Uzasadnienie
I.1.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 października 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 398/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. i R. M. (dalej Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 30 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatków od środków transportowych za 2006 rok.
I.2.W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny:
Prezydent Miasta S. decyzją z 22 listopada 2008 r., nr [...] określił Skarżącym zobowiązanie w podatku od środków transportowych - samochodu ciężarowego m-ki STAR nr rej. [...] w kwocie 1 230 zł oraz przyczepy ciężarowej m-ki SCANIA nr rej. [...] w kwocie 1 280 zł na podstawie art. 8, art. 9 i art. 11 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm., zwanej dalej u.p.o.l.) oraz uchwały Rady Miasta Sopotu Nr XXXII/541/05 z 18 listopada 2005 r. w sprawie określenia stawek podatku od środków transportowych na terenie Miasta Sopotu.
Od powyższej decyzji Skarżący złożyli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G..
W odwołaniu zarzucili dokonanie wadliwego ustalenia stanu faktycznego, a w konsekwencji naruszenie art.9 ust.1, 3 i 6 pkt 2 u.p.o.l. Wskazali, że będący przedmiotem opodatkowania samochód ciężarowy STAR ze względu na stan techniczny po około trzydziestoletniej eksploatacji nie nadawał się do użytku i pozostawiony został na południu Polski, zaś przyczepa SCANIA została zatrzymana na parkingu celnym celem zabezpieczenia należności, a następnie złomowana. Wskazali również, że działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych prowadzili do 2000 r., w latach 1998-2000 dokonali sprzedaży pozostałych środków transportu wykorzystywanych w działalności gospodarczej i od początku roku 2001 nie są ich właścicielami.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia 30 marca 2009r.utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta S. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący J. i R. M. widnieli na dzień 11 listopada 2008 r. w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta S. jako właściciele spornych pojazdów mechanicznych t.j: samochodu m-ki Star od 28 lipca 1994r. i przyczepy Scania od 16 czerwca 1994 r. Z uwagi na fakt, że zgodnie z ewidencją pojazdów wymienione pojazdy są nadal zarejestrowane na podatników jako ich właścicieli, a twierdzenia strony o ich zbyciu nie zostały udowodnione Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało brak podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. Końcowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego tylko stałe wyrejestrowanie pojazdu skutkuje wygaśnięciem obowiązku w podatku od środków transportowych.
I.3.Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnieśli J. i R. M.. Przedstawiona w skardze argumentacja powielała zarzuty i stanowisko stron prezentowane na etapie postępowania odwoławczego.
I.4.W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
I.5.Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podkreślił, iż podatek od środków transportowych jest podatkiem majątkowym, a obowiązek podatkowy – stosownie do art. 9 ust. 1 u.p.o.l. – ciąży na właścicielu środka transportowego niezależnie od tego, czy używał on pojazdu czy też nie, a obowiązek ten wygasa dopiero z chwilą wyrejestrowania pojazdu. Istnienie prawa własności, jak i fakt, że pojazd jest zarejestrowany lub wpisany do rejestru oznacza, że osoba figurująca w rejestrze jako właściciel pojazdu jest obciążona obowiązkiem podatkowym w podatku od środków transportowych. Powołując treść art. 8 u.p.o.l. Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska Skarżących, iż podatek od środków transportowych wynika z faktu dopuszczenia ich do ruchu po drogach publicznych i wiąże się z faktycznym poruszaniem się ich po ciągach komunikacyjnych.
W uzasadnieniu wyroku podniesiono również, iż porzucenie pojazdu bądź jego fizyczna likwidacja, brak możliwości faktycznego korzystania z zarejestrowanego środka transportowego, np. wskutek jego remontu lub zajęcia przez komornika, czasowego wycofania pojazdu z ruchu udokumentowane zaświadczeniem wydawanym przez kierownika urzędu rejonowego - nie zwalnia z obowiązku podatkowego. Obowiązek podatkowy wygasa dopiero z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został wyrejestrowany lub wydana została decyzja organu rejestrującego o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu, lub z końcem miesiąca, w którym upłynął czas, na który pojazd powierzono (na podstawie art. 9 ust. 5u. p.o.l.).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpatrywanej sprawie nie zostały naruszone zasady postępowania, o jakich mowa między innymi w art. 120, 121, 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.-, dalej w skrócie "0.p."). Zebrany materiał dowodowy nie narusza dyspozycji art. 187 § 1 i 191 0.p., zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie uchybia wymogom prawnym. Chociaż art. 187 § 1 O.p. nakłada na organ podatkowy ciężar dowodzenia określonych faktów, podatnik nie może czuć się zwolniony od obowiązku współdziałania z organem podatkowym (m.in. dostarczenia stosownej dokumentacji, jeżeli ma taką możliwość) w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza, jeśli nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. W rozpatrywanej sprawie Skarżący nie zaprezentowali żadnego dowodu, w tym umowy sprzedaży przedmiotu opodatkowania, który podważyłby ustalenia dokonane przez organ.
Z uwagi na fakt, że zgodnie z ewidencją pojazdów wymienione pojazdy są nadal zarejestrowane na podatników jako ich właścicieli, zastosowanie jako podstawy prawnej wydanych decyzji przepisów prawa materialnego było – zdaniem Sądu pierwszej instancji – prawidłowe.
II.1.Skarżący J. i R. M. reprezentowani przez pełnomocnika będącego radcą prawnym złożyli skargę kasacyjną domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. Nr 153,poz.1270 z późn.zm –dalej w skrócie p.p.s.a) zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie t.j.:
- - art.9 ust.1 i ust.3 u.p.o.l. w zw. z art.180, art. 181 i art.187 zdanie drugie kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 nr 16, poz. 93 ze zm. – dalej k.c.) poprzez przyjęcie, że obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych nieprzerwanie ciąży także na osobach fizycznych nie będących już właścicielami lub współwłaścicielami środków transportowych jeśli po zmianie prawa własności tych rzeczy nie wpłynie do właściwego organu podatkowego zawiadomienie z innego urzędu (Wydziału Komunikacji) o rejestracji takich pojazdów przez nowych właścicieli lub wniosek o ich wyrejestrowanie z Centralnej Ewidencji Pojazdów;
- - art. 9 ust.6 pkt.2 u.p.o.l. poprzez przyjęcie, że rezygnacja przez podatnika z prawa do skorygowania rocznej deklaracji w podatku od środków transportowych po zbyciu lub utraceniu w ciągu danego roku kalendarzowego jednego lub kilku z tych środków powoduje przedłużenie obowiązku podatkowego w tym zakresie na czas nieoznaczony przekraczający techniczną i fabryczną żywotność pojazdu mechanicznego.
II.2. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Skarżący nie kwestionują co do zasady wynikającego z art. 9 ust. 1 u.p.o.l. obowiązku podatkowego w zakresie podatku od środków transportowych, który ciąży na osobach fizycznych i prawnych będących właścicielami takich pojazdów. Kwestionują jednakże pogląd, że zawsze i bez wyjątku osoba figurująca w ewidencji pojazdów jest automatycznie właścicielem zarejestrowanego jej imieniem pojazdu i że można taką osobę obciążać podatkiem od środków transportowych nawet w sytuacji gdy zdołała w postępowaniu podatkowym uprawdopodobnić, że już wcześniej utraciła prawo własności do tych rzeczy i nie ma żadnego wpływu na zachowania osób, które być może są właścicielami, ale nie przejawiają żadnej aktywności w celu dokonania zmiany danych personalnych w ewidencji pojazdów. Zdaniem Skarżących dla oceny istnienia od 2004 r. ich prawa własności do spornych pojazdów należy skorzystać z regulacji cywilnoprawnych dotyczących własności rzeczy ruchomych a mianowicie przepisów art. 180, art. 181 i art. 187 k.c. (porzucenie rzeczy, nabycie rzeczy przez znalazcę).
Ponadto podniesiono, iż Skarżący nie są w stanie udokumentować wszystkich zdarzeń prawnych dotyczących spornych pojazdów, albowiem związana z nimi dokumentacja w zgodzie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych została przed 2005r. wraz z inną dokumentacją księgowo-podatkową zniszczona. W trakcie postępowania podatkowego Skarżący wyjaśniali, iż samochód ciężarowy STAR został zezłomowany przed 2001 r. na złomowisku w B. po ponad 30 – letniej eksploatacji, a przyczepa SCANIA została w tym czasie pozostawiona na parkingu celnym w strefie wolnocłowej w S. i ze względu na brak środków pieniężnych i możliwości fizycznego jej odbioru została przejęta albo przez Skarb Państwa lub administratora parkingu na poczet należnych opłat parkingowych, a potem prawdopodobnie zezłomowana.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, skoro Skarżący nie są od 2001r. właścicielami pojazdów wymienionych w zaskarżonej decyzji, to brak jest podstaw prawnych do nakładania na nich daniny publicznej w podatku od środków transportowych, nawet jeśli nie zdołali z przyczyn od siebie niezależnych dokonać wyrejestrowania pojazdu. Ponadto, skoro Skarżący nie składali deklaracji w tym podatku już od 2001 r., to tym samym publicznie zademonstrowali, że od tego czasu nie przysługuje im prawo własności do żadnego samochodu ciężarowego. Obciążanie Skarżących podatkiem od środków transportowych, które nadal figurują w nieaktualnej ewidencji pojazdów w Urzędzie Miejskim w S. narusza - w ocenie Strony – w sposób rażący powołane w petitum skargi kasacyjnej przepisy prawa.
- III. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. nie złożyło odpowiedzi na skargę kasacyjną.
- IV. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna wobec braku usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2002 r., nr 9, poz. 84 z późn. zm. dalej u.p.o.l. – w zakresie mającym zastosowanie w niniejszej sprawie – obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, z zastrzeżeniem ust.2, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Obowiązek ten wygasa na skutek zaistnienia następujących okoliczności:
- a) zbycia pojazdu (stosownie do art. 9 ust. 3 p.o.l., w przypadku zmiany właściciela zarejestrowanego środka transportowego obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu jedynie do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie prawa własności),
- b) wyrejestrowania pojazdu (z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został wyrejestrowany lub wydana została decyzja organu rejestrującego o czasowym wycofaniu tego pojazdu z ruchu - art. 9 ust. 5 p.o.l.).
W zakresie pierwszej z wymienionych przesłanek Strona mogłaby uwolnić się od obowiązku opłacania podatku od środków transportowanych na tej podstawie, gdyby wykazała, że w ogóle jak i kiedy wyzbyła się własności przedmiotu opodatkowania (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r., II FSK 1641/06, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wygaśnięcie obowiązku podatkowego w odniesieniu do zarejestrowanego środka transportowego wiąże bowiem z chwilą zbycia pojazdu, a nie jego wyrejestrowania z właściwej ewidencji pojazdów prowadzonej przez starostę. Podkreślić jednakże ponownie należy, iż to Strona musi udowodnić fakt zbycia pojazdu.
Obowiązek podatkowy wygasa również z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został wyrejestrowany. Przesłanki wyrejestrowania pojazdu określone są w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 108, poz. 908 dalej w skrócie "p.r.d.") Przepis ten stanowi, iż pojazd podlega wyrejestrowaniu na wniosek jego właściciela w przypadku:
- - przekazania pojazdu do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, na podstawie zaświadczenia o demontażu pojazdu albo równoważnego dokumentu wydanego w innym państwie;
- - kradzieży pojazdu, jeżeli jego właściciel złożył stosowne oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za fałszywe zeznania;
- - wywozu pojazdu z kraju, jeżeli pojazd został zarejestrowany za granicą lub zbyty za granicę;
- - zniszczenia (kasacji) pojazdu za granicą;
- - udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności;
- - przekazania niekompletnego pojazdu do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, na podstawie zaświadczenia o przyjęciu niekompletnego pojazdu albo równoważnego dokumentu wydanego w innym państwie.
Stwierdzić zatem należy, że dopiero wydanie przez właściwego starostę decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu spowoduje, iż z końcem miesiąca, w którym dokonano wyrejestrowania pojazdu, nastąpi wygaśnięcie obowiązku podatkowego. Dopóki właściciel nie złoży wniosku o wyrejestrowanie pojazdu i - w konsekwencji - nie zostanie wydana decyzja o jego wyrejestrowaniu, dopóty ciążyć będzie na nim obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 8 kwietnia 2004 r. sygn. akt I SA/Po 1911/02, wyrok WSA w Warszawie z 30 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Wa 332/04, wyrok NSA z 21 czerwca 2006 r., II FSK 330/05 - dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W takiej sytuacji, bez znaczenia pozostaje fakt zutylizowania pojazdu, wywozu pojazdu z kraju, czy jego kradzieży, jeżeli jego właściciel nie złoży stosownego wniosku, a starosta nie wyda decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu.
W rozpatrywanej sprawie Skarżący powołują się naprzemiennie, niekonsekwentnie na obydwie opisane powyżej przesłanki wygaśnięcia obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowanych. W petitum skargi kasacyjnej wskazano bowiem na art. 9 ust. 3 u.p.o.l. (zbycie pojazdu), a następnie w uzasadnieniu – sprzecznie – podniesiono, iż samochód ciężarowy STAR został zezłomowany przed 2001 r. na złomowisku w B. po ponad 30 – letniej eksploatacji, a przyczepa SCANIA została w tym czasie pozostawiona na parkingu celnym w strefie wolnocłowej w S. i ze względu na brak środków pieniężnych i możliwości fizycznego jej odbioru została przejęta albo przez Skarb Państwa lub administratora parkingu na poczet należnych opłat parkingowych, a potem prawdopodobnie zezłomowana (przesłanka z art. 9 ust. 5 p.o.l.). Żadnej z powoływanych okoliczności w niniejszej sprawie nie udowodniono. Podkreślić należy, iż postępowanie podatkowe w rozpatrywanej sprawie toczy się od 2004 r., a Strona nigdy nie podjęła chociażby próby udowodnienia podnoszonych przez siebie okoliczności: zbycia, zezłomowania, czy pozostawienia na parkingu celnym opodatkowanych pojazdów.
Nie przemawia na korzyść Skarżących również fakt, iż jako prowadzący działalność gospodarczą funkcjonowali w obrocie prawnym jako profesjonaliści, którzy zobowiązani byli w stosownym trybie i czasie uregulować stan prawny spornych pojazdów.
Autor skargi kasacyjnej, oprócz powoływania okoliczności zezłomowania opodatkowanych pojazdów, wskazał również – po raz kolejny niekonsekwentnie – na ich porzucenie (art. 180, art. 181, art. 187 kodeksu cywilnego). Art. 180 k.c. stanowi, iż właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz porzuci. Porzucenie rzeczy ruchomej powoduje utratę własności i przekwalifikowanie rzeczy porzuconej do kategorii rzeczy niczyich (por. Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz E. Gniewek). Umknęło uwadze autora skargi kasacyjnej, iż przesłanką wygaśnięcia obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych zgodnie z art. 9 ust. 3 u.p.o.l. może być zbycie pojazdu – przeniesienie prawa własności – a więc sytuacja, w której pojazd zmienia właściciela, a nie staje się rzeczą niczyją (w myśl powoływanego przepisu kodeksu cywilnego). Jedynie na marginesie należy dodać, iż powoływane prze Stronę art. 181 i art. 187 kodeksu cywilnego odnoszą się do stanu prawnego rzeczy znalezionych, co w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia.
W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w całości stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 27 maja 2011r. sygn. akt II FSK 127/10.
Wobec wykazania, iż zarzuty skargi kasacyjnej są bezskuteczne, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.