi wymaganej dokumentacji leczenia szpitalnego lub w poradni specjalistycznej i w związku z tym nie może stanowić o niezdolności skarżącego do nadterminowej służby wojskowej- kategoria D;
- b. § 48 pkt 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia poprzez bezpodstawne przyjęcie, że wojskowe komisje lekarskie w przedmiotowej sprawie nie były uprawnione do orzeczenia niezdolności skarżącego do nadterminowej służby wojskowej ze względu na jego schorzenie - kamicy nerek;
- 2. przepisów postępowania, które zobowiązywały Sąd do badania zgodności z prawem wyłącznie orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Łodzi z dnia [...] września 2007 r. i utrzymującego go w mocy orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz dokumentów służących wydaniu tych orzeczeń, a nie innych postępowań orzeczniczych (administracyjnych) prowadzonych w stosunku do skarżącego.
Wskazane uchybienia czynią zdaniem organu zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd kryterium legalności t.j. wykraczania poza ramy formalnej oceny orzeczeń Wojskowych Komisji Lekarskich, co w konsekwencji doprowadziło do stanu, iż skarżący, mimo chorób, a zwłaszcza przewlekłego zakażenia wirusem HBV nadal może pełnić czynną służbę wojskową.
Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu kasacji skarżący organ wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał nienależytej wykładni obowiązujących przepisów prawa, a także wykroczył poza ramy formalne oceny sprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył L. P. wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte są usprawiedliwione.
W związku ze sposobem skonstruowania części zarzutów wniesionej kasacji i uzasadnieniem rozpatrywanej skargi kasacyjnej koniecznym jest podkreślenie, że skarga kasacyjna jest szczególnym i wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Stawiając zarzut uchybienia przepisom prawa trzeba wskazać konkretną normę prawa materialnego lub procesowego, która - zdaniem strony wnoszącej kasację - została naruszona przez Sąd pierwszej instancji. Autor wniesionej skargi kasacyjnej powinien, więc wskazać na konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego.
I tak przy zarzucie naruszenia prawa procesowego należało wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, przedstawić na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 41/05). Tymczasem badanie złożonej w przedmiotowej sprawie skargi kasacyjnej pod kątem wymogów, o jakich mowa powyżej wskazuje na znaczące uchybienia. Podnosząc, bowiem zarzut naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej reprezentujący Rejonową Wojskową Komisję Lekarską we Wrocławiu- radca prawny M. G. nie wskazał na żaden przepis postępowania, który jego zdaniem został naruszony orzeczeniem Sądu pierwszej instancji. W treści zarzutu wskazano, co prawda na naruszenie przez Sąd "kryterium legalności tj. wykraczania poza ramy formalnej oceny orzeczeń wojskowych komisji lekarskich...", jednak nie wskazano na żadną konkretną normę, której zdaniem autora kasacji uchybiono. W konsekwencji wadliwego sformułowania powyższej podstawy skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł się do niej odnieść.
Konstruując podstawę skargi kasacyjnej wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. pełnomocnik organu również nie ustrzegł się od uchybień, jednak zestawienie przedstawionej podstawy kasacji z jej uzasadnieniem pozwoliło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na merytoryczne kontrolę skarżonego wyroku w granicach określonych przedstawionymi zarzutami.
Przedmiotem sprawy kontrolowanej w niniejszym postępowaniu było orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej stwierdzające istnienie określonych schorzeń i po ustaleniu stopnia zdolności do służby wojskowej dawały podstawę do uznania L. P. za niezdolnego do nadterminowej służby wojskowej.
Za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia § 44 pkt 13 załącznika nr 2 do rozporządzenia. W myśl § 10 ust. 1 rozporządzenia wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenia, o których mowa w § 9 ust. 1-3 rozporządzenia, według kryteriów zdrowotnych określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Stosownie do § 44 pkt 13 załącznika nr 2 do rozporządzenia, rozpoznanie u badanego jednostki chorobowej w postaci "przewlekłego zapalenia HBV" skutkuje zaliczeniem żołnierza do grupy I kategoria D, a konsekwencją tej kwalifikacji jest stwierdzenie niezdolności do nadterminowej służby wojskowej. Jednocześnie w objaśnieniach szczegółowych do tej normy prawnej wskazano, iż ocena orzecznicza tej choroby wymaga dokumentacji dotychczasowego leczenia szpitalnego lub w poradni specjalistycznej.
Stwierdzić trzeba, iż sam fakt rozpoznania u skarżącego L. P. wymienionych w kontrolowanym orzeczeniu jednostek chorobowych nie był kwestionowany. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika również, iż rozpoznane u skarżącego choroby poprzedzone zostały przeprowadzonymi badaniami diagnostycznymi. Istotne jest to, iż rozpoznanie "przewlekłego zapalenia HBV" potwierdzono dokumentacją leczenia szpitalnego w Katedrze i Klinice Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, na co wskazuje treść karty informacyjnej z dnia [...] września 2007 r. Zauważyć przy tym należy, iż rozpoznanie to wynikało też z badania wykonanego na potrzeby Komisji w dniu [...] października 2006 r., kiedy to stwierdzono u skarżącego nosicielstwo antygenu HBs. Podkreślić trzeba, iż brak uwzględnienia wyników wcześniej przeprowadzonych badań i ich skutków w trakcie czynności orzeczniczych przy ocenie zdolności L. P. do służby poza granicami RP, wskazywał na wadliwe działanie odpowiedzialnych za to organów, ale fakt ten pozostaje poza oceną niniejszego przedmiotu postępowania.
Zważywszy na powyższe nie można uznać za zasadne stanowiska zaprezentowanego w skarżonym wyroku, iż wydanie w niniejszej sprawie orzeczenia nastąpiło bez oparcia go na wymaganej dokumentacji leczenia szpitalnego. Tak, więc z naruszeniem § 44 pkt 13 załącznika nr 2 do rozporządzenia przyjęto w skarżonym wyroku, że karta informacyjna Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Łodzi, Katedry Kliniki Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia [...] września 2007 r. stwierdzająca rozpoznanie u skarżącego zakażenie wirusem B zapalenia wątroby, nie stanowi wymaganej dokumentacji leczenia szpitalnego. Organ, bowiem dysponując kartą informacyjną leczenia szpitalnego, w której stwierdzono u badanego zakażenie wirusem B zapalenia wątroby (HBV), dysponował dokumentacją leczenia szpitalnego, wymaganą w ww. przepisie rozporządzenia i mógł dokonać oceny kwalifikacji strony do odpowiedniej kategorii wskazanej w rozporządzeniu.
Na uwzględnienie zasługiwał również zarzut naruszenia skarżonym wyrokiem § 48 pkt 4 załącznika nr 2 do ww. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r.
Rozpoznanie choroby, o jakiej mowa w § 48 pkt 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia, a więc "kamicy układu moczowego z okresowym wydalaniem złogów nieupośledzających sprawność ustroju" powoduje zaliczenie żołnierza nadterminowej zasadniczej służby wojskowej do grupy I, kategorii A (zdolny do służby wojskowej). W odniesieniu do tej choroby nie zawarto w rozporządzeniu żadnych objaśnień szczegółowych. Wadliwość stanowiska Sądu pierwszej instancji polegała na tym, iż nie uwzględniała ona treści art. 30a ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241 poz. 2416 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "w razie stwierdzenia kilku chorób i ułomności przy określaniu zdolności do czynnej służby wojskowej rozpatruje się łącznie wszystkie ograniczenia spowodowane tymi chorobami i ułomnościami. Osobę badaną można w takim wypadku zaliczyć do niższej kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, niż wynikałoby to z kategorii zdolności ustalonej dla poszczególnych chorób i ułomności; w takim wypadku decyduje ocena ogólnej sprawności psychofizycznej badanego." Przy uwzględnieniu wskazanej wyżej regulacji prawnej nie można zaakceptować zaprezentowanego w skarżonym wyroku stanowiska, iż Komisje Lekarskie wadliwie orzekły wobec skarżącego kategorię D zdolności do służby z powodu kamicy nerek, bowiem organy orzecznicze stwierdzając u badanego inne jednostki chorobowe były uprawnione do zakwalifikowania żołnierza do niższej kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej.
Uznając, zatem za trafny zarzut naruszenia poprzez wadliwe zastosowanie wskazanych wyżej norm prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił punkt I-wszy zaskarżonego wyroku i oddalił skargę.
Od orzeczenia o kosztach postępowania odstąpiono na mocy art. 207§ 2 p.p.s.a., uwzględniając przedmiot niniejszej sprawy oraz sytuację materialną skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego L. P. na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a.