Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 15 stycznia 2026 r., odrzucił skargę I. Ś. i M. Ś. na czynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia 12 czerwca 2025 r. w przedmiocie zapytania o miejsce pobytu osoby małoletniej w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym z powodu uchylania się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym.
Sąd I instancji wskazał, że w dniu 12 czerwca 2025 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. dokonał czynności zapytania o miejsce pobytu małoletniej M. Ś.. Zapytanie zostało skierowane pisemnie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. oraz do Komendy Powiatowej Policji w K.. Organ zwrócił się z prośbą o sprawdzenie informacji, czy pod adresem przy ul. [...] w K. przebywa córka I. Ś. – M. Ś.. Wskazał również, że zapytanie kieruje w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym wobec I. Ś. z powodu uchylania się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym.
Sąd I instancji odrzucając skargę na tą czynność stwierdził, że zaskarżona czynność organu administracji polegająca na wystosowaniu do innego organu prośby o sprawdzenie miejsca pobytu danej osoby nie mieści się w katalogu czynności polegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu nie stanowiła ona w szczególności aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), to jest innych niż decyzje administracyjne i postanowienia - aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Sąd wskazał, że poprzez podjęcie wskazanej czynności, mającej charakter czynności wyjaśniającej, organ nie rozstrzygał w żaden sposób władczo o jakichkolwiek uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Z treści pism z dnia 12 czerwca 2025 r., na które wskazuje strona skarżąca, będących wyrazem podjętej czynności, wynika, że obejmowały one tylko określone zapytanie. Pytanie ze swej istoty nie było rozstrzygnięciem. Nie było też skierowana, ani do I. Ś., ani M. Ś..
Sąd zaznaczył, że również przepisy szczególne nie przewidują właściwości sądu administracyjnego do rozpoznawania skarg na czynności wyjaśniające, podejmowane przez organy administracji, działające jako wierzyciel w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
I. Ś., działając w imieniu własnym oraz małoletniej córki M. Ś., skargą kasacyjną zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie art. 3 § 1, § 2 pkt 4 p.p.s.a. i art. 146 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i odrzucenie skargi, pomimo, iż zaskarżone czynności, tj. zapytanie z dnia 12 czerwca 2025 r. skierowane do Komendy Powiatowej Policji w K. oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o aktualne miejsce pobytu małoletniej M, Ś., powinny zostać rozpoznane przez Sąd I instancji i powinna zostać stwierdzona bezskuteczność tych czynności.
Podnosząc ten zarzut skarżące kasacyjnie wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie kosztów postępowania podług norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw albowiem nie podważa prawidłowości oceny wniesionej przez strony skargi, jakiej dokonał Sąd I instancji.
Wskazania wymaga na wstępie, że zgodnie z dyspozycją art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występują. Oznacza to, że wskazane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który nie bada całokształtu sprawy, a ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Wobec zakreślonych, podniesionym w petitum skargi kasacyjnej zarzutem, granic rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Zaskarżeniu do sądu administracyjnego, na podstawie powołanej regulacji, podlegają zatem akty i czynności nie mające charakteru decyzji lub postanowień, podejmowane w sprawach indywidulanych – w stosunku do konkretnego podmiotu, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów obowiązującego prawa.
Akty i czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nie mają funkcji kreacyjnej, nie tworzą nowych stanów prawnych, ich rolą i funkcją może być stwierdzenie istnienia uprawnień lub obowiązków powstałych np. ex lege czy wynikających wprost z przepisów prawa materialnego. Jednakże jedną z przesłanek, jaką musi spełniać akt lub czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest aby ten akt lub czynność dotyczył obowiązków lub uprawnień podmiotu, do którego jest kierowany (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2566/21)..
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy za niewadliwe uznać należy stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że zaskarżona czynności, mająca charakter czynności wyjaśniającej, nie rozstrzygał w żaden sposób władczo o jakichkolwiek uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu - skarżących.
Istotnie, skierowana przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i Komendy Powiatowej Policji w K., prośba o zweryfikowanie (sprawdzenie) informacji dotyczącej miejsca pobytu małoletniej córki skarżącej, nie nosi znamion czynności rozstrzygających w sposób władczy, przede wszystkim zaś w sposób bezpośredni, o uprawnieniach lub o obwiązkach którejkolwiek z skarżących kasacyjnie. Nie została ona także skierowana bezpośrednio do którejkolwiek ze stron.
Jakkolwiek, zaskarżona czynność związana jest z prowadzonym w stosunku do I. Ś. postępowaniem egzekucyjnym, to nie można doszukiwać się poprzez tożsamość podmiotową, jak akcentuje to skarga kasacyjna, korelacji skutkującej uznaniem rzeczonej czynności za akt w rozumieniu powołanego art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., z powołanych względów, w szczególności zaś z uwagi na okoliczność, że czynność ta nie wywołuje w stosunku do stron następstwa w postaci nabycia uprawnienia lub nałożenia na nie obowiązku.
Powyższe czyni niezasadnym postawiony w skardze kasacyjnej zarzut wraz z jego uzasadnieniem.
Niejako na marginesie, odnosząc się do wyrażonego w motywach skargi kasacyjnej stanowiska, że podjęte przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. działanie zmierzało do obejścia prawa, wskazać należy na art. 36 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Postępowanie egzekucyjne w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 132, ze zm.), zgodnie z którym w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz udzielania pomocy na podstawie ustawy o wzajemnej pomocy organ egzekucyjny lub wierzyciel, o którym mowa w art. 5, może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów.
Mając powyższe na uwadze, uznając wniesioną skargę kasacyjną za nieskuteczną z opisanych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.