Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 936/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy M. B. i P. B. (dalej jako: "Skarżący", "Podatnicy").
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na niewykonanie wezwania do uiszczenia wpisu Wojewódzki Sąd Administracyjny Poznaniu postanowieniem z dnia 26 września 2012 r. odrzucił skargę Podatników na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za 2011 r.
W dniu 1 października 2012 r. postanowienie zostało doręczone Skarżącym wraz z pouczeniem, że na powyższe orzeczenie służy skarga kasacyjna, którą powinien sporządzić pełnomocnik będący adwokatem, radcą prawnym bądź doradcą podatkowym.
Skarżący dnia 4 października 2012 r. złożyli pismo w placówce pocztowej, w którym oświadczyli, że wnoszą zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu braku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.135 zł i oczekują, że Sąd uchyli wydane postanowienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił, postanowieniem z dnia 26 października 2012 r., skargę kasacyjną sporządzoną i wniesioną przez Skarżących.
Następnie Podatnicy pismem z dnia 9 listopada 2012 r. wystąpili o natychmiastowe uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, przywrócenie biegu sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata. Skarżący wnieśli również o zwolnienie ich od kosztów sądowych.
Obecnie rozpoznaniu podlega zarówno żądanie ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata oraz kolejne żądanie zwolnienia z kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 10 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy Podatnikom w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r. oddalił zażalenie Skarżących na odmowę przyznania prawa pomocy w tym zakresie.
W sprawie wiadomym jest, że na dzień złożenia kolejnego żądania zwolnienia od kosztów sądowych (27 listopada 2012 r.) oraz na dzień żądania ustanowienia adwokata (9 listopada 2012 r.) Skarżący uzyskiwali dochody z trzech źródeł: stosunek pracy Podatnika (1.500 zł brutto miesięcznie), w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (średniomiesięczny przychód za osiem miesięcy 2012 r. wyniósł 39.455 zł) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych za 2011 r. to 19.000 z areału 7,37 ha). Dopłaty do działalności rolniczej to ok. 7.000 rocznie. Natomiast koszty prowadzenia działalności rolniczej za 2012 r. to 12.630 zł. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej za osiem miesięcy 2012 r. wyniosły 361.999,35 zł.
Do Podatników należą także, poza nieruchomościami rolnymi, stacja benzynowa w B. (nieczynna od 2010 r., obciążona hipoteka), stacja benzynowa w K. (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką) oraz stacja kontroli pojazdów w K. (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką).
Poza tym Skarżący są posiadaczami samochodu Volkswagen Transporter z 1997 r. (wartość ok. 15.000 zł, obciążony zastawem bankowym), ciągnika Białoruś, samochodu Volkswagen Caddy z 2008 r. (zakupionego na kredyt, do spłaty pozostało osiem rat, wartość ok. 35.000 zł), samochód Mercedes Klasy S 600 z 1994 r. (wartość ok. 15.000 zł) oraz samochodu Volkswagen Tiguan z 2009 r.(zakupiony na kredyt, do spłaty pozostały 23 raty).
Przeciwko Podatnikowi prowadzone są również postępowania egzekucyjne na łączną kwotę prawie 582.000 zł. Ustanowione zostały hipoteki przymusowe i zastawy skarbowe. W ratach spłacane są należności na rzecz urzędu skarbowego (ok. 66.000 zł). Poza tym Podatnik ma zobowiązania kredytowe, które wynoszą ok. 372.000 zł. Suma rat kredytowych to ok. 7.600 zł miesięcznie, a obciążenia z tytułu leasingu to 2.202 zł. Należności w kwocie 103.703,54 oznaczone są jako "wymagalne natychmiast".
Podatnicy dnia 1 stycznia 2013 r. wnieśli zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2012 r., w którym podnieśli, że Sąd pierwszej instancji zaakceptował fakt upadku ich firmy i odmawiając przyznania prawa pomocy nie pozwolił na legalne rozpoznanie ich sprawy na drodze sądowej. Skarżący wnieśli o natychmiastowe uchylenie postanowienia i przywrócenie biegu sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek udowodnić, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywołuje skutek prawomocnego orzeczenia Sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Przy czym postanowienia dotyczące prawa pomocy nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie przed Sądem. Według art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Z uwagi na fakt, że wniosek Skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych rozstrzygnięty już został prawomocnym orzeczeniem Sądu, to wniosek złożony ponownie o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrzeć w oparciu o art. 165 p.p.s.a. Należy ustalić czy po wydaniu przez Sąd przedmiotowego postanowienia nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie Skarżącym prawa pomocy.
Porównanie aktualnych oświadczeń majątkowych z sytuacją majątkową Skarżących z dnia orzeczenia o odmowie zwolnienia o kosztach sądowych (10 maja 2012 r.) pokazuje, że sytuacja majątkowa Podatników nie pogorszyła się, a wręcz przeciwnie uległa polepszeniu. Skarżący prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 57,2452 ha (poprzednio było to 7,37 ha). Podwyższeniu uległ również dochód Podatnika ze stosunku pracy (z 1.386 na 1.500 zł brutto miesięcznie). Złożone oświadczenia majątkowe nie wykluczają dotychczasowych ustaleń, co do tego, że Podatnicy czerpią nadal dochody z trzech źródeł: stosunku pracy Skarżącego, wynajmowania majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Podatnicy, zdaniem Sądu, nie wykazali istotnej zmiany sytuacji majątkowej, która umożliwiłaby zmianę orzeczenia o odmowie zwolnienia z kosztów sądowych.
Sąd stwierdził, że z uwagi na wysokość osiąganych dochodów oraz wielkość zgromadzonego przez Skarżących majątku, niemożliwym jest uzyskanie wsparcia w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Sąd zauważył, że w okolicznościach niniejszej sprawy, ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, nie wystarcza do stwierdzenia, że Podatnicy nie mają możliwości zgromadzenia środków finansowych także na uiszczenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru.
Należy wskazać, że tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej średnie miesięczne przychody to 39.455 zł, za osiem miesięcy 2012 r. Już choćby ta suma przewyższa, w ocenie Sądu, obciążenia z tytułu kosztów niniejszego postępowania, deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz miesięcznych obciążeń kredytowych.
Po rozpatrzeniu sytuacji rodzinnej i majątkowej Podatników, Sąd podniósł, że obowiązek uiszczenia wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru nie spowoduje zachwiania sytuacji materialnej i bytowej rodziny Podatników w taki sposób, że nie będą oni mogli zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Poza tym Skarżący nie wykazali, że kwoty wolne od egzekucji są niższe od kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Ze składanych przez Podatników oświadczeń wynika, że w ich swobodnej dyspozycji pozostają kwoty, które wielokrotnie przewyższają koszty sądowe przedmiotowego postępowania.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Skarżących na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.