Uzasadnienie
- I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 3139/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. Sp. z o.o. w K. (strona skarżąca) na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Prezes Urzędu, organ II instancji, organ) z dnia 16 września 2024 r., nr DIH-3.120.2024, w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązku wynikającego z ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług.
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
W dniach 22-26 września 2023 r. inspektorzy Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej (organ I instancji) przeprowadzili kontrolę w sklepie należącym do strony skarżącej. W ramach kontroli sprawdzono prawidłowość informowania o najniższej cenie towaru, która obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki. Kontrolą objęto 15 rodzajów produktów znajdujących się w aktualnej ofercie promocyjnej oraz wyprzedaży. Wszystkie skontrolowane produkty były oznakowane informacjami o obniżonej cenie, o najniższej cenie z 30 dni przed obniżką oraz o cenie jednostkowej; dodatkowo podana była cena regularna. W toku kontroli stwierdzono: podanie komunikatów dotyczących obniżek nieodnoszących się do najniższej ceny z 30 dni przed obniżką - dla 5 produktów ceny sprzedaży były wyższe od najniższych cen z 30 dni przed obniżką, natomiast dla 5 produktów obie te ceny były równe; błędne wyliczenie ceny jednostkowej w stosunku do 4 produktów.
Ustalenia kontroli zostały zawarte w protokole kontroli z dnia 26 września 2023 r., nr KHU.8361.267.2023. Pismem z dnia z dnia 10 kwietnia 2024 r. organ I instancji zawiadomił stronę skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego.
Decyzją z dnia 10 czerwca 2024 r., nr 54/2024, organ I instancji nałożył na stronę skarżącą karę pieniężną w wysokości 2 000 złotych w związku z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (u.i.c.t.u.), tj. za: 1) uwidocznienie cen w sposób niejednoznaczny i budzący wątpliwości w stosunku do 10 partii produktów poprzez podanie komunikatów dotyczących obniżek nieodnoszących się do najniższej ceny z 30 dni przed obniżką, ponieważ dla 5 partii produktów ceny były wyższe od najniższych z 30 dni przed obniżką, natomiast dla 5 partii produktów ceny te były równe (art. 4 ust. 1 w zw. z ust. 2 u.i.c.t.u.);
- 2) uwidocznienie niewłaściwych wartości liczbowych cen jednostkowych (art. 4 ust. 1 u.i.c.t.u.).
Pismem z dnia 26 czerwca 2024 r. strona skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Decyzją z dnia 16 września 2024 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że literalna wykładnia art. 4 ust. 1 i 2 u.i.c.t.u. prowadzi do wniosku, iż przepisy te nie formułują wprost wymogu, aby cena promocyjna była niższa od najniższej ceny z ostatnich 30 dni poprzedzających obniżkę ceny. Jednakże nie oznacza to, że przepisy te dopuszczają, aby za cenę po obniżce uznawać cenę obniżoną w stosunku do tzw. ceny regularnej lub bezpośrednio poprzedzającej obniżkę. Organ II instancji wskazał, że nowelizacja art. 4 u.i.c.t.u. została wprowadzona na podstawie art. 6 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw, co było związane z implementacją postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r. zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, 2005/29/WE oraz 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta (dyrektywa "Omnibus"), m.in. art. 6a ust. 1 i art. 6 ust.
2. Cel, któremu służyła wprowadzona zmiana, został przedstawiony w zawiadomieniu Komisji – wytycznych dotyczących wykładni i stosowania art. 6a Dyrektywy 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony konsumenta przez podawanie cen produktów oferowanych konsumentom z dnia 17 grudnia 2021 r. (Wytyczne Komisji), z których wynika, że celem co najmniej 30-dniowego okresu odniesienia jest uniemożliwienie podmiotom gospodarczym "żonglowania" cenami i przedstawiania fałszywych obniżek cen, np. podnoszenia ceny na krótki okres, aby następnie ją obniżyć i przedstawić jako (znaczącą) obniżkę ceny, co wprowadza konsumentów w błąd. Wspomniany 30-dniowy okres na ustalenie "wcześniejszej" ceny odniesienia jest zatem gwarancją, iż cena ta jest prawdziwa, a nie stanowi jedynie narzędzia marketingowego, które ma wywołać wrażenie atrakcyjności obniżki. W ocenie organu cena obowiązująca w okresie wskazanym w art. 6a dyrektywy "Omnibus" jest punktem odniesienia do ceny po obniżce - cena obniżona musi być niższa od najniższej ceny z 30 dni poprzedzającego ogłoszenie obniżki.
Na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. W jego uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ustalony stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Następnie Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że art. 4 ust. 1 i ust. 2 u.i.c.t.u. stanowi implementację art. 6a ust. 1 i ust. 2 dyrektywy 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. w sprawie ochrony konsumenta przez podawanie cen produktów oferowanych konsumentom (dyrektywa 98/6/WE) i należy go interpretować w zgodzie z motywem 2 tej dyrektywy oraz orzecznictwem TSUE, w tym wyrokiem z dnia 26 września 2024 r., C-330/23. TSUE wskazał w nim, iż art. 6a ust. 1 i 2 dyrektywy 98/6/WE należy interpretować w ten sposób, że wymaga on, aby obniżka ceny produktu ogłaszana przez podmiot gospodarczy w formie albo wartości procentowej, albo zwrotu reklamowego mającego na celu podkreślenie korzystnego charakteru ogłoszonej ceny została ustalona na podstawie "wcześniejszej ceny" w rozumieniu ust. 2 tego artykułu.
Z pkt. 26 tego wyroku wynika, że interpretowanie art. 6a ust. 1 dyrektywy 98/6/WE w ten sposób, że w ogłoszeniu o obniżkach cen wystarczyłoby podać "wcześniejszą cenę" w rozumieniu ust. 2 tego artykułu jako zwykłą informację, przy czym taka obniżka nie byłaby rzeczywiście ustalana na podstawie tej ceny, umożliwiałby przedsiębiorcom, wbrew temu szczególnemu celowi (wynikającemu z motywu 2 dyrektywy 98/6/WE), wprowadzenie konsumentów w błąd poprzez ogłoszenia o obniżkach cen, które nie są prawdziwe, co jest sprzeczne z samym celem tego art. 6a. Informowanie o obniżeniu ceny towaru lub usługi powinno się zatem odnosić do najniższej ceny tego towaru lub usługi, jaka obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki. Jest to cena określona w art. 4 ust. 2 u.i.c.t.u. Zastosowanie jako punktu odniesienia innej ceny, w szczególności równej bądź wyższej od najniższej ceny obowiązującej w tym okresie, prowadzi do niejednoznacznego i budzącego wątpliwości sposobu uwidaczniania obniżek cen, a takie działanie stanowi naruszenie art. 4 ust. 1 w zw. z ust. 2 u.i.c.t.u.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.).
- IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła strona skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego zmianę przez jego uchylenie i rozpatrzenie skargi, a w konsekwencji uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Strona skarżąca zrzekła się ponadto rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i 2 u.i.c.t.u. poprzez ich niewłaściwą wykładnię oraz bezpodstawne uznanie, że: a) najniższa cena towarów z 30 dni musi być jedynym punktem odniesienia w przypadku informowania konsumentów o obniżeniu ceny; b) z ceną promocyjną towarów mamy do czynienia tylko w przypadku, gdy jest ona niższa od ceny, jaka obowiązywała przez ostatnie 30 dni przed ogłoszeniem promocji - i tylko wówczas można mówić o obniżeniu ceny (i w konsekwencji informować o obniżeniu ceny), mimo iż z literalnego brzmienia przepisów nie sposób wyinterpretować, że najniższa cena towarów z 30 dni może być jedynym punktem odniesienia w przypadku informowania o obniżeniu ceny ani że z faktycznie z obniżoną ceną mamy do czynienia, jeśli cena ta jest niższa od najniższej ceny obowiązującej w okresie 30 dni poprzedzających obniżkę;
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i 2 u.i.c.t.u. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że prezentacja cen przez stronę skarżącą wprowadzała w błąd konsumentów i utrudniała im należyte i w pełni świadome porównanie cen, mimo iż ceny te nie budziły jakichkolwiek wątpliwości oraz nie wprowadzały w błąd konsumentów oraz nie utrudniały im należytego porównania cen towarów.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
V. Stanowisko strony przeciwnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Urzędu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 1. Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu.
- 2. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od strony skarżącej kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
- 3. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji podniesionych zarzutów kasacyjnych, uznając, że są one bezzasadne.
4. Zarzuty naruszenia prawa materialnego w zakresie błędnej wykładni i wadliwego zastosowania art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (u.i.c.t.u.) zmierzają do wykazania prawidłowości wniosku, że możliwa i dopuszczalna jest taka wykładnia powyższych przepisów, zgodnie z którą obowiązek jednoznacznego, niebudzącego wątpliwości oraz umożliwiającego porównanie cen (art. 4 ust. 1 u.i.c.t.u.) informowania o obniżeniu ceny towaru lub usługi (art. 4 ust. 2 u.i.c.t.u.) jest spełniony także wtedy, gdy cena podana i zakwalifikowana przez przedsiębiorcę jako "obniżona" jest niższa od ostatniej ceny, która nie jest ceną najniższą w okresie 30 dni przed zastosowaniem ostatniej obniżki.
Zaproponowana przez stronę skarżącą kasacyjnie wersja interpretacyjna rozważanych przepisów – jako sprzeczna z ustaloną przez Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) wykładnią przepisów art. 6a ust. 1 i 2 dyrektywy 98/6, stanowiących wzorzec implementacyjny dla art. 4 ust. 1 i 2 u.i.c.t.u. – jest oczywiście wadliwa.
Zgodnie z prawidłowym stanowiskiem TSUE, punktem odniesienia dla pojęcia obniżonej ceny jest pojęcie ceny wcześniejszej rozumianej jako cena stanowiąca rzeczywistą podstawę obliczenia obniżki wartości cenowej w horyzoncie czasowym, który nie może być krótszy niż 30 dni przed zastosowaniem obniżki (art. 6a ust. 2 dyrektywy 98/6). Z powyższego wynika, że aby przestrzegać zarówno szczególnego celu art. 6a dyrektywy 98/6, jak i celów, jakim ogólnie służy ta dyrektywa, jej art. 6a ust. 1 i 2 należy interpretować w ten sposób, że w ogłoszeniu dotyczącym obniżki ceny sprzedaży produktu obniżkę tę należy ustalić poprzez odniesienie do "wcześniejszej ceny" tego produktu w rozumieniu art. 6a ust. 2 ww. dyrektywy. Cena sprzedaży produktu przedstawiana w ogłoszeniu jako cena obniżona w rzeczywistości nie może być więc taka sama jak "wcześniejsza cena" albo wyższa od niej (por. wyrok z dnia 26 września 2024 r., Verbraucherzentrale Baden-Württemberg, C‑330/23, ECLI:EU:C:2024:804, pkt 24-27).
Dokonując zestawienia powyższego stanowiska ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy, należy dojść do wniosku, że strona skarżąca błędnie zinterpretowała oraz zastosowała przepisy art. 4 ust. 1 i 2 u.i.c.t.u., przyjmując, iż sporne ceny przedstawione w jej ofercie jako "obniżone" mogą być tożsame lub wyższe od wcześniejszych cen z ostatnich 30 dni przed wprowadzeniem "obniżki" z tego względu, że ostatnia cena przed tą "obniżką" była wyższa od tego rodzaju "ceny obniżonej". Podejście te jest sprzeczne z wynikami wykładni systemowej oraz celowościowo-funkcjonalnej przepisów dyrektywy 98/6 i jako takie nie może zostać zaakceptowane. Jego przyjęcie prowadziłoby do akceptacji praktyk handlowych, które stanowią jedynie pozorną realizację obowiązku dokładnego, przejrzystego i jednoznacznego informowania o cenach towarów i usług, umożliwiając przedsiębiorcom wprowadzanie konsumentów w błąd poprzez podniesienie zastosowanej ceny przed ogłoszeniem obniżki ceny i przedstawianie w ten sposób fałszywych informacji o obniżeniu cen (por. wyrok z dnia 26 września 2024 r., Verbraucherzentrale Baden-Württemberg, C‑330/23, pkt 22, 25-26).
Dla powyższej oceny prawnej nie mają natomiast znaczenia podniesione w skardze kasacyjnej argumenty wskazujące, że – pomimo zastosowania "obniżki cenowej" oderwanej od co najmniej 30-dniowego okresu odniesienia (obniżki pozornej w świetle dokonanej wykładni art. 6a ust. 1 i 2 dyrektywy 98/6) – konsument otrzymuje informację o najniższej cenie w tym okresie. Informacja ta jest bowiem nierzetelna, nieprzejrzysta, niejednoznaczna i jako taka może wprowadzać w błąd konsumenta, który ostatecznie nie wie, co stanowi punkt odniesienia dla ceny przedstawionej jako obniżona.
- 5. W tym stanie sprawy, mając na uwadze negatywny wynik kontroli kasacyjnej oraz działając na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 550 (pięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
- - ---------------------- 2