Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 30 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Łd 664/25 odrzucił wniosek I. N. (dalej: Strona, Skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Strony na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 1 lipca 2025 r. w przedmiocie skierowania na egzamin kontrolny sprawdzający kwalifikacje kierowcy. Jako podstawę prawną wydanego postanowienia wskazano art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił stan sprawy, z którego wynika, że zaskarżoną decyzję z 1 lipca 2025 r. doręczono Skarżącemu 11 lipca 2025 r., co oznacza, że termin do wniesienia skargi, zgodnie z treścią art. 53 § 1 p.p.s.a., upływał 11 sierpnia 2025 r., zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianych w art. 83 § 1 p.p.s.a. Skarga natomiast została nadana w urzędzie pocztowym 4 sierpnia 2025 r., zatem z zachowaniem terminu. Wyrokiem wydanym na rozprawie w dniu 19 grudnia 2025 r. WSA oddalił skargę Strony. Wyrok ten stał się prawomocny 20 stycznia 2026 r. Wnioskiem z 22 kwietnia 2026 r. Skarżący wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, przyjęcie jej do merytorycznego rozpoznania oraz rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych naruszeń.
Sąd I instancji podkreślił, że na żadnym etapie postępowania wniesienie skargi w terminie nie było kwestionowane, dlatego też skarga ta została rozpoznana na rozprawie w dniu 19 grudnia 2025 r., a WSA dokonał oceny tego, czy zaskarżona decyzja organu narusza prawo i wyrokiem z tej daty skargę oddalił. Wobec powyższego, Sąd ocenił złożony wniosek tylko przez pryzmat wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 85-88 p.p.s.a. i nie stwierdził ich wystąpienia.
Skoro zatem nie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi, złożony wniosek był niedopuszczalny, co obligowało Sąd I instancji do jego odrzucenia na podstawie art. 88 p.p.s.a.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżący zaskarżył je zażaleniem wniesionym na podstawie art. 194 § 1 pkt 7 oraz art. 197 § 1 p.p.s.a. zarzucając:
- 1. nadmiernie formalistyczna ocenę pisma procesowego Skarżącego poprzez ograniczenie jego analizy wyłącznie do literalnej kwalifikacji formalnej, bez dokonania oceny rzeczywistej treści, celu oraz sensu procesowego pisma;
- 2. pominięcie rzeczywistej treści argumentów oraz okoliczności wskazanych przez Stronę w piśmie z 22 kwietnia 2026 r. dotyczących potrzeby ponownej oraz bardziej pogłębionej analizy sprawy;
- 3. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie nadmiernie rygorystycznej wykładni proceduralnej skutkującej odmową rzeczywistego odniesienia się do treści pisma Strony;
- 4. naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez ograniczenie oceny pisma Strony wyłącznie do formalnej dopuszczalności, bez uwzględnienia jego rzeczywistego znaczenia procesowego;
- 5. naruszenie zasady proporcjonalności proceduralnej poprzez całkowite pominiecie rzeczywistego celu oraz charakteru pisma procesowego Strony.
W oparciu o tak przedstawione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Zastosowanie instytucji procesowej "przywrócenia terminu" (stosownie do art. 85 i art. 86 § 1 p.p.s.a.) jest możliwie tylko wtedy, gdy zaistniało uchybienie terminu. Wynika to z tego, że podstawowym warunkiem skutecznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności jest ustalenie, że wnioskodawca uchybił terminowi do jej dokonania i uchybienie to pociąga dla niego negatywne skutki prawne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo przyjął za podstawę rozstrzygnięcia art. 88 p.p.s.a., stosownie do treści którego, spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Użyty w art. 88 p.p.s.a., w odniesieniu do wniosku o przywrócenie terminu zwrot normatywny "z mocy ustawy niedopuszczalny" dotyczy m.in. sytuacji gdy z uwagi na stan sprawy przywrócenie terminu stało się nieaktualne. Oznacza to, że wniosek o przywrócenie terminu jest z mocy ustawy niedopuszczalny, gdy przywrócenie terminu z uwagi na stan sprawy stało się nieaktualne (por. A. Wiktorowska, Komentarz do art. 88 p.p.s.a. [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie zmienione i uzupełnione, wyd. C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 478 oraz np. postanowienia NSA z: 19 października 2010 r., sygn. II FZ 428/10; 22 stycznia 2013 r., sygn. II GZ 519/12 opubl.www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Okoliczność ta wystąpiła w niniejszej sprawie i to z dwóch powodów.
Po pierwsze, w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia skargi, bowiem jak zasadnie przyjął Sąd I instancji termin do wniesienia skargi na decyzję SKO w Łodzi z 1 lipca 2025 r. został przez Skarżącego zachowany. Skarga bowiem została złożona 4 sierpnia 2025 r., wobec doręczenia odpisu zaskarżonej decyzji Stronie w dniu 11 lipca 2025 r., co już tylko z tej przyczyny czyni wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi niedopuszczalnym w rozumieniu art. 88 p.p.s.a. (tak: uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, publ: ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz.40; a contrario z art. 86 § 1 ab initio p.p.s.a.).
Po wtóre, skarga została przyjęta do rozpoznania, a następnie procedowana i rozpoznana na rozprawie w dniu 19 grudnia 2025 r., o której Skarżący został prawidłowo zawiadomiony pismem z 30 października 2025 r. (k. 86 akt), a którego odbiór kwitował osobiście 3 listopada 2025 r. (k. 88 akt). W piśmie tym Skarżący został również pouczony o przysługujących mu uprawnieniach wynikających z p.p.s.a., ale nie skorzystał z nich, nie stawiając się na rozprawie (vide: protokół z rozprawy k. 93 akt). Wyrokiem z 19 grudnia 2025 r. WSA w Łodzi oddalił skargę Strony na powyższą decyzję, a wobec niezłożenia przez żadną ze stron wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, stał się on prawomocny w dniu 20 stycznia 2026 r. (postanowienie z 30 stycznia 2026 r. o stwierdzeniu prawomocności w aktach sprawy k. 105). Zaistniały stan sprawy uczynił więc rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i z tej przyczyny nieaktualnym, a w konsekwencji niedopuszczalnym.
Dodatkowo zauważyć należy, że postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 19 grudnia 2025 r. WSA w Łodzi odmówił Skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Odbiór odpisu rzeczonego postanowienia Skarżący kwitował osobiście 7 stycznia 2026 r. (k. 104 akt).
W tym kontekście za nieuprawnione należało uznać argumenty zażalenia zmierzające do wykazania, iż Sąd I instancji zastosował nadmierny formalizm, a w konsekwencji doszło do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Istnieją bowiem trzy zasadnicze elementy składające się na wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem – organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym);
- 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności;
- 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd.
Istotą sprawiedliwości proceduralnej jest zapewnienie stronom możliwości korzystania z wszelkich praw i gwarancji procesowych oraz zagwarantowanie rzetelnego i merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyroki TK z 12 grudnia 2006 r., sygn. P 15/05, OTK ZU nr 11/A/2006, poz. 171; 28 lipca 2004 r., sygn. P 2/04, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 72; 31 stycznia 2005 r., sygn. SK 27/03, OTK ZU nr 1/A/2005, poz. 8). Do najważniejszych elementów tej zasady Trybunał zaliczał: prawo strony do wysłuchania, prawo do informowania (ujawniania w sposób czytelny motywów rozstrzygnięcia, co ma zapobiegać jego dowolności i arbitralności), prawo do przewidywalności rozstrzygnięcia oraz umożliwienie wszechstronnego zbadania okoliczności sprawy przez sąd (por. wyroki TK z: 14 czerwca 2006 r., sygn. K 53/05, OTK ZU nr 6/A/2006, poz. 66; 2 kwietnia 2007 r., sygn. SK 19/06, OTK ZU nr 4/A/2007, poz. 37; 30 maja 2007 r., sygn. SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53; 26 lutego 2008 r., sygn. SK 89/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 7; 20 maja 2008 r., sygn. P 18/07, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 61).
Zasada sprawiedliwości proceduralnej nie ma jednak charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, które określono w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Granice ingerencji w konstytucyjne prawa i wolności wyznacza zasada proporcjonalności oraz koncepcja istoty poszczególnych praw i wolności. Ustawodawca dysponuje stosunkowo szerokim zakresem swobody kształtowania procedur sądowych, w tym ustanawiania wymogów formalnych, które zmierzają do uproszczenia czy przyspieszenia procedur.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwraca się uwagę, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego postępowania, koniecznym ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasada legalizmu czy zaufanie do prawa (por. wyrok z 10 maja 2000 r., sygn. K 21/99, OTK ZU nr 4/2000, poz. 109).
Należy w związku z tym podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, że prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego, a nie przedmiotowego traktowania uczestników postępowania, natomiast z drugiej, zakaz arbitralnego działania sądu. Sformalizowanie postępowania, chociaż nakłada na strony obowiązek dokonywania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach odgrywa także pozytywną rolę, ponieważ pozwala oddzielić poszczególne czynności w postępowaniu, wskazać ich kolejność i sposób podejmowania. Uporządkowana procedura gwarantuje uczestnikom postępowania pewność prawa i jego przewidywalność.
Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu.
Z tożsamych przyczyn niezasadny jest zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284). Przewidziane w nim prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą nie uchyla obowiązku stosowania się przez stronę postępowania sądowego do reguł, w tym terminów, przewidzianych w ustawie określającej procedurę postępowania przed sądem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontrolowanej sprawie wszelkie prawa procesowe Skarżącego zostały zachowane, bowiem Sąd I instancji przyjął do rozpoznania złożony przez Stronę wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a będąc związany przepisami p.p.s.a., prawidłowo uznał, że jest wniosek niedopuszczalny wobec zachowania terminu do wniesienia skargi. W konsekwencji spowodowało to na mocy art. 88 p.p.s.a. obowiązek Sądu do odrzucenia ww. wniosku.
Przypomnieć również należy, że rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Fakt, że Strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji