Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 3 września 2013 r., sygn. akt II FZ 386/13

Uzasadnienie

1. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2013 r., II FZ 386/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. W. (zwanego dalej skarżącym) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2013 r., I SA/Po 165/13, w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

W uzasadnieniu NSA wskazał, że uchylenie postanowienia WSA w niniejszej sprawie nie jest zasadne bowiem z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący dysponuje znacznymi środkami na koncie (skarżący do wniosku dołączył wyciąg z rachunku bankowego), które umożliwiają mu poniesienie kosztów sądowych w wysokości 500 zł.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł pismo zatytułowane zażalenie/skarga (data wpływu dnia 7 sierpnia 2013 r.), w którym ponownie zwrócił uwagę, że w wyniku klęski żywiołowej, która nawiedziła jego region - powstała niewymierna strata, co spowodowało, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów procesu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie jest niedopuszczalne i jako takie podlega odrzuceniu.

1. 2. Na wstępie należy podkreślić, że postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2013 r. jest ostateczne i prawomocne – w związku z tym nie może zostać skutecznie zaskarżone.
2. 3. Zarówno WSA jak i NSA nie negowały konieczności poniesienia kosztów utrzymania gospodarstwa, ale zarówno sąd I jak i II instancji wskazywały, że skarżący przedstawił dokumenty, które dawały obraz skarżącego jako osoby majętnej. Na podstawie przedłożonego przez skarżącego wyciągu bankowego sąd nie mógł zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu. Jeżeli bowiem na nadesłanym rachunku bankowym są tak duże kwoty wpływów- skarżący nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zwolnienie od poniesienia kosztów sądowych można przyznać osobie, której egzystencja jest zagrożona w związku z minimalnymi dochodami. Na wyciągu bankowym, przedłożonym przez skarżącego, dochody te są bardzo wysokie.

Skarżący w piśmie z dnia 7 sierpnia 2013 r. podniósł, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 lipca 2013 r. wypisano jaki posiada majątek, ale "nikt nie zapytał [skarżącego] jakie [skarżący] ponosi koszty". Wymaga podkreślenia, że to, jakie skarżący ponosi koszty wie najlepiej sam skarżący i to skarżący we własnym interesie powinien przedstawić dokumenty, przedstawiające poniesione koszty. Sąd nie jest zobligowany do poszukiwania dowodów, które potwierdzają twierdzenia skarżącego. Samo oświadczenie skarżącego o ponoszeniu kosztów nie jest wystarczające- skarżący w celu prawidłowego umotywowania wniosku powinien przedstawić dokumenty przedstawiające zarówno jego przychody jak i – szeroko rozumiane- koszty. W niniejszej sprawie skarżący poprzestał na przedstawieniu dokumentów, które obrazują jego przychody. Skarżący pisze o "zainwestowaniu w zasiewy", ale nie przedstawił np. żadnych faktur/rachunków kosztowych za ziarno, czy paliwo i prąd do maszyn rolniczych.

Z zasady prawdy obiektywnej wynika, że to organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, jednak obowiązek dostarczenia korzystnych dla siebie dowodów ciąży na podatniku, który w swym dobrze rozumianym interesie powinien wykazać dbałość o przedstawienie odpowiednich dokumentów.

Skarżący podniósł również w piśmie, że "tematem nie jest wyliczenie ile mam przychodów, a ile kosztów". Wyżej wskazano, że umotywowany wniosek o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do przedstawienia przychodów i kosztów- dopiero ich zestawienie pozwala określić dochód.

1. 4. Skarżący dalej zarzucił, że w związku z oddaleniem jego wniosku "jest łamanie prawa, nie przestrzega się go". Wymaga zatem wskazania, że art. 243 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., stanowi, iż: "Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek (...)"; zgodnie zaś z art. 245 p.p.s.a.: "Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym(...)". Wyraz "może" oznacza możliwość przyznania prawa pomocy, a nie obowiązek. Właśnie ze względu na to, że istnieje możliwość przyznania prawa pomocy- wniosek powinien być należycie umotywowany w taki sposób, żeby pokazywał zarówno przychody jak i koszty prowadzenia działalności. Dzięki dokumentom kosztowym widać, jakich niezbędnych nakładów należy dokonać. Po porównaniu kosztów z przychodami uzyskuje się dochód, który następnie można porównać z kosztami utrzymania i kwotą należnego wpisu. Dopiero na tej podstawie można oceniać, czy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy spełnia przesłanki jego przyznania.
2. 5. Skarżący zwrócił uwagę, że "(...) w przypadkach klęsk żywiołowych premier stosuje i cały rząd przepisy szczególne, które trzeba znać przy zajmowaniu się taką sprawą". Należy podkreślić, że w związku z wystąpieniem klęski żywiołowej – została skarżącemu przyznana jednorazowa pomoc finansowa. Przepisy szczególne-o których wspomina skarżący -dotyczą właśnie przyznania kwot pieniężnych, a nie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Sąd nie kwestionował wystąpienia klęski żywiołowej. Sąd jedynie stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż spełnia warunki przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w tej sprawie. Wystąpienie klęski żywiołowej nie jest bowiem równoznaczne z obowiązkiem przyznania zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Klęska żywiołowa i – w jej rezultacie- zmniejszenie przychodów może być jednym z czynników przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, ale niezbędne jest jeszcze przedstawienie sytuacji majątkowej, a na tę mają wpływ również przychody i koszty prowadzenia działalności. Tym samym przyznanie jednorazowej pomocy w związku z wystąpieniem klęski żywiołowej nie nakazuje sądowi przyznania zwolnień od kosztów sądowych we wszystkich sprawach, w których stroną jest dotknięty klęską żywiołową.
3. 6. Skarżący słusznie wskazał, że składając wniosek "skorzystał z prawa, które mu się należy". Wynika to z art. 243 p.p.s.a. Jednakże złożony wniosek każdorazowo podlega ocenie sądu, który analizuje go, kierując się przepisami prawa, doświadczeniem życiowym i poglądami orzecznictwa.
4. 7. Biorąc pod uwagę, że skarżący przedstawionymi przez siebie niekompletnymi dokumentami nie przekonał zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wniosek o przyznanie prawa pomocy – w przypadku jego oddalenia- można ponowić to nic nie stoi na przeszkodzie, by skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od uiszczenia wpisu). Tym razem zasadnie byłoby dołączyć dokumenty, które potwierdzą koszty skarżącego (opłaty za telefon, czynsz, prąd, paliwo do maszyn, paszę dla zwierząt, wynagrodzenie pracowników), a zatem korespondują z danymi zawartymi we wniosku.
5. 8. Na marginesie wypada dodać, że na przesłanym do skarżącego odpisie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2013 r. widnieje podpis pracownika sekretariatu, który odpowiedzialny był za wysłanie odpisu do skarżącego. Zatem uwagi skarżącego dotyczące tego pracownika sekretariatu, jego znajomości, czy nieznajomości prawa są chybione. Wspomniany pracownik sekretariatu nie dokonał żadnego pomówienia skarżącego. Do obowiązków tego pracownika sekretariatu należało wysłanie odpisu postanowienia i wspomniany pracownik wywiązał się ze swojego obowiązku, o czym najlepiej świadczy fakt, że skarżący otrzymał odpis postanowienia z dnia 10 lipca 2013 r.
6. 9. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6, art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji