Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 czerwca 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 699/24 oddalił wniesioną przez E. G. skargę na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 9 stycznia 2024 r., nr [...] odmawiającą przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia 23 października 2023 r., nr [...] w sprawie skreślenia z listy radców prawnych oraz stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia tego odwołania. Uchwałę wydano na podstawie art. 134 w zw. z art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691, zwanej dalej k.p.a.).
Sąd I instancji stwierdził, z powołaniem się na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), że uchwała okazała się prawidłowa. Poza sporem pozostawał fakt, że doszło do uchybienia terminu na wniesienie odwołania, który upłynął 13 listopada 2023 r. po 2-krotnym awizowaniu przesyłki pocztowej zawierającej uchwałę I instancji, zaś wniesienie odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nastąpiło 14 listopada 2023 r., nastąpiło po tym jak skarżący telefonicznie dowiedział się w organie o wydaniu decyzji. Właściwie ocenił organ odwoławczy, że w sprawie nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu, czego wymagał art. 58 § 1 k.p.a. Uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu na wniesienie odwołania nie wynikało z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia lekarskiego z dnia 14 września 2023 r. Jak wynika z jego treści, skarżący był niezdolny przez okres 3 miesięcy do pracy z uwagi na zaostrzenie objawów depresyjnych.
Niezdolności do wykonywania pracy nie można było jednak utożsamiać z brakiem możliwości kierowania swoim postępowaniem, w tym dopełniania czynności dnia codziennego (nie wyłączając wniesienia odwołania w terminie). Skarżący dał dowód swojej zdolności do podejmowania takich czynności w terminie objętym zaświadczeniem, co wynika m.in. z dopełnianych przez niego czynności urzędowych związanych: a) ze zmianą adresu zameldowania oraz b) z wniesieniem spóźnionego odwołania od kwestionowanej uchwały Rady OIRP w K. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Choroba stwierdzona zaświadczeniem nie mogła więc stanowić przyczyny tamującej terminowe złożenie odwołania.
Nie można uznać że uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu wynikało z twierdzenia skarżącego, iż zmienił od 18 października 2023 r. adres zameldowania (z ul. K. [...] w Z. na ul. R. [...] w K.), a tym samym i adres dla doręczeń, co wykazał odpowiednim zaświadczeniem o zameldowaniu. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 499, zwanej dalej u.r.p.), jako radca prawny skarżący obowiązany był zawiadomić właściwą okręgową radę radców prawnych o każdej zmianie swojego adresu dla doręczeń.
Ponadto, jak wynikało z akt sprawy wybrany przez skarżącego adres dla doręczeń nie był nowym adresem zameldowania bowiem skarżący w toku postępowania (aż do 28 października 2023 r.) konsekwentnie wskazywał w pismach organowi swój dotychczasowy adres (ul. K. [...] w Z.), pod którym dorosły domownik odbierał faktycznie korespondencję. Nadto, również w toku postępowania sądowego, a zwłaszcza w skardze, skarżący wskazał na swój adres dla doręczeń, jak dotychczas (ul. K. [...] w Z.).
Z wyrokiem nie zgodził się E. G. wnosząc od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania w postaci:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy przedkładając zaświadczenie lekarskie wskazujące na nasilenie objawów choroby, depresji stanowiącej przejaw choroby afektywnej dwubiegunowej.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że zarzuty skargi kasacyjnej kwestionują wyłącznie tę część wyroku I instancji, która oddalała skargę na uchwałę, w zakresie, w jakim uchwała ta orzekała o odmowie przywrócenia terminu na wniesienie odwołania (pkt 1 sentencji uchwały). Zatem brak zarzutów skargi kasacyjnej co do części uchwały orzekającej o stwierdzeniu uchybienia terminu na wniesienie odwołania (pkt 2 sentencji uchwały) powodował, że skarga kasacyjna, pomimo formalnego wniosku o uchylenie wyroku w całości, nie otwierała możliwości kontroli instancyjnej wyroku I instancji w zakresie oddalającym skargę na uchwałę w części dotyczącej stwierdzenia uchybienia terminu na wniesienie odwołania. W tym więc zakresie skarga kasacyjna, jako nieusprawiedliwiona, podlegała oddaleniu.
Zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy przedkładając zaświadczenie lekarskie wskazujące na nasilenie objawów choroby - depresji stanowiącej przejaw choroby afektywnej dwubiegunowej. Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zarzut ten kwestionował tę partię uchwały, która rozstrzygała o odmowie przywrócenia terminu na wniesienie odwołania. W myśl art. 59 § 2 k.p.a., o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Poza sporem pozostaje to, że odwołanie od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia 23 października 2023 r., nr [...] w sprawie skreślenia skarżącego z listy radców prawnych złożono (w dniu 14 listopada 2023 r.) z uchybieniem terminu, który upływał 13 listopada 2023 r. wskutek doręczenia uchwały w trybie art. 44 § 4 k.p.a., w następstwie zwrotu 2-krotnie awizowanej przesyłki do operatora pocztowego.
O wydaniu decyzji skarżący dowiedział się w trakcie rozmowy telefonicznej od organu. Niesporne jest też to, że dochowano wymogów formalnych stawianych wnioskowi o przywrócenie terminu, załączając do niego odwołanie oraz składając go z zachowaniem terminu 7-dniowego, o jakim mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Spór dotyczy wyłącznie tego, czy zaświadczenie lekarskie z dnia 14 września 2023 r. wskazujące na zaostrzenie się w okresie 3 kolejnych miesięcy choroby o podłożu psychicznym (depresji) było dostateczne do stwierdzenia uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu na wniesienie odwołania od niekorzystnej dla niego decyzji (uchwały) skreślającej go z listy radców prawnych. Z zaświadczenia tego wynika dodatkowo, że skarżący został skierowany równocześnie na zabieg okulistyczny z powodu jaskry i zaćmy; okoliczność ta dodatkowo nasila objawy choroby psychicznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do takiego uprawdopodobnienia doszło. Jak jednoznacznie wynika z art. 58 § 1 k.p.a. warunkiem obligującym organ do przywrócenia terminu na złożenie odwołania jest wyłącznie uprawdopodobnienie okoliczności, iż zainteresowany dopełnieniem tej czynności nie ponosił winy swojego uchybienia. Jak wynika z wywodów Sądu I instancji, oraz uchwały Prezydium KRRP, przyczyną odmownego postanowienia było to, że skarżący nie dość dostatecznie wykazał brak własnej winy. Sąd I instancji nie dostrzegł bowiem wyraźnego związku stanu zaostrzenia choroby z poziomem sprawności psycho-fizycznej skarżącego w dniu, w którym mógł jeszcze w terminie dopełnić terminowego wniesienia odwołania (13 listopada 2023 r.), bowiem w zbliżonych okolicach czasowych skarżący dopełniał różnych czynności, w tym urzędowych, np. dokonał zameldowania pod nowym adresem (18 października 2023 r.) i wniósł odwołanie z uchybieniem terminu (14 listopada 2023 r.).
Istota sprawy prowadzonej na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. nie obejmuje jednak wykazania braku winy, ale wyłącznie to, czy okoliczność na jaką powołuje się zainteresowany miała szansę aby być realną przeszkodą w dopełnieniu czynności, dla której przepis prawa przewidział termin. Skoro organ nie zakwestionował mocy dowodowej zaświadczenia lekarskiego z dnia 14 września 2023 r., a z zaświadczenia tego wynika, że w okresie 3-miesięcznym skarżący znajdował się w stanie zaostrzenia choroby (depresji stanowiącej przejaw choroby afektywnej dwubiegunowej) i to w stopniu, który wykluczał go z aktywności zawodowej, to istnieje prawdopodobieństwo, iż taki jego stan zdrowia mógł przyczynić się do uchybienia terminowi bez jego winy. Nie jest przy tym tak, że skarżący mimo trudności zdrowotnych zupełnie nie interesował się swoimi sprawami, na co wskazuje fakt, że w okolicach spodziewanego zakończenia postępowania telefonował do organu, aby zasięgnąć wiedzy, czy wydano wobec niego decyzję.
Taki też stopień zapobiegliwości, mimo trudności związanych z chorobą, pozwolił mu wnieść odwołanie (14 listopada 2023 r.) z zaledwie 1-dniowym uchybieniem terminu upływającego 13 listopada 2023 r. Przeciwnie, cierpiał na chorobę (chorobę afektywną dwu-biegunową), która w okresie, na jaki przypadał termin wniesienia odwołania, zaostrzyła się wykazując stan depresyjny. Istniało więc prawdopodobieństwo tego, że uchybienie terminowi na wniesienie odwołania nie leżało w sferze winy skarżącego. Już takie ustalenie obligowało organ odwoławczy, zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. do uwzględnienia prośby o przywrócenie uchybionego terminu.
Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego choroba psychiczna w postaci choroby afektywnej dwubiegunowej wpływa na percepcję i ocenę rzeczywistości, a także koncentrację i pamięć; charakteryzuje się okresowymi pogorszeniami stanu psychicznego i taki skarżący nie ma realnego wpływu na przebieg swojej choroby; nie może jej zapobiec. Dlatego wykazana określonym zaświadczeniem taka właśnie choroba jest usprawiedliwioną podstawą przywrócenia terminu na wniesienie odwołania (wyrok z dnia 22 stycznia 2026 r., I OSK 1033/25, Lex nr 4021747).
Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego zauważa się, że naturą chorób psychicznych jest utrata możliwości rozpoznania sytuacji oraz kierowania swoim postępowaniem, co wyłącza zawinienie w niedochowaniu terminu narzuconego przepisem prawa (wyrok z dnia 7 sierpnia 2002 r., I PKN 480/01, OSNP 2004, Nr 8, poz. 138). Również w doktrynie dostrzega się, że skutki choroby psychicznej, zwłaszcza związane ze sposobem działania leków aplikowanych takim osobom, powodują, że czas ich zwolnienia od pracy jest okresem, w którym nie mogą skutecznie podejmować czynności urzędowych i dochowywać terminów określonych przepisami prawa (R. Stankiewicz [w:], R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, s. 702).
Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a także art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 p.p.s.a. uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek dający podstawę do odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania w całości.