Uzasadnienie
J.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Wojewody Śląskiego z 19 marca 2025 r., nr PSIII.8640.99.2025, która została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Gl 308/25. Na rozprawie 5 listopada 2025 r. skarżący zawnioskował o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu do reprezentowania w postępowaniu sądowym, wobec czego rozprawa została odroczona celem rozpoznania wniosku. Został on ponowiony przez skarżącego w piśmie z 5 listopada 2025 r.
Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został zarejestrowany pod sygn. akt III SPP/Gl 330/25. Pismem z 17 listopada 2025 r. referendarz sadowy wezwał skarżącego do nadesłania urzędowego formularza PPF, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania; do wezwania dołączono formularz urzędowy wniosku. Wezwanie doręczono skarżącemu 25 listopada 2025 r.
W dniu 5 grudnia 2025 r. skarżący nadał na adres sądu przesyłkę zawierającą wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pismo z 5 grudnia 2025 r., w którym wniósł o przywrócenie terminu do złożenia formularza wniosku. Akta sprawy zostały przedłożone referendarzowi, zaś wniosek o przywrócenie terminu do złożenia formularza został skierowany do rozpoznania na posiedzenie niejawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 13 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SPP/Gl 330/25, odrzucił wniosek J.B. o przywrócenie terminu do wniesienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu złożonego w sprawie w sprawie ze skargi J.B. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 19 marca 2025 r., nr PSIII.8640.99.2025 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 86 i 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
Przywrócenie terminu nie jest jednak dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Nie można zatem przywrócić terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, jeśli uchybienie terminu dokonania czynności nie spowodowało żadnych negatywnych skutków procesowych dla strony, jak również gdy skutki uchybienia terminu mogą być w inny sposób usunięte, np. strona może ponownie wnieść pismo w postępowaniu sądowym, zawierające jej wnioski lub oświadczenia. W przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy ustawy (tj. art. 243 § 1 p.p.s.a.) nie ograniczają możliwości ponowienia wniosku.
Sąd I instancji ocenił, że wobec powyższego, uchybienie terminowi, o którego przywrócenie wnioskodawca wnosi, nie powoduje dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Brak uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w zakreślonym przez referendarza sądowego terminie nie wyklucza możliwości ponownego jego złożenia. W tej sytuacji należy uznać, że wniosek o przywrócenie terminu do wykonania wezwania z 2 października 2024 r. nie jest dopuszczalny.
Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji z 13 kwietnia 2026 r. złożył skarżący J.B.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie podlega uwzględnieniu, albowiem stanowisko Sądu I instancji o braku dopuszczalności przywrócenia terminu do złożenia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowe.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić skarżącemu, że zaskarżone przez niego postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu nie oznacza odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący nadesłał wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i wniosek ten powinien zostać rozpoznany przez referendarza sądowego, zgodnie ze stanowiskiem Sądu I instancji, że wniosek o prawo pomocy może być ponawiany. Wniosek złożony na formularzu urzędowym stanowi w tej sytuacji wniosek nowy. Natomiast postanowienie Sądu I instancji, na które skarżący wniósł zażalenie oznacza jedynie, że jego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia formularza nie był konieczny, aby wniosek złożony na tym formularzu podlegał rozpoznaniu. Złożenie formularza po terminie 7 dni od otrzymania wezwania oznacza wyłącznie to, że nie może być rozpoznany wniosek pierwotnym, zawarty w piśmie z 5 listopada 2025 r., który nie był złożony na formularzu. Rozpoznaniu w takiej sytuacji podlega wniosek złożony na formularzu, traktowany jako wniosek nowy.
Zgodnie z art. 86 § 2 p.p.s.a., przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Oznacza to, że warunkiem przywrócenia terminu jest zaistnienie dla strony ujemnych skutków procesowych wskutek uchybienia terminu. Nie można zatem przywrócić terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, jeśli uchybienie terminu dokonania czynności nie spowodowało żadnych negatywnych skutków procesowych dla strony, jak również gdy skutki uchybienia terminu mogą być w inny sposób usunięte, np. strona może ponownie wnieść pismo w postępowaniu sądowym, zawierające jej wnioski lub oświadczenia. W takiej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stanął na stanowisku, że uchybienie przez skarżącego terminowi do nadesłania formularza PPF nie powoduje dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Generalnie przyjmuje się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest obwarowany żadnym terminem, można go więc składać na każdym etapie postępowania. Oznacza to, że nie jest możliwe uchybienie terminowi do złożenia takiego wniosku, jak również do uzupełnienia braków już złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wynika to z tego, że prawo pomocy może być przyznane stronie na wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Wnioski o przyznanie prawa pomocy można więc składać w toku postępowania, także wielokrotnie, przepisy nie ograniczają możliwości wystąpienia z wnioskiem do jednokrotnego jego wniesienia. Od zasady niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy lub przywrócenie terminu do uzupełnienia braków już złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy istnieje jednak wyjątek.
Zachodzi on w sytuacji, kiedy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest składany w odpowiedzi na wezwanie sądu do dokonania czynności procesowej, na którą przyznanie prawa pomocy może mieć bezpośredni wpływ, np. wskutek wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Wówczas wniosek taki jest potrzebny do skutecznego przerwania upływu terminu, gdyż jego niedopuszczalność mogłaby wywołać dla strony ujemny skutek procesowy, np. w postaci odrzucenia skargi. Sytuacja taka jednak nie miała miejsce w niniejszej sprawie.
W tych okolicznościach prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżanego postanowienia, że uchybienie terminowi, o którego przywrócenie skarżący wniósł, nie powoduje w istocie dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Brak uzupełnienia w zakreślonym przez referendarza terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie odpowiedzi na wezwanie z 24 marca 2025 r. nie wyklucza możliwości ponownego jego złożenia. Skarżący mógł w takiej sytuacji złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, co zresztą uczynił, przesyłając wypełniony formularz PPF z 5 grudnia 2025 r. Wniosek ten powinien zostać rozpoznany.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji postanowienia.