Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2010 r., I SA/Gl 700/09 odmawiające skarżącemu J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W dniu 22 września 2010 r. J. P. nadał do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo zatytułowane "skarga odwoławcza" na postanowienie NSA z 13 sierpnia 2010 r. Postanowienie to uznał za "niezdrożne i bezzasadne". W jego ocenie prawo pomocy jest instytucją gwarantującą delikwentowi wykazującemu stan ubóstwa absolutnego na formularzu, jak tego wymaga art. 252 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) i nie może podlegać swobodnej ocenie referendarza. Ogranicza je art. 75 § 2 k.p.a. mówiący o odpowiedzialności za fałszywe zeznania we wniosku PPF, zagrożone z art. 233 § 1 kk karą pozbawienia wolności do lat 3. Organ administracji publicznej winien dołożyć starań, jak mówi art. 50 § 2 k.p.a., by zadośćuczynienie wezwaniu do usunięciu hipotetycznych z art. 246 § 1 p.p.s.a. nie było uciążliwe.
Podobnie nie powinien organ administracji publicznej żądać urzędowego poświadczenia określonych faktów, a winien odebrać od strony oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania z art. 75 § 2 k.p.a. Oddalenie w.w. zażalenia prowadzi wprost do skargi z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, co już się stało w sprawie sądów cywilnych i karnych, a czego można uniknąć ze względów moralnych, bo skarga ta w istocie jest przeciwko Polsce. Skarżący apeluje zatem do Najwyższego Organu Konstytucyjnego o przerwanie tego łańcucha bezzasadności odmów i sprawiedliwe i publiczne rozpatrzenie jego sprawy, jak zapisano w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postanowieniem, którego uchylenia domaga się obecnie skarżący, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy. Prawo do złożenia zażalenia na to zarządzenie wynikało z art. 260 p.p.s.a., który to przepis przyznaje prawo do zaskarżenia zażaleniem postanowień wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych. Rozpoznając środek odwoławczy Naczelny Sąd Administracyjny działał w ramach swojej właściwości, która obejmuje rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych (art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Żaden przepis p.p.s.a. nie przewiduje jednakże środków odwoławczych od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawa ta za środki odwoławcze uznaje przy tym skargę kasacyjną (art. 173 § 1 p.p.s.a.) i zażalenie (art. 194 § 1 p.p.s.a.). Nie zna zaś środka w postaci " skargi odwoławczej". Art. 260 p.p.s.a. wśród orzeczeń podlegających zaskarżeniu wymienia jedynie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Również art. 194 § 1 i art. 173 § 1 p.p.s.a. dotyczą wyłącznie postanowień wydanych przez wojewódzki sąd administracyjny (por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r., II GZ 187/07, opubl. w Lex pod nr 479149).
Postępowanie sądowoadministracyjne jest bowiem z mocy art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) postępowaniem dwuinstancyjnym. Orzeczenia wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyniku rozpoznania środka odwoławczego są ostateczne i prawomocne. Dwuinstancyjność postępowania sądowoadministracyjnego odpowiada wymogom wynikającym z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten wymaga, aby postępowanie sądowe było co najmniej dwuinstancyjne. Określenie ustroju sądów pozostawia zaś ustawom (art. 176 ust. 2 Konstytucji RP) i w tym przypadku regulację taką zawarto w powołanej ustawie o ustroju sądów administracyjnych. Na wyrażoną w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP zasadę składa się m.in. konieczność zapewnienia sprawności sądowej i określenia oznaczonej liczby instancji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 kwietnia 2008 r., (sygn. akt. SK 77/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz.
39) stwierdził, że w pewnym momencie musi zapaść rozstrzygnięcie, które nie podlega kontroli innych organów i z którym wiąże się domniemanie zgodności z prawem, niepodlegające obaleniu w dalszym postępowaniu.
Z tych względów zażalenie skarżącego (nazwane skargą odwoławczą) na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego należało odrzucić na podstawie art. 178 w zw. z art. 180 i art. 197 § 2 p.p.s.a.
Z uwagi na odwołanie się przez skarżącego do art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wskazać jedynie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 302281). Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności czy prawidłowe wypełnienie formularza (por. pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, opubl. w Lex pod nr 302287).
Sąd ma prawo, uznając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka (np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Z tych też względów sąd musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony, dotyczących jej stanu majątkowego (tak Europejski Trybunał Spraw Człowieka w sprawie Jedamski i Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01).