Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego we Wrocławiu w dniu 12 maja 2026 r. wpłynęła skarga G. sp. z o.o. (dalej: Skarżąca) na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2026 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu przejścia z mocy prawa na rzecz gminy prawa własności nieruchomości przeznaczonej na realizację inwestycji drogowej.
Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego we Wrocławiu badając wniesioną skargę, uznał, że wartością przedmiotu zaskarżenia jest kwota 1 853 917 zł, a nie kwota 947 484 zł wskazana w skardze, a zatem wpis stosunkowy od skargi nie został uiszczony w prawidłowej wysokości. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 10 czerwca 2026 r. wezwał G. sp. z o.o. do uzupełnienia uiszczonego wpisu sądowego o kwotę 9 065 zł.
Pismem z dnia 30 czerwca 2026 r. G. sp. z o.o. złożyła zażalenie na powyższe zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 10 czerwca 2026 r., domagając się jego uchylenia. Uzasadniając zażalenie, spółka argumentowała, że wartością przedmiotu zaskarżenia, od której powinien być naliczany wpis sądowy, nie jest cała kwota wskazana w decyzji, a jedynie kwestionowana przez nią różnica w dochodzonym odszkodowaniu i przyznanym zaskarżoną decyzją. Podkreśliła, że podejście takie jest zgodne z orzecznictwem sądów administracyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 227 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Kontroli w postępowaniu zażaleniowym podlega zatem również prawidłowość ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia stanowiącej podstawę obliczenia wpisu od skargi oraz zasadność wezwania strony do uzupełnienia tego wpisu.
Zgodnie z art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy albo stały. Stosownie natomiast do art. 231 p.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. Skarga na decyzję, której przedmiotem jest ustalenie odszkodowania za nieruchomość przejętą z mocy prawa, podlega zatem wpisowi stosunkowemu.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy przede wszystkim zauważyć, że spór nie dotyczy ustalenia rodzaju należnego wpisu, lecz rozstrzygnięcia, która wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi podstawę jego obliczenia.
Stosownie do art. 215 § 1 p.p.s.a. w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Zgodnie z art. 215 § 2 p.p.s.a. oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych. W myśl art. 216 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu zaskarżenia. Użyte w art. 215 i art. 216 p.p.s.a. pojęcie wartości przedmiotu zaskarżenia nakazuje położyć nacisk na element zaskarżenia, a zatem na tę część należności pieniężnej, która została zakwestionowana przez stronę w skardze. Wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość tego, co w ramach przedmiotu zaskarżonej decyzji zostało zakwestionowane wprost albo wynika z treści skargi, jej żądania i uzasadnienia. Nie musi ona zatem odpowiadać pełnej kwocie należności wskazanej w decyzji administracyjnej.
W sprawie, w której strona uprawniona do odszkodowania kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia jako zaniżoną i domaga się ustalenia odszkodowania w wyższej wysokości, wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi różnica między odszkodowaniem żądanym przez stronę a odszkodowaniem ustalonym w zaskarżonej decyzji. Nie stanowi jej natomiast cała kwota odszkodowania określona w tej decyzji. W świetle art. 231 w związku z art. 215 i art. 216 p.p.s.a. wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi bowiem tylko ta część należności pieniężnej, która została zakwestionowana w skardze (por. uchwała NSA z dnia 28 stycznia 2008 r., sygn. akt I FPS 7/07; postanowienia NSA: z dnia 21 stycznia 2008 r., sygn. akt I GSK 2039/06, z dnia 12 października 2012 r., sygn. akt I OZ 774/12 oraz z dnia 21 kwietnia 2026 r., sygn. akt I OZ 138/26).
Z treści skargi i zażalenia wynika, że skarżąca nie kwestionuje odszkodowania w całej wysokości ustalonej w zaskarżonej decyzji, lecz zaskarża ją w części, w której przyznane odszkodowanie jest niższe od odszkodowania przez nią żądanego. Skarżąca wskazała, że należne jej odszkodowanie powinno wynosić 2 801 400 zł, podczas gdy w zaskarżonej decyzji ustalono je na kwotę 1 853 916,75 zł. Po zastosowaniu przewidzianego w art. 215 § 2 p.p.s.a. zaokrąglenia wzwyż do pełnych złotych wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi zatem 947 484 zł. Na określenie tej wartości nie wpływa wypłacenie skarżącej zaliczki w wysokości 922 250 zł ani wskazanie w decyzji pozostałej do zapłaty części odszkodowania w wysokości 931 666,75 zł. Kwoty te odnoszą się do sposobu rozliczenia odszkodowania ustalonego w decyzji oraz wysokości świadczenia pozostałego do wykonania. Nie wyznaczają natomiast zakresu zaskarżenia, którym objęta została różnica pomiędzy odszkodowaniem żądanym przez skarżącą a odszkodowaniem przyznanym w decyzji.
Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535), przy wartości przedmiotu zaskarżenia przekraczającej 100 000 zł wpis stosunkowy wynosi 1% tej wartości, nie mniej jednak niż 2 000 zł i nie więcej niż 100 000 zł. W niniejszej sprawie wpis należny od skargi wynosi zatem 1% kwoty 947 484 zł, czyli 9 474,84 zł. Biorąc pod uwagę treść art. 219 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., zgodnie z którym końcówki opłat zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych, należny wpis wynosi ostatecznie 9 475 zł. Kwota ta została przez skarżącą uiszczona przy wniesieniu skargi.
Przyjęcie przez Przewodniczącego Wydziału za podstawę obliczenia wpisu pełnej kwoty odszkodowania ustalonego w decyzji, tj. 1 853 916,75 zł, i określenie wpisu na kwotę 18 540 zł nie uwzględnia zakresu zaskarżenia wynikającego ze skargi. Skoro wpis w prawidłowej wysokości 9 475 zł został już uiszczony, brak było podstaw do wezwania skarżącej do jego uzupełnienia o dalszą kwotę 9 065 zł.
W konsekwencji, wskutek przyjęcia niewłaściwej wartości przedmiotu zaskarżenia, zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem art. 215 § 1 w związku z art. 216 i art. 231 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 4 powołanego rozporządzenia, a także art. 223 § 1 w związku z art. 220 § 1 p.p.s.a., przez bezpodstawne wezwanie skarżącej do uzupełnienia wpisu, mimo że został on uiszczony w należnej wysokości.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżone zarządzenie.
Na marginesie powyższego należy wskazać, że złożone zażalenie dotyczyło wyłącznie zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi, a jego autor nie wnosił o zmianę ani uchylenie pkt XII zarządzenia rejestrującego skargę, w którym ustalono wartość przedmioty zaskarżenia inną od wskazanej w skardze. Oznacza to, że niemożliwe było objęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 191 w zw. z art. 198 p.p.s.a. kontrolą także tej części postanowienia. Zabieg taki wymaga bowiem złożenia przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego stosownego wniosku. Nie ulega jednak wątpliwości, że ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powinien dokonać także stosownej zmiany wspomnianego punktu zarządzenia rejestracyjnego.