Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji") postanowieniem z 17 lipca 2026 r. sygn. akt I SPP/Wa 107/26, po rozpoznaniu wniosku K. K. (dalej: "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Finansów i Gospodarki z 27 października 2025 r. nr DLI-VII.7615.244.2025.ŁCh w przedmiocie ustalenia odszkodowania, odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez wskazanie numeru PESEL, podania wartości przedmiotu zaskarżenia oraz nadesłania odpisów skargi, wezwania tego nie wykonał, co stało się przyczyną odrzucenia jego skargi postanowieniem z 17 lipca 2026 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/26, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."). Skarżący w złożonej skardze wniósł również o przyznanie prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi powoduje, że skarga ta spełnia kryteria skargi oczywiście bezzasadnej w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., co wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu zainicjowanym tą skargą.
Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł zażalenie, wnosząc m.in. o jego uchylenie w całości.
W uzasadnieniu wniesionego zażalenia wskazał, że uzupełnił braki formalne skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Zastosowanie przepisu art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1-6 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie Skarżący wniósł skargę do Sądu I instancji, w której wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, zaznaczając, że nie jest w stanie poradzić sobie z zawiłym prawem i paragrafami. W ocenie Sądu I instancji, bezzasadność wniesionej skargi wyraża się w tym, że Skarżący pomimo wezwania przez Sąd I instancji, w terminie 7 dni, nie uzupełnił jej braków formalnych. Okoliczności te stały się przyczyną odrzucenia wniesionej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. postanowieniem z 17 lipca 2026 r. Zaznaczyć zatem należy, że odmowa przyznania prawa pomocy Skarżącemu nastąpiła z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. Oznacza to badanie przez Sąd I instancji zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy. Takie zaś działanie Sądu I instancji jest niedopuszczalne, z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia zażalenia od postanowienia odrzucającego skargę – art. 194 p.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jego zasadności. W niniejszej sprawie zażalenie od postanowienia odrzucającego skargę zostało wniesione przez Skarżącego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odmowa przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. skutkuje pozbawieniem Skarżącego możliwości skontrolowania tego postanowienia poprzez sporządzenie i wniesienie środka zaskarżenia chociażby przez fachowego pełnomocnika, o którego zresztą wnosił, co narusza konstytucyjnie zagwarantowane prawo do sądu. Dodać też trzeba, że wniesione przez Skarżącego zażalenie od postanowienia Sądu I instancji odrzucającego jego skargę - nie jest wolne od wpisu, który wynosi 100 (sto) złotych.
W tej sytuacji należy uznać, iż Sąd I instancji winien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.